جانۋارلار تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر: دەرەكتەر, تسيفرلار جانە وزگەرىستەردىڭ سەبەپتەرى

قر پارلامەنتى ءماجىلىسى اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولات كاليانبەكوۆ جاعدايعا قاتىستى ءوز پايىمىن ءبىلدىردى. ول ءوزىنىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جازباسىندا ازاماتتارمەن جۇزدەسۋ تاجىريبەسىنە جانە رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, زاڭنىڭ قابىلدانۋ لوگيكاسىن ءتۇسىندىردى.

ونىڭ ايتۋىنشا, جاقىندا تۋعان قالاسى سارانعا بارعان ساپارىندا جەكە سەكتوردا تۇراتىن جانە ءۇي جانۋارلارى بار تۋىستارىنىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرۋگە تۋرا كەلگەن. بۇل زاڭنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن تاپتىشتەپ تۇسىندىرۋگە قوسىمشا سەبەپ بولدى.

زاڭ – قوعام سۇرانىسىنا جاۋاپ

اۆتوردىڭ نازار اۋدارعان ءبىرىنشى ماسەلەسى – زاڭ ازاماتتاردىڭ كوپتەگەن وتىنىشتەرىنە جاۋاپ رەتىندە قابىلداندى. سوڭعى جىلدارى دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى مەن حالىقپەن كەزدەسۋلەرى كەزىندە قاڭعىباس يتتەردىڭ كوبەيۋى مەن ولاردىڭ اگرەسسيا تانىتۋ جاعدايلارىنىڭ جيىلەۋى تۋرالى شاعىمدار ۇنەمى ايتىلىپ كەلدى.

ب. كاليانبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءىس جۇزىندە بارلىق وڭىرلەردە حالىق قازىرگى قولدانىستاعى وسۆۆ ءادىسىنىڭ (اۋلاۋ – ستەريلدەۋ –ۆاكتسيناتسيالاۋ – قايتارۋ) كۇتىلەتىن ناتيجەنى بەرمەيتىنىن اتاپ وتكەن. بۇل ۇستانىمدى ءتۇرلى فراكتسيا دەپۋتاتتارى دا بىلدىرگەن.

تسيفرلار مەن ستاتيستيكا: ماسەلە وزەكتىلىگىن جويعان جوق

الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بەلسەندى تالقىلاۋلار ماسەلەنىڭ بار ەكەنىن راستادى. سوڭعى جىلدارى وسۆۆ ءادىسىن ىسكە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن قوماقتى قاراجات ءبولىندى, الايدا ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ولاردىڭ تيىمدىلىگى سۇراق تۋدىرادى. ءسوز شامامەن 15 ميلليارد تەڭگە كولەمىندەگى سوما تۋرالى بولۋى مۇمكىن.

قازاقستاندا يەسىز جانۋارلاردى تەگىن ۆاكتسيناتسيالاۋ توقتاتىلادى

ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ رەسمي ستاتيستيكاسى دا ماسەلەنىڭ اسقىنعانىن ايعاقتايدى:

2022 جىلى 243 574 جانۋار اۋلانعان; 2026 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا – 276 282 جانۋار (+32 708); يتتەردىڭ ادامدارعا شابۋىل جاساۋ سانى 2022 جىلعى 36 746 جاعدايدان 2025 جىلى 41 366-عا دەيىن ءوستى (+4 620).

وسىلايشا, قوماقتى شىعىندارعا قاراماستان, قاڭعىباس جانۋارلار مەن اگرەسسيا جاعدايلارىنىڭ سانى ازايماي وتىر.

سونىمەن قاتار وسۆۆ جاقتاستارى ماسەلە ءادىستىڭ وزىندە ەمەس, قاراجاتتىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىندا دەپ سانايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, ءتيىستى قارجىلاندىرۋ جانە قاڭعىباس جانۋارلار پوپۋلياتسياسىنىڭ 70 پايىزىنا دەيىن قامتۋ كەزىندە جۇيە جۇمىس ىستەي الار ەدى.

وسى تۇرعىدا دەپۋتات ە. جاڭبىرشين استانا بويىنشا وسۆۆ-نى ىسكە اسىرۋعا شامامەن 400 ميلليون تەڭگە العان ۇيىمعا قاتىستى ساۋال جولداعانى اتاپ وتىلەدى. بۇل بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ناقتى قالاي پايدالانىلعانىن انىقتاۋدىڭ العاشقى قادامى بولۋى مۇمكىن.

جاڭا تاسىلدەر: وسۆۆ-دان باس تارتۋ جانە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ

زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەر اعىمداعى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, قاڭعىباس يتتەرگە قاتىستى وسۆۆ ادىسىنەن باس تارتىپ, قايتارىمسىز اۋلاۋعا كوشۋدى ۇسىندى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن قاتەردى تەزىرەك ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي تاسىلدەر حالىقارالىق پراكتيكادا دا قولدانىلادى.

ءۇي جانۋارلارىن چيپتەۋ: جانۋارلار تۋرالى جاڭا زاڭ بويىنشا يەلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلەدى

زاڭدا بىرقاتار ماڭىزدى نورمالار قاراستىرىلعان:

جانۋارلاردى ۇستاۋ مەرزىمى: اۋلانعان يتتەردى ۇستاۋدىڭ ەڭ قىسقا مەرزىمى – 5 كۇن بولىپ بەلگىلەنەدى. جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار وڭىرلىك جاعدايعا قاراي بۇل مەرزىمدى ۇزارتا الادى. مىسالى, اقتاۋدا تۇرعىندار شابۋىلداردىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى ەۆتانازيانى ءجيى قولداسا, الماتى نەمەسە قاراعاندىدا جاعداي باسقاشا بولۋى مۇمكىن.

ءۇي جانۋارلارىنا ارنالعان ەرەجەلەر: ۇستاۋ مەرزىمى 60 كۇنگە دەيىن. ەگەر جانۋار چيپتەلگەن بولسا, ونىڭ يەسى تەز تابىلىپ, ءۇي جانۋارىن الىپ كەتە الادى.

ماڭىزدى: مىسىقتارعا قاتىستى وسۆۆ ءادىسى ساقتالادى, ويتكەنى ولار ادامدارعا تىكەلەي قاۋىپ توندىرمەيدى.

اشىقتىق جانە قوعامدىق باقىلاۋ: زاڭ پاناجايلاردىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋدى كۇشەيتەدى. ەندى قوعام وكىلدەرى جانۋارلاردى ۇستاۋ جاعدايىن تەكسەرىپ, قاراجاتتىڭ جۇمسالۋىن قاداعالاي الادى.

يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى: يتتەر مەن مىسىقتاردى مىندەتتى تۇردە چيپتەۋ ەنگىزىلەدى (بۇرىن بۇل ەرىكتى بولاتىن). باقىلاۋدى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇزەگە اسىرادى. العاشقى بۇزۋشىلىق ءۇشىن – ەسكەرتۋ, قايتالانسا – ايىپپۇل, ال بۇدان ءارى ەلەمەگەن جاعدايدا جانۋاردى تاركىلەۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. سونداي-اق يەلەرى ءوز جانۋارلارى كەلتىرگەن زالالدى وتەۋگە مىندەتتى.

جازانى كۇشەيتۋ: جانۋارلارعا قاتىگەزدىكپەن قاراپ, ولاردىڭ ولىمىنە اكەپ سوقتىرعان جاعدايدا ەكى جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. اكىمشىلىك ايىپپۇلدار دا وسەدى.

ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جانە فەيكتەرمەن كۇرەس

ب. كاليانبەكوۆ زاڭ توڭىرەگىندەگى جالعان اقپاراتقا ەرەكشە نازار اۋداردى. ول مىنا جايتتاردى باسا ايتتى:

ءۇي جانۋارلارىنا ەشقانداي سالىق ەنگىزىلمەيدى. جانۋارلاردى اتۋعا نەمەسە قاتىگەزدىكپەن جويۋعا تىيىم سالىنعان, ول ءۇشىن جازا قاراستىرىلعان. ەۆتانازيا جاڭا نورما ەمەس – ول قولدانىستاعى زاڭنامادا بۇرىننان بار. ماسەلەنى كەشەندى شەشۋ

جالپى العاندا, اۆتور اتاپ وتكەندەي, زاڭ ماسەلەنى كەشەندى تۇردە شەشۋگە باعىتتالعان: ءبىر جاعىنان – قاڭعىباس جانۋارلار سانىن رەتتەۋ شارالارى بولسا, ەكىنشى جاعىنان – يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ جانە جانۋارلاردى قاتىگەزدىكتەن قورعاۋ.

تۇزەتۋلەر ءماجىلىس سايتىندا ورنالاستىرىلعان. ازاماتتاردى ەموتسياعا ەمەس, ناقتى فاكتىلەرگە سۇيەنىپ پىكىر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قۇجاتپەن تانىسۋعا شاقىرادى.

جانۋارلاردى قورعاۋ جانە قوعام قاۋىپسىزدىگى: قاڭعىباس يتتەردىڭ شابۋىلىنا قالاي توسقاۋىل قويامىز؟

پايدالانۋشىلار پىكىرى: «وسى سالادا ءتارتىپ ورناتۋ قاجەتتىلىگىن تولىق قولدايمىن. ەموتسياعا ەمەس, ناقتى فاكتىلەر مەن ستاتيستيكاعا سۇيەنۋ ماڭىزدى». «ناقتى تسيفرلاردى كەلتىرگەنىڭىز وتە ماڭىزدى. جاعداي زەرتتەلمەدى دەگەن ايىپتاۋلار ايتىلىپ جاتىر. مەن ءوزىم كۇشىك الدىم, وعان ەكپە جاساپ, چيپتەيمىن. جانۋار ءۇشىن مەن جاۋاپتىمىن».

زاڭعا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر جانۋارلارعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ تاقىرىبى قوعامداعى ەڭ سەزىمتال ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن كورسەتتى. تۇزەتۋلەر ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن جانۋارلارعا گۋماندى قارىم-قاتىناس اراسىنداعى تەڭگەرىمدى ىزدەۋگە باعىتتالعان. ولاردىڭ تيىمدىلىگى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ورىندالۋىنا جانە ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولماق.