تسيفرلىق داۋىردەگى مەديا الەم

زەرتتەۋ بارىسىندا 56 ەل­دە ساۋالناما وتكىزىلىپ, مەديا سالاسىنىڭ قازىرگى جانە بولا­شاقتاعى دامۋ باعىتىنا بولجام جاسالعان. زەرتتەۋ الەمدەگى جەتەكشى ءىرى مەدياحولدينگتەردىڭ باس رەداكتورلارى مەن ديرەك­تور­لارىنىڭ (جالپى سانى 314 ادام) تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋداعى كاسىبي تاجىريبەسى مەن پراكتيكاسى جانە ولاردىڭ ساندىق يننوۆاتسيا باعىتىنداعى مەديانىڭ مۇمكىندىكتەرىن باعالاۋ ساۋالناماسىنا جاۋابى نەگىزىندە ازىرلەنگەن. ساراپشىلار وتكەن جىلى رەداكتسيالاردىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان كەدەرگىلەرگە تاپ بولعانىن ايتىپ, ولاردى ۋكراينا مەن تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستار, الەمدەگى كليمات­تىڭ وزگەرۋى, پاندەميانىڭ سال­دارى جانە ەكونوميكالىق داعدا­رىستارمەن بايلانىستىرىپ وتىر. ماماندار بۇل اۋىرتپالىق 2024 جىلى دا جالعاساتىنىن جاسىرمايدى.

زەرتتەۋ كورسەتكەندەي سا­راپ­شىلاردىڭ 47%-ى وسى جىلى جۋرناليستيكانىڭ بولاشا­عىنا سەنىمدى ەكەنىن ايتسا, 12%-ى سەنىمسىزدىك تانىتقان. جۋرنا­ليس­تيكانىڭ بولاشاعىنا الاڭ­داۋشىلىقتى جىل سايىنعى شى­عىنداردىڭ ءوسۋى, جارنامالىق كىرىس­تەردىڭ تومەندەۋى جانە جازى­لىمداردىڭ ازايۋى, سونداي-اق سايا­سي شەشىمدەر مەن قىسىمداردىڭ ارتۋىمەن بايلانىستىرادى. ساۋال­ناماعا قاتىسۋشىلاردىڭ ۇشتەن ەكىسى (63%) الەۋمەتتىك مەديا ترافيگىنىڭ كۇرت تومەندەۋىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن. «سeartbeat» اناليتيكالىق پرو­ۆاي­دەرىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, «Facebook»-تەگى جاڭالىقتار سايت­تارىنىڭ ترافيگى 2023 جى­لى – 48, ال «X/Twitter»-دە 27 پايىز­عا تومەندەگەنىن كورسەتتى. بۇل دەگەنىمىز الداعى ۋاقىتتا الەۋ­­مەتتىك مەديادا اقپارات تا­را­­تۋ­دىڭ الگوريتمى مەن ءادىسى وز­گە­رە­تىنىن دالەلدەيدى. الەمدەگى ءىرى مەدياكومپانيالار تىكەلەي بايلانىس ارنالارىنا نازار اۋدا­راتىنىن جانە الەۋمەتتىك مەديا­دا اقپارات تاراتۋدىڭ بالاما تۇرلەرىن ىزدەۋگە جانە تاجىريبە جا­ساۋعا نيەتتى ەكەنىن ءبىلدىرىپ وتىر.

Əلەۋمەتتىك جەلىلەر مەن الگوريتم دəۋىرىندە ادامنىڭ نازارىنا, ۋاقىتىنا تالاس تۋىنداي­تىنى ءسوزسىز. 2024 جىلى مەديا ماماندارى ءۇشىن باستى جاڭا­لىقتاردىڭ ءبىرى «WhatsApp» پلاتفورماسىنداعى وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن. سەبەبى «Meta» كومپانياسى «WhatsApp» پەن «Instagram» جەلىلەرىندە حابار تاراتۋدىڭ قوسىمشا ارنا­لا­رىن دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل اقپارات تاراتاتىن ساندىق پلاتفورمالار اراسىن­داعى باسەكەلەستىكتى ودان ءارى كۇ­شەيتەتىنى انىق. ساۋالناما نəتي­جەلەرى كورسەتكەندەي, «TikTok» جانە «YouTube» سياقتى بەينە جەلىلەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىق جوعارى بولىپ قالا بەرمەك.

ساۋالناما نəتيجەلەرى مەديا ساراپشىلاردىڭ باسىم بولىگى, 64%-ى بەينە كونتەنتتى كوبىرەك جاساۋعا كوڭىل بولەتىنىن كورسەتتى. ال 52%-ى اقپاراتتىق بيۋللەتەندەردى كەڭەيتۋگە جانە 47%-ى پودكاستتاردى تۇسىرۋگە نازار اۋداراتىنى انىقتالدى.

جاساندى ينتەللەكت (جي) قۇ­رالدارىن كونتەنت جاساۋ­عا پاي­دالانۋعا قاتىستى رەداك­تور­لار­دىڭ كوزقاراسى ەكىۇش­تى ەكەنى بەلگىلى بولدى. رەس­پون­دەنت­تەردىڭ جارتىسىنان كوبى جاسان­دى ينتەللەكتىنى قولدا­نۋ ەڭ ۇلكەن تاۋەكەل جانە مەديا­كومپا­نيانىڭ بەدەلىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن دەپ سانايدى. سونداي-اق زيات­كەرلىك مەنشىك, قۇقىقتىق جانە ەتيكالىق ماسەلەلەرگە قا­تىس­­تى سۇراقتاردى العا تارتادى.

بىراق مەديا ساراپشىلاردىڭ 56%-ى جاڭالىق جاريالاۋ ۇدە­رىسىن اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن جي-دى پايدالانۋعا قارسىلىق بىلدىرمەيدى. ولار جي-دىڭ وسى باعىتتا قولدانىلۋى ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيدى. ال زەرتتەۋگە قا­تىس­قان رەسپوندەنتتەردىڭ 37%-ى جي-دى ۇسىنىستاردى جاقسارتۋ ءۇشىن جانە 28%-ى كوممەرتسيالىق ماقساتتا پايدالانۋعا بولاتىنىن بىلدىرگەن.

بيىل الەمنىڭ ءىرى مەدياحول­دينگتەرى جازىلۋشىلارىن ساق­تاپ قالۋ جانە كوبەيتۋ ءۇشىن كۇن تəرتىبىندەگى وزەكتى جاڭالىق­تارمەن قاتار ادامدارعا قىزىق بولاتىن ءتۇرلى كونتەنتتى ۇسىنۋ­عا كوبىرەك كوڭىل اۋداراتىنى انىق­تالدى. مىسالى, ويىندار, پودكاستتار, جۋرنالدار مەن كىتاپ­تارعا جازىلىمداردىڭ تولىق قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى كوبىرەك تۇتىنۋشى تارتۋدى كوزدەيدى. ءتىپتى باسقا رەداكتسيالاردىڭ كونتەنتىن جاريالاۋدى دا پراكتيكا جۇزىندە ەنگىزۋدى جوققا شىعارمايدى.

تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ ىقپالىنان الەمدەگى اقپارات كەڭىس­تىگى جىلدام ترانسفورماتسيا­لانىپ جاتىر. بۇل كەز كەلگەن مەدياكومپانيالارعا, ونىڭ ات­قا­راتىن قىزمەت­تەرىنە وزگە­رىس ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. مەديا وز­گەرگەن سايىن, تسيفر­لىق مەديا ءتىلىن بىلەتىن, مۋل­تيمەديا­لىق, گرافيكالىق تەحنولوگيا­مەن جۇ­مىس ىستەۋ ادىستەرىن مەڭ­گەر­گەن كاسىبي ماماندارعا سۇرا­نىس­تىڭ ودان ءارى ارتاتىنى انىق. سون­دىقتان قازىرگى نارىق تالابىنا ساي رەداكتورلار دا, جۋرناليستەر دە جان-جاقتى جەتىلىپ, بۇرىنعى اقپارات تاراتۋشى قىزمەتىمەن قاتار, مەديايندۋستريا سالاسى ۇسىناتىن جاڭا تەحنولوگيالارمەن, ترەندتەرمەن بىرگە ىلەسىپ وتىرۋى قاجەت.

«Reuters» جۋرناليستيكا ينستيتۋتىنىڭ بۇل ەسەبى اتالعان سالا ماماندارىنا, زەرتتەۋشىلەر مەن قىزىعۋشى ازاماتتارعا قاجەتتى كومەكشى قۇرال بولا الادى. مەديا باعىتىنداعى مۇن­داي تالدامالىق زەرتتەۋلەر سا­لانىڭ دامۋ ديناميكاسىنان حاباردار بولىپ, وتاندىق باق-تىڭ دامۋ كورسەتكىشىن باعا­لاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇندى­لىعىمەن ماڭىزدى.

جاقسىبەك جيەناليەۆ,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى