شانحايعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى لي تسيانمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, وندا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
ءاليحان سمايىلوۆ قازاقستان قىتايمەن دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك بايلانىستارىن نىعايتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ەكى مەملەكەت باسشىلارى اراسىنداعى جەكە دوستىق بايلانىستار ءبىزدىڭ ءوزارا ىقپالداسۋىمىزدىڭ بارلىق باعىتتارىنا وڭ اسەرىن بەرەدى. جاقىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتاي توراعاسى سي تسزينپينمەن جانە سىزبەن وتكەن كەلىسسوزدەرى «التىن 30 جىلدىقتىڭ» كەزەكتى داۋىرىندە قازاقستان-قىتاي ىنتىماقتاستىعىن جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, قىتاي – قازاقستاننىڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ەكى ەل اراسىندا تاۋار اينالىمى 35%-عا ارتىپ, رەكوردتىق 24,2 ملرد دوللارعا جەتتى. بيىل دا قارقىندى ءوسىم جالعاسۋدا, وتكەن ايلاردا ءوزارا ساۋدا اينالىمى تاعى 21%-عا ءوستى.
«وسىنداي قارقىنمەن ءبىز جاقىن ارادا ەلدەرىمىزدىڭ كوشباسشىلارى العا قويعان ەكىجاقتى ساۋدا كولەمىن 40 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ جونىندەگى مىندەتتى ورىنداي الامىز دەپ سانايمىن. ءبىز قىتايلىق ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە بۇل كورسەتكىشكە جەتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءوزارا بايلانىستاردىڭ ماڭىزدى باعىتى – ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق. بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنا تارتىلعان ينۆەستيتسيا بويىنشا قىتاي توپ–5 ينۆەستور–ەلدەرىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. سوڭعى 18 جىلدا قىتايدان تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 24 ملرد دوللارعا جەتتى. سونىمەن قاتار وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قىتايلىق ينۆەستيتسيا كولەمى 30%-عا ءوسىپ, 750 ملن دوللاردى قۇرادى.
«بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا 4 700-گە جۋىق قازاقستان-قىتاي كاسىپورىنى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 730-ى وتكەن جىلى عانا ىسكە قوسىلدى. بۇل كورسەتكىشتەر ءبىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق ءوزارا بايلانىستارىمىزدىڭ تۇراقتى ءارى تابىستى ەكەنىن راستايدى. قىتاي ينۆەستورلارىن بىرلەسكەن جوبالارعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە شاقىرامىز», دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى تاڭدا ەنگىزىلىپ جاتقان ۆيزاسىز رەجىم ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستاردى ىنتالاندىرۋعا, ساۋدانى جەڭىلدەتۋگە, ءوزارا ينۆەستيتسيالاردى ۇلعايتۋعا جانە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ءتۋريزمدى دامىتۋعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدى.
«ۆيزاسىز رەجىمنىڭ 10 قاراشادان باستاپ كۇشىنە ەنۋى ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناستارىمىزدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى. بۇل اسىرەسە الداعى «قازاقستاننىڭ قىتايداعى تۋريزم جىلى» اياسىندا وتە وزەكتى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل شارا ازاماتتارىمىزدىڭ ساياحاتىن قولجەتىمدى ەتىپ, ءبىزدىڭ بايلانىستارىمىزدى ودان ءارى نىعايتا تۇسەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر قازاقستان ۇكىمەتى قىتايمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى.
«وسى ورايدا ءسىزدى كەلەسى جىلى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلىپ قايتۋعا شاقىرامىن. بۇل ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.
ءوز تاراپىنان قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى قىتاي مەن قازاقستان اراسىندا قارقىندى وزگەرىپ جاتقان حالىقارالىق جاعدايدىڭ سىناقتارىنان ءساتتى وتكەن ءونىمدى كوپقىرلى ىنتىماقتاستىق ورناعانىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى قارىم-قاتىناسىمىزدى ودان ءارى دامىتۋدىڭ باسىم مىندەتتەرى مەن باعىتتارىن بەلگىلەدى. ءبىز قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمىزبەن وسى جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسىمدەردى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كۇش-جىگەر جۇمساۋعا دايىنبىز. مۇنداي ىنتىماقتاستىق ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە وڭ اسەر ەتەدى», دەدى لي تسيان.
پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ كەزدەسۋدەن كەيىن قاتىسۋشى ەل دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى رەتىندە شانحايدا وتكەن قىتايدىڭ 6-شى حالىقارالىق يمپورتتىق كورمەسىنىڭ (قحيك) رەسمي اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەدى.
ۇكىمەت باسشىسى قازىرگى تاڭدا بۇل اۋقىمدى كورمە جىل سايىن الەمنىڭ 130-دان استام ەلىنىڭ وكىلدەرى قاتىساتىن جاھاندىق ىسكەرلىك الاڭعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
«ەلىمىزدىڭ كورمەگە مارتەبەلى قوناق رەتىندە قاتىسۋى قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاڭا كەزەڭى اياسىندا ءوتىپ وتىر. كەزەكتى 30 جىلدىق تسيكلدە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكالىق كووپەراتسيا اياسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى. وسى تۇرعىدا ءبىز ۇلكەن مۇمكىندىكتەردى كورىپ وتىرمىز», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر بولاشاقتا بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ ءونىم كولەمى مەن تاۋار اينالىمىنداعى ۇلەسى ارتا تۇسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
«وسىعان بايلانىستى, ءبىز بارلىق مۇددەلى قىتايلىق كاسىپورىنداردى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە شاقىرامىز. قازاقستان ۇكىمەتى قاجەتتى قولداۋ كورسەتۋگە جانە بىرلەسكەن جۇمىس ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا دايىن», دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.
ءاليحان سمايىلوۆ اتاپ وتكەندەي, قازىرگى گەوساياسي احۋال جاعدايىندا ەلدەرىمىزدىڭ تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋ بۇرىنعىدان دا زور ماڭىزعا يە بولماق.
ول قازاقستان, باسقا ەلدەر سياقتى الەمدىك ەكونوميكانىڭ الدىندا تۇرعان سىن-قاتەرلەردىڭ سالدارىن سەزىنەتىنىن ايتتى. ولاردىڭ ىشىندە ساۋدا كەدەرگىلەرى, وندىرىستىك تىزبەكتەردىڭ ءۇزىلۋى جانە قارجىلىق تۇراقسىزدىق بار.
ء«بىز سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ, بولاشاقتا جاھاندىق قاۋىپتەردىڭ اسەرىن بارىنشا ازايتۋعا قابىلەتتى ەكونوميكالىق كووپەراتسيانىڭ پراكتيكالىق مەحانيزمدەرىن ازىرلەۋگە جانە ىسكە اسىرۋعا دايىنبىز», دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.
بۇل تۇرعىدا ءاليحان سمايىلوۆ ساۋدا مەن ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق كوممەرتسيانى دامىتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, 10 جىل ىشىندە قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» بويىندا ورنالاسقان ەلدەرمەن تاۋار اينالىمىنىڭ جالپى كولەمى 19,5 ترلن دوللارعا, ال ينۆەستيتسيالاردىڭ جيىنتىق كولەمى 380 ملرد دوللارعا جەتكەن.
«ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ قىتايمەن ساۋدا كولەمى دە قارقىندى ءوسىپ كەلەدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل كورسەتكىش 70 ملرد دوللارعا جەتتى, ونىڭ 45-ءى قازاقستانعا تيەسىلى. وسى سەرپىندى ساقتاۋ جانە 2030 جىلعا قاراي تاۋار اينالىمىن ءبىزدىڭ ونىمدەر 100 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار بار دەپ سانايمىز», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل رەتتە ساۋدا نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ ارقىلى ەكسپورتتى ۇلعايتۋ ماڭىزدى. سونداي-اق اكىمشىلىك راسىمدەردى, ونىڭ ىشىندە تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىستەرىن قولدانا وتىرىپ, جەڭىلدەتۋ قاجەت.
ءاليحان سمايىلوۆ ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن ەلىمىزدىڭ ءوزارا ەلەكتروندىق الاڭداردى كەڭىنەن پايدالانۋعا جانە بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ءونىمدى بىرلەسىپ جىلجىتۋعا مۇددەلى ەكەنىنە اۋداردى.
«بىزدە وسى باعىتتا تابىستى كەيستەر بار. ءبىز «Alibaba Group» كومپانياسىمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ كەلەمىز, وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا «JD.com» پلاتفورماسىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى ىسكە قوسىلدى. لوگيستيكانى ءوزارا ءتيىمدى نەگىزدە وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن ءبىز قازاقستاندا بوند قويمالارىنىڭ قۇرىلىسىن دامىتۋعا دايىنبىز», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ دە – ماڭىزدى باعىت. قازاقستان الەمدەگى ەڭ ءىرى بيداي مەن ۇن وندىرۋشىلەردىڭ العاشقى وندىعىنا كىرەدى. بۇگىندە قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق تازا مايلى داقىلدارى, ەت جانە باسقا دا ونىمدەرى قىتايعا ەكسپورتتالىپ كەلەدى.
«قازاقستان اگرارلىق سالاداعى ناقتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا, ايماقتىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا جانە ازىق-ت ۇلىك دامۋ باعدارلامالارىن قابىلداۋعا دايىن», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى گەوساياسي جاعدايدا ساۋدانى دامىتۋ جاڭا جانە ستاندارتتان تىس تاسىلدەردى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان كولىك-لوگيستيكالىق بايلانىستاردى دامىتۋ ماڭىزدى.
قازاقستان بۇگىندە ەۋرازيا كونتينەنتىن ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرىمەن بايلانىستىراتىن نەگىزگى بۋىنعا اينالا وتىرىپ, وڭىرلىك كولىك-لوگيستيكالىق حاب رەتىندە ماڭىزدى ستراتەگيالىق ءرول اتقارىپ وتىر.
«قازىر قىتايدان ەۋروپاعا باعىت العان بارلىق قۇرلىقتىق-ترانزيتتىك تاسىمالداردىڭ 85%-عا جۋىعى قازاقستانعا تيەسىلى», دەپ اتاپ كورسەتتى ءاليحان سمايىلوۆ.
ول قازاقستان قىتايمەن بىرلەسىپ «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءاۆتودالىزى, ليانيۋنگان پورتىنداعى لوگيستيكالىق ورتالىعى, «قورعاس» حالىقارالىق شەكارا ماڭى ساۋدا ورتالىعى, «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ايماعىنداعى بىرلەسكەن قۇرعاق پورت, «قىتاي – قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران» جاڭا تەمىرجول ءدالىزى سياقتى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«كونتەينەرلىك تاسىمالداردى «قىتاي – ەۋروپا» باعىتى بويىنشا ودان ءارى ۇلعايتۋ ءۇشىن ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن بەلسەندى پايدالانۋدى ۇسىنامىز. بۇل تاۋار تاسىمالداۋ ۋاقىتىن ەكى ەسەگە قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سونىمەن قاتار سيان قالاسىندا جانە گرۋزيانىڭ پوتي پورتىندا قازاقستاندىق تەرمينالداردىڭ قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. قازاقستان-قىتاي شەكاراسىندا 3-تەمىرجول وتكىزۋ پۋنكتىن, «باقتى» جانە «قالجات» وتكەلدەرىندە «قۇرعاق پورتتاردى», اقتاۋدا كونتەينەرلىك حاب سالۋ جانە ورتا ءدالىز بويىندا قارا تەڭىزدەگى پورت قۋاتتارىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن.
«قىتايلىق كولىك كومپانيالارىن اتالعان جوبالارعا قاتىسۋعا, ال كولىك-لوگيستيكالىق وپەراتورلاردى قازاقستانداعى ترانسشەكارالىق كولىك ينفراقۇرىلىمىن بەلسەندى قولدانۋعا شاقىرامىز», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
وسىلاي دەي كەلە پرەمەر-مينيستر بيىل شانحاي كورمەسىنە قازاقستاننىڭ 30-دان اسا ءوندىرۋشىسى قاتىسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى, كورمەنىڭ Made in Kazakhstan برەندى مەن جوعارى ساپالى تاۋارلاردى ءارى قاراي اۋقىمدى قىتاي نارىعىنا شىعارۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
«وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, بارشاڭىزدى قازاقستاننىڭ پاۆيلوندارىنا شاقىرامىن. وندا ءبىز ءتۇرلى سالالارداعى ەلىمىزدىڭ وزىق جەتىستىكتەرىن ۇسىنىپ وتىرمىز», دەپ قورىتىندىلادى ۇكىمەت باسشىسى.
قىتاي حالىقارالىق يمپورت كورمەسىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا اۋستراليا ۇكىمەت باسشىسى ەنتوني البانەزە, سەربيا پرەمەر-ءمينيسترى – انا برنابيچ, قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى لي تسيان جانە كۋبا ۇكىمەت باسشىسى مانۋەل ماررەرو كرۋس, يراننىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى موحامماد موحبەر قاتىستى.
پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ شانحايداعى قىتايدىڭ 6-حالىقارالىق يمپورت كورمەسىنە (قحيك) قاتىسۋشى ەلدەر دەلەگاتسيالارىنىڭ باسشىلارىمەن بىرگە, وندا ۇسىنىلعان ۇلتتىق پاۆيلوندارمەن تانىستى.
ۇلتتىق پاۆيلون شەڭبەرىندە قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريزم, لوگيستيكا, ەكسپورت جانە يننوۆاتسيا سالالارىنداعى كومپانيالار مەن جوبالار ارقىلى كەڭ اۋقىمدى كەلۋشىلەرگە ءوزىنىڭ ينۆەستيتسيالىق, ساۋدا جانە ونەركاسىپتىك مۇمكىندىكتەرىن تانىستىرادى.
قۇرمەتتى قوناقتارعا رەسپۋبليكانىڭ استىق, ماي جانە باسقا دا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى, كەلەشەگى زور ينۆەستيتسيالىق جوبالار, تەمىرجول باعىتتارىنىڭ جەلىسى جانە تۋريستىك كورىكتى جەرلەر تانىستىرىلدى.
«بۇگىندە ەلىمىز بەن قحر اراسىندا قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا 21 حاتتاماعا قول قويىلدى, بۇل اوك تاۋارلارىن قىتايعا جەتكىزۋدى ەداۋىر ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل رەتتە قازاقستان قىتاي نارىعىنا ەكولوگيالىق تازا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى كولەمىن كەڭەيتە الادى. تەك وسىمدىك مايى مەن كۇنجارا بويىنشا ەكسپورتتىق الەۋەت 300 ملن دوللاردى قۇرايدى», دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ ۇلتتىق پاۆيلوننىڭ تۇساۋكەسەرى بارىسىندا.
ونىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن, اتاپ ايتقاندا, ءىرى قارا, قوي جانە قۇس ەتىن وندىرۋشىلەردىڭ مۇمكىندىكتەرى زور.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا ساۋدا لوگيستيكاسى دا تابىستى دامىپ كەلەدى. بۇگىندە تەمىرجول جانە اۆتوكولىك جولدارىن, اۆياتسيانى قامتيتىن مارشرۋتتىق جەلى قۇرىلدى. مىسالى, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ترانزيتتىك جول ءدالىزى جۇكتەردى ەۋروپاعا 10-12 كۇندە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان حالىقارالىق ماڭىزى بار كولىك-لوگيستيكالىق توراپقا اينالۋعا كۇش سالىپ جاتىر. 2014 جىلدان بەرى ليانيۋنگان پورتىندا قىتايلىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ قۇرىلعان لوگيستيكالىق تەرمينال جۇمىس ىستەيدى. 2023 جىلدىڭ مامىر ايىندا سيان قۇرعاق پورتىندا قازاقستان تەرمينالىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.
ەلىمىزدە الداعى ءۇش جىلدا 1 300 شاقىرىم جاڭا تەمىرجول سالۋ, قىتايمەن شەكارادا 3-تەمىرجول وتكىزۋ پۋنكتىن اشۋ, «باقتى» جانە «قالجات» جاڭا قۇرعاق پورتتارىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. ياعني قازاقستان ەۋروپا مەن تاياۋ شىعىس باعىتىندا جۇك تاسىمالداۋعا بەلسەندى تۇردە قولايلى جاعدايلار جاساپ وتىر.
سونىمەن قاتار دەلەگاتسيا باسشىلارى «Kazakh Invest» جانە «Kazakh Export» كومپانيالارى, «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق ورتالىعى, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى, Astana Hub تەحنوپاركىنىڭ جانە ت.ب. قىزمەتىمەن تانىستى.
«اوك-تەن يننوۆاتسياعا دەيىن» كوممەرتسيالىق پاۆيلونى اياسىندا كورمەگە 30-دان استام قازاقستاندىق كاسىپورىن, ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك, ۇن, ءسۇت جانە الكوگول, كونديتەرلىك جانە ماكارون ونىمدەرىن, بال, تۇز, اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنا ارنالعان ارالاس قوسپالاردى وندىرۋشىلەر قاتىسۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا «بايان سۇلۋ», «مارەۆەن فۋد تيان-شان», «ميبەكو», «الماتى پرودۋكت», «سۇلتان ماركەتينگ», «ەۆرازيا ينۆەست», «وسكەمەن ماي زاۋىتى», «دەپ», باحۋس» سياقتى جانە ت.ب. كومپانيالار بار.
«مارەۆەن فۋد تيان-شان» كومپانياسى جىلىنا 47 مىڭ توننادان استام دايىن ءونىم شىعارادى, ونىڭ ىشىندە تەز دايىندالاتىن كەسپە, ماكارون ونىمدەرى, كارتوپ پيۋرەسى, دامدەۋىشتەر, سۋسىندار مەن تاعامدار بار.
كومپانيا وكىلى ميراس قيلىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ەل ىشىندە دە, جالپى ورتالىق ازيادا دا تانىمال. سونىمەن قاتار قىتاي نارىعى كاسىپورىن ءۇشىن ستراتەگيالىق قىزىعۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر.
ء«بىز وسىنداي اۋقىمدى شاراعا قاتىسقانىمىزعا قۋانىشتىمىز. بىزدە قىتايمەن ساۋدا قارىم-قاتىناستارىن تابىستى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق رەسۋرستار: قىسقا لوگيستيكالىق قاشىقتىق, جوعارى ساپالى ونىمدەردىڭ لايىقتى اسسورتيمەنتى بار جانە ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيا سالۋعا دايىنبىز», دەدى ول.
«ەۆرازيا ينۆەست» كورمەگە التىنشى جىل قاتارىنان ءوز ونىمدەرىن – كەپتىرىلگەن تۇيە جانە بيە ءسۇتىن ۇسىنىپ وتىر. كومپانيا وكىلى مەرۋەرت راحىمبەرديەۆا اتاپ وتكەندەي, ەكسپو كورمەسىنىڭ ارقاسىندا كومپانيا قىتايدا تۇراقتى سەرىكتەستەرمەن ىسكەرلىك بايلانىس ورناتتى.
«قىتايدا تۇيە سۇتىنە سۇرانىس جوعارى. قىتايلىق تۇتىنۋشىلار ءونىم ساپاسىنا جوعارى تالاپتار قويادى. نەمىس كەپتىرۋ تەحنولوگياسى ءسۇتتىڭ بارلىق پايدالى قاسيەتتەرىن ساقتاۋعا جانە ءونىمنىڭ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.
وتاندىق كوممەرتسيالىق ستەندتى ارالاۋ بارىسىندا دەلەگاتسيا باسشىلارى وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ونىمدەرىمەن جانە ۇسىنىستارىمەن جان-جاقتى تانىستى.
ايتا كەتۋ كەرەك, سوڭعى 5 جىلدا قىتايدىڭ حالىقارالىق يمپورت كورمەسىنە قازاقستاننان 133 كومپانيا قاتىسىپ, سونىڭ ارقاسىندا قۇنى 260 ملن دوللاردان استام سوماعا ءتيىمدى ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتار جاسالدى.