اۋەجايدىڭ ءجونى بولەك

ەلورداداعى اۋە ايلاعى 2022 جىلى ءوز تاريحىندا العاش رەت 6 ملن جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتتى. اتالعان ەكى اۋەجايدىڭ كورسەتكىشىنە جەتپەسەك تە, قۇقىق بۇزاتىندار جەتىپ ارتىلادى. وسى ورايدا اۋەجاي قىزمەتكەرلەرى جولاۋ­شىلاردان جۇكتەرىن مۇقيات جيناپ, تىيىم سالىنعان زاتتاردى تاسىمالداماۋ كەرەك ەكەنىن ەسكە سالادى.

اۋەجايداعى باستان-اياق تەكسەرىسكە كەيدە نارازى­لىق تانىتاتىنىمىز بەل­گىلى. الايدا كەز كەلگەن اۋە­جايدا جولاۋشىلار قاتاڭ ساق­تاۋعا ءتيىس ەرەجەلەر بار. ماسەلەن, بيلەتسىز ۇشۋ ال­دىنداعى ايماققا وتكىز­بەي­دى. باگاجدى تىركەۋ ورنىنا وتكىزىپ, ۇشاق بورتىنا نەبارى 100 گرامنان اسپايتىن قۇتىداعى سۇيىقتىقتى الىپ وتۋگە بولادى. مۇنىمەن قوسا قايشى, پىشاق سەكىلدى وتكىر زاتتاردى تاسىمالداۋ­عا تىيىم سالىنعان, ءتىپتى كوسمەتيكالىق بۇيىمعا جاتاتىن كىشكەنتاي قايشىنى الۋعا دا رۇقسات جوق. دەسە دە, «جولاۋشىلار مۇنى ۇنەمى ەستەن شىعارىپ, تەكسەرىس قىز­مەتىنە ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرەدى», دەيدى اۋەجاي قىز­مەتكەرلەرى.

وسى جىلدىڭ 3 ايىندا استانا حالىقارالىق اۋەجايى 660 مىڭعا جۋىق جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتكەن. اۋەجاي ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسشىسى دۋمان مۇحامەتقاليدىڭ ايتۋىن­شا, بيىل اۋە ايلاعى­نىڭ اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىك قىز­مەتى جولاۋشىلاردى تەكسەرۋ كەزىندە 5 177 تىيىم سالىن­­عان زات تاركىلەگەن.

«تىيىم سالىنعان زاتتار­دىڭ ىشىندە 124 سۋىق جانە گاز قارۋى, 66 بۇرىش قوسىلعان سپرەي مەن ەلەكتروشوكەر, 7 كاستەت, قارۋ تەكتەس 582 زات, 65 وق-ءدارى, 44 جارىلعىش زات, 24 ۋلى, كورروزيالىق جانە باسقا دا زاتتار بار. سونداي-اق جولاۋشىلاردان 72,8 ليتر تەز تۇتاناتىن سۇيىقتىقتار جانە اۋە كەمەلەرىندە تاسى­مال­داۋعا قاتاڭ تىيىم سالىن­عان 4 264 ىقتيمال قاۋىپتى زات تابىلدى. كوبىنەسە بۇل بال­عا, بالتا, تەسۋ جانە كەسۋگە ارنال­عان قۇرالدار», دەدى د.مۇحامەتقالي.

بۇدان باسقا جولاۋشى­لاردىڭ باگاج جانە قول جۇ­گىندە دەكلارا­تسيا­لانباعان ءىرى اقشا سومالارى انىق­تالىپ, ۇقك جانە قم مكك ۋاكىلەتتى قىزمەتتەرىنە جىبەرىلگەن.

سونداي-اق وتكەن جىلى قاۋىپسىزدىك قىزمەتى جولاۋشىلاردان 2 مىڭنان استام اتىس قارۋى مەن 67 780 وق-ءدارى­نى تاركىلەگەن.

«قازىر جولاۋشىلاردىڭ اۋە تاسىمالى كەزىندە قاۋىپ­سىزدىك ماسەلەلەرى­نە كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مىندەتتى ءىس-شارالار كەشەنى ەكيپاج بەن جولاۋشىلارعا قاۋىپ نەمەسە زورلىق-زومبىلىق قۇرا­لى رەتىندە پايدالانىلۋى مۇم­كىن تى­يىم سالىنعان زات­تارى بار ادامداردىڭ بورتق­ا كىرۋىنە جول بەرمەۋگە باعىت­تالعان», دەدى اۋەجاي ءباسپاسوز قىز­مەتىنىڭ باسشىسى.

جولاۋشىلار قاۋىپسىزدىگى مەن جايلىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى اراسىنداعى ىمىرا رەتىن­دە الەمدىك تاجى­ريبەگە سايكەس جولاۋ­شى­لاردى, قول جۇگى مەن باگاج­­دى ىرىكتەپ تەكسەرۋ قول­مەن جۇر­گىزىلەدى. دۋمان مۇحا­مەت­قاليدىڭ ايتۋىنشا, قازا­ق­ستاننىڭ اۆياتسيالىق قاۋىپسىز­دىك قاعيدالارى ءاربىر رەيس جولاۋشىلارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 10 پايىزىن مۇقيات تەكسەرىپ شىعۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل ICAO حالىق­ارالىق قاۋىپسىزدىك ستاندارتتارىندا دا قاراستىرىلعان.

سوندىقتان استانا اۋەجا­يىندا 2015 جىلدان باستاپ راندومايزەر فۋنكتسياسى بار اركالى مەتالل ىزدەگىشتەر پاي­دالانىلادى. اتالعان قۇرىل­­عىلار جولاۋشىلار­دىڭ 10%-ىن اۆتوماتتى تۇردە جانە كەز­دەيسوق تارتىپپەن تاڭ­داي­دى. ماسەلەن, ەگەر قۇرىل­عى جۇمىس ىستەپ, بەلگى بەر­گەن بولسا, جولاۋشى اياقكيىمىن (قۇرا­مىندا مەتالل زاتتار بولماسا دا) رەنتگەن-تەلەديدار قوندىرعىسى ارقىلى بولەك قاراۋ ءۇشىن شەشىپ, ءوزى قولمەن ىزدەۋدەن ءوتۋى كەرەك. سونىمەن قاتار سكري­نينگ قىزمەتكەرلەرى تاڭ­دال­عان جولاۋشىنىڭ قول جۇگىن مۇقيات تەكسەرىپ, ءاربىر زات­تى تەكسەرۋگە مىن­دەتتى. وسى­عان وراي, جولاۋشىلار تۇسىنىس­تىك تانىتىپ, سكرينينگتىك تەك­سەرۋشىلەردىڭ زاڭدى تالاپتارىن ورىنداۋى قاجەت.

«تەكسەرۋدەن جالتارعان جولاۋشىلاردى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋە كەڭىس­تىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى تۋرالى» زاڭىنا سايكەس تاسىمالداۋعا رۇق­سات ەتىلمەيدى», دەپ اتاپ ءوتتى د.مۇحامەتقالي.

سونىمەن اۋەجايدا «تى­يىم سالىنعان» ءتىزىم مۇنى­مەن شەكتەلمەيدى. تengritravel.kz سايتىنىڭ مالىمەتىنشە ءازىل-وسپاقتى اۋەجاي قىزمەت­كەر­لەرى «تۇسىنبەيدى». تەكسەرۋ قىزمەتىنىڭ تۇنجىراعان ما­مانىنىڭ كوڭىل كوتەرۋ ءۇشىن ازىلدەسۋدىڭ سوڭى جاق­سىلىققا اپارماۋى مۇمكىن. مىسالى, جولاۋشى سۋىق قارۋدى ۇيىندە ۇمىتىپ كەتكەنى تۋرالى ايتار بولسا, تياناقتى تىنتۋگە ۇرىنىپ, ءتىپتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ارالاسۋى مۇمكىن. اۋەجاي قىز­مەتكەرلەرى بەلگىلەنگەن نۇس­قاۋ­لىق بويىنشا جۇمىس ىستەي­دى, سول سەبەپتى ولار ءازىل ايتىپ تۇرعانىڭىزدى پىس­قىر­ماۋى دا مۇمكىن. اسى­رەسە بۇل اقش, كانادا جانە ەۋروپانىڭ بىرنەشە ەلىن­دە قاتاڭ ساقتالادى.

قولجۇگىن پلەنكامەن وراۋ­عا تىيىم سالىنعان. مۇن­داي كۇدىكتى باگاجدى بىردەن تەكسەرەدى, ولار ءتىپتى قۇرىلعى ارقىلى قاۋىپتى زات كورمەسە دە ابىگەرگە سالادى. مۇنداي قادامعا جولاۋشى نەلىكتەن بارعانىن ەشكىم بىلمەيدى, بالكىم بورتقا قاۋىپتى زات الىپ كىرۋ ءۇشىن, ادەيى ەشتەڭە كورسەتپەي ارنايى ماتەريال قولدانۋى مۇمكىن.

تەكسەرۋ قىزمەتىنىڭ ماماندارىمەن مەيلىنشە داۋ­لاسپاۋ قاجەت. قاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ قاجەتسىز تەكسەرۋ ەرەجەلەرىن ايتىپ, ولاردىڭ ەسىنە سالۋ ءجون ەمەس. ولار ءۇشىن بۇل بەلگى: ء«بىرتۇرلى» جو­لاۋ­شى, دەرەۋ شارا قول­دانۋ قاجەت. ال شارا ءتۇرلى بولۋى مۇمكىن.

كەدەنشىلەردىڭ سۇراعىن دا جا­ۋاپسىز قالدىرماعان ءجون. ولاردىڭ سۇراقتارى نە ارەكەتى اقىلعا قونىمسىز بولسا دا جاۋاپ بەرگەن دۇرىس. ءۇنسىز قالعان جاعدايدا – جولاۋشى باقىلاۋ الاڭىندا تۇرىپ قالىپ, نە بولماسا مۇل­دە وتە الماۋى مۇمكىن. كۇ­دىك­تى رەتىندە قابىلداپ, قو­سىم­شا تەكسەرۋگە جىبەرەدى.

روليكتەر مەن ساموكات­تارعا تى­يىم سالىنادى. رو­ليك­­­­تەر, ساموكاتتار, لونگ­بورد­­­تار, سەگۆەيلەر, ۆەلوسي­پەد­تەر جانە باسقا دا قوزعالىس قۇرالدارى اۋەجاي اۋماعىندا تىيىم سالىنعان. قولعا الىپ جۇرۋگە بولادى, مىنۋگە تىيىم سالىنادى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت – اۋەجايدا شۋلاماۋ قاجەت. مۋزىكانىڭ دىبىسىن قاتتى قويۋ نەمەسە بەينەجازبانى قۇلاق­قاپسىز كورۋگە تى­يىم سالىنادى. كەيدە مۇنى جولاۋشىلار ەلەمەي جاتادى, وسىلايشا, باسقالارعا كەدەرگى كەلتىرەدى. ەرە­جەگە باعىنباعان ادام­عا باسقا جولاۋشىلار اۋە­جاي قىزمەت­كەرلەرىنە شاعىم­دانۋى مۇم­كىن, وسىندايدان ەسكەرتۋ الۋعا دا بولادى.

اۋەجاي قىزمەتكەرلەرىن سۋرەتكە تۇسىرۋگە تىيىم سالىنادى. كوپتەگەن ەلدىڭ اۋە­جايلارىندا «سۋرەتكە تۇسىرۋ­گە تىيىم سالىنادى» دەگەن ەسكەرتۋلەر تۇرادى. اسىرەسە كەدەنشىلەر مەن تەكسەرۋ كەزىن­دە اۋەايلاق ماماندارىن سۋرەتكە تۇسىرۋگە نە بىرگە سۋرەتكە تۇسۋگە تالپىن­باعان ءجون. مۇنىڭ سوڭى جاق­سىلىققا الىپ كەلمەيدى سەبەبى.