پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا اۆياتسيا سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. سونداي-اق ەلىمىزدەگى ستيحيالىق قوقىس ۇيىندىلەرىمەن كۇرەسۋ جانە قالدىقتاردى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا قابىلدانعان بىرقاتار جاڭا شارانىڭ جاي-كۇيى تالقىعا ءتۇستى.
كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ بيىلعى 11 ايدا وتاندىق اۋە كومپانيالارى 12,3 ملن جولاۋشى تاسىمالداعانىن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 23%-عا ارتىق ەكەنىن مالىمدەدى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا بۇل كورسەتكىشتى 13 ملن جولاۋشىعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
اۋەجايلاردا قىزمەت كورسەتۋ كولەمى 25%-عا ارتتى. الماتى مەن استانادا ايتارلىقتاي ءوسىم بايقالادى, وندا بيىل رەكوردتىق كورسەتكىشتەر تىركەلدى – 9 ملن (+34%) جانە 7 ملن (+26%) جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتىلدى.
سونىمەن قاتار اۋەجايلاردا قىزمەت كورسەتىلگەن جۇكتەردىڭ كولەمى دە ارتتى. جىل باسىنان بەرى بۇل كورسەتكىش 130 مىڭ توننانى قۇرادى. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسىم – 16%.
اۋە تاسىمالدارىنا ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن اۋەجايلاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. كەلەسى جىلى شىمكەنت, قىزىلوردا جانە الماتىدا جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالدارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. ناتيجەسىندە, الماتى اۋەجايىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى 5 ەسەگە ارتىپ, 14 ملن ادامعا دەيىن, قىزىلوردانىكى 6 ەسەگە ارتىپ, 2 ملن ادامعا دەيىن, شىمكەنتتىكى 7 ەسەگە ارتىپ, 6 ملن ادامعا دەيىن كوبەيەدى.
كەلەسى جىلى ءباا ينۆەستورى استانالىق اۋەجايدىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن رەكونسترۋكتسيالاۋعا كىرىسەدى, بۇل – جاڭا باسقارۋشى كومپانيانىڭ الدىنا قويىلعان ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى.
سونداي-اق 2024 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس پاۆلودار قالاسى اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىن, سونداي-اق بالقاش قالاسى اۋەجايىنىڭ ءجۇرۋ جولاعى مەن پەررونىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى باستالادى.
بۇلارعا قوسا ينۆەستور قاراعاندى اۋەجايىندا ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جاڭعىرتىپ, ونى قاجەتتى ارنايى تەحنيكامەن جابدىقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر. اقتوبە, تۇركىستان جانە قىزىلوردا اۋەجايلارىن وسى سالادا تاجىريبەسى بار ءىرى جاھاندىق ينۆەستورلارعا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر دە ءجۇرىپ جاتىر.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيىل 16 حالىقارالىق مارشرۋت اشىلدى جانە قايتا جانداندى. كەلەسى جىلى كۋالا-لۋمپۋر, سينگاپۋر, توكيو جانە باسقا قالالارعا جاڭا رەيستەر اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
وعان قوسا اۋەجايلاردىڭ ينفراقۇرىلىمى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى.
«وسى سالاعا كەلگەن جەكە ينۆەستورلار قازىردىڭ وزىندە اۋەجايلاردى دامىتۋعا 2,1 ملرد دوللارعا جۋىق قاراجات سالدى. اتاپ ايتقاندا, الماتىدا پەرروندى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق جۇكتەردى وڭدەۋ راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ شارالارى قولعا الىندى. شىمكەنتتە جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. استانادا ءباا-دەن كەلگەن كومپانيا ۇشۋ-قونۋ جولاعىن رەكونسترۋكتسيالاۋدى, كارگو-تەرمينالىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ال شىنتۋايتىنا كەلگەندە, بۇل سالادا شۇعىل شەشىمدەردى قاجەت ەتەتىن وزەكتى ماسەلەلەر دە جوق ەمەس. اتاپ ايتقاندا, نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى – اۆياوتىن تاپشىلىعى, ول جىلىنا شامامەن 300 مىڭ توننانى قۇرايدى.
«ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وتىن جەتكىزۋ كانالدارىن ءارتاراپتاندىرىپ, ونى ساقتاۋعا ارنالعان ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى اۋەجايلاردى دامىتۋ دا قوسىمشا شارالاردى تالاپ ەتەتىنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, اۋەجاي ينفراقۇرىلىمىن دامىتىپ, جۇكتەر مەن جولاۋشىلاردى راسىمدەۋ ۇدەرىستەرىن تولىق اۆتوماتتاندىرۋ قاجەت.
«بۇل 2030 جىلعا قاراي وڭدەلەتىن جۇك كولەمىن جىلىنا 130 مىڭ توننادان 1 ملن تونناعا دەيىن, ال جولاۋشىلار اعىنىن 25 ملن ادامعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
تاعى ءبىر وزەكتى پروبلەما – سالانى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇگىندە ۇشقىشتار, ينجەنەرلەر مەن تەحنيكالىق پەرسونالدار جەتىسپەيدى.
«رەيستەردىڭ كەشىگۋى دە قالىپتى ادەتكە اينالىپ بارادى. وعان قولايسىز اۋا رايى عانا سەبەپشى ەمەس. سوندىقتان اۋە كومپانيالارى جولاۋشىلار مەن ۇشاقتارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, اۋە پاركىن كەڭەيتۋى قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, پرەمەر-مينيستر اۋەجايلار اۋماعىندا ءمۋلتيمودالدى كولىكتى پايدالانۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى, ترانزيتتىك جۇكتەردى راسىمدەۋدى جەڭىلدەتىپ, ءتيىستى تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋدى تاپسىردى.
ودان بولەك ۇكىمەت باسشىسى قاجەتتى اۆياوتىن كولەمىمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن قابىلداۋ, ونى ساقتاۋعا ارنالعان ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ, سونداي-اق ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىندا ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن قوسىمشا گرانتتار ءبولۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن ايتىپ ءوتتى.
قازاقستاندا ستيحيالىق قوقىس ۇيىندىلەرىمەن كۇرەسۋ جانە قالدىقتاردى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا بىرقاتار جاڭا شارا قابىلدانادى. ءتيىستى ماسەلەلەر ەل ۇكىمەتىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا تالقىلاندى.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ 15 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا انىقتالعان 5 543 ستيحيالىق قوقىس ۇيىندىلەرىنىڭ 4 388-ءى, ياعني 80%-ى جويىلعانىن مالىمدەدى.
قازاقستاندا قالدىقتاردى باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل كونتەينەرلىك الاڭداردى ۇيىمداستىرۋ, كونتەينەرلەر مەن قوقىس تاسيتىن كولىكتەردى ساتىپ الۋعا, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ جانە كومۋ قۋاتىن ارتتىرۋعا قاتىستى. بۇدان باسقا وسى سالاعا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تارتۋ كوزدەلىپ وتىر.
ماسەلەن, حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ تەتىگى ازىرلەندى. سىياقى مولشەرلەمەسى 3% دەڭگەيىندە بولادى, قارىز بەرۋ مەرزىمى – «ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى» اق ارقىلى 3 جىلدان 15 جىلعا دەيىن. جوبالارعا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ جالپى مولشەرى 3 جىلعا شامامەن 200 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ ءتيىستى جوباسى – مەملەكەتتىك ورگاندارمەن كەلىسۋدىڭ سوڭعى ساتىسىندا.
سونىمەن قاتار 2024 جىلدان باستاپ قالدىقتاردى باسقارۋ جونىندەگى ارنايى كاسىپورىندارعا تولەمدەر قايتا باستالادى.
وعان قوسا مينيستر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە بەلگىلەنبەگەن جەرلەرگە قوقىس شىعارعانى ءۇشىن ايىپپۇلداردى كوبەيتۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ازىرلەنگەنىن ايتتى. مىسالى, جەكە تۇلعالار ءۇشىن – 50 اەك-تەن 100 اەك-كە دەيىن, ال شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى نەمەسە كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدار ءۇشىن – 100 اەك-تەن 200 اەك-كە دەيىن.
وڭىرلەردە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرىك ابدىعالي ۇلى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ بايانداما جاسادى.
پرەمەر-مينيستر ستيحيالىق قوقىس ۇيىندىلەرى مەن قالدىقتاردى رەتتەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ اسا وتكىر تۇرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى.
ء«بىز بۇل ماسەلەنى بيىل قىركۇيەك ايىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا قارادىق. بىرقاتار تاپسىرما بەرىلدى, ونىڭ ىشىندە ستيحيالىق قوقىستاردىڭ سانىن 2 ەسەگە قىسقارتۋ ماسەلەسىن كوتەردىك. جالپى, وڭىرلەردە ءتيىستى جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. الايدا ۇلىتاۋ, الماتى جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارى ەڭ تومەن ناتيجە كورسەتىپ وتىر. اتالعان ءوڭىر اكىمدەرىنە وسى سالاعا جەتەكشىلىك جاسايتىن ورىنباسارلارىنا قاتاڭ سوگىس جاريالاۋدى تاپسىرامىن», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى اۋداندار مەن قالالاردىڭ 75%-ى كوممۋنالدىق قالدىقتاردى رەتتەۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە ءالى كىرىسپەگەنىن ايتىپ ءوتتى.
«ال مەرزىم الدەقاشان ءوتىپ كەتتى. مىسالى, باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان وبلىستارىندا جانە تاعى دا سول ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بىردە-ءبىر جوسپار ازىرلەنبەگەن. سوندىقتان اتالعان ءوڭىر اكىمدەرى دە وزدەرىنىڭ وسى سالاعا جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسارلارىنا تاپسىرمانى ورىنداماعانى ءۇشىن سوگىس جاريالاسىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
وعان قوسا پرەمەر-مينيستر ەگەر جۇمىستار 1 ساۋىرگە دەيىن اياقتالماسا, ءتيىستى تارتىپتىك شارالار قابىلداناتىنىن ايتتى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سوزىنشە, ستيحيالىق قوقىستاردى بولدىرماۋ جانە ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستى قايتا قۇرۋ قاجەت.
«حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, دامىعان ەلدەر ءبىرىنشى كەزەكتە قالدىقتاردى قايتا وڭدەيتىن ينفراقۇرىلىمدى رەتكە كەلتىرىپ الادى. بۇل جەردە وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرىنىڭ مەحانيزمىن بەلسەندى تۇردە قولدانۋ كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جانە ولاردى كادەگە جاراتۋدىڭ ناقتى جۇيەسىن قۇرعان ءجون ەكەنىن ايتتى.
«مۇنىڭ بارلىعىن حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتە وتىرىپ, جۇرگىزۋ قاجەت. سونداي-اق قابىلدانعان ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيەلەۋ جونىندەگى 2029 جىلعا دەيىنگى ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ ۋاقتىلى جانە ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ءاليحان سمايىلوۆ 2024 جىلعى 1 ناۋرىزعا دەيىن ناقتى ءىس-شارالار مەن ىسكە اسىرۋ مەحانيزمدەرىن قامتيتىن كوممۋنالدىق قالدىقتاردى رەتتەۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارانى قابىلداۋدى تاپسىردى.
«ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, كەلەسى جىلعى قاڭتاردىڭ سوڭىنا دەيىن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جونىندەگى قاجەتتى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋى ءتيىس», دەپ تالاپ ەتتى پرەمەر-مينيستر.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرى اكىمشىلىك كودەكسكە رۇقسات ەتىلمەگەن جەرلەردە قالدىقتاردى تاستاعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى تەزدەتۋگە ءتيىس.