جامبى كونە تۇرىك تىلىندە «يامبۋ», ياعني قۇيمالى التىن نەمەسە كۇمىس ۇعىمىن بىلدىرەدى. جامبى ءىرى قارا نەمەسە ۇساق مالدىڭ تۇياعى مۇسىندەس بولعاندىقتان, تايتۇياق, قويتۇياق, اتتۇياق, اسىق جامبى, بەسىك جامبى, تۇيەكوز جامبى, قويباس جامبى, ت.ب. دەپ اتالعان.
جامبى دەگەنىمىز – ورتا عاسىردان باستاپ اقشانىڭ ورنىنا جۇرگەن قۇندى زات ءھام ەكۆيۆالەنت رەتىندە تانىمال. بۇل قىمبات دۇنيەنى ءبىزدىڭ اتالارىمىز دا قولدانعان. جامبى جاسالعان ماتەريالىنا بايلانىستى كۇمىس جامبى, التىن جامبى, قولا جامبى, ت.ب اتاۋلارعا بولىنگەن. سونداي-اق قازاقتاردا جامبىنىڭ «ايقاباق», «التىن قاباق» اتتى تۇرلەرى بولعان. بۇلاردى اتالارىمىز ۇزىن سىرىقتىڭ باسىنا مولشەرلى جەرگە ءىلىپ قويىپ, مەرگەندەرگە اتتىرعان. اتتىڭ ۇستىندە شاۋىپ كەلە جاتىپ, جامبىنى ساداقپەن ءدال اتىپ تۇسىرگەن ادام ونى سىيلىققا العان.
جامبى اتۋ سايىسىن كوشپەلىلەر جاۋىنگەرلەردىڭ مەرگەندىك قابىلەتىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن ويلاپ تاپقان. باستى ماقساتى, بىرىنشىدەن, اسكەري-جاۋىنگەرلىك دايارلىقتى جەتىلدىرۋ بولسا, ەكىنشىسى ەل اراسىنداعى مەرگەندەردى (ساداقشىلاردى) انىقتاپ, ولاردى كوتەرمەلەۋ, ۇشىنشىدەن, سىنالعان ساداقشىلاردان ارنايى توپ قۇرىپ, ولاردى سوعىس كەزىندە كۇشتىك قۇرىلىم رەتىندە پايدالانعان.
جامبى اتۋ سايىسى جايلى حالقىمىزدىڭ جىر-داستاندارىندا دا ايتىلادى. مىسالى, «قوبىلاندى باتىر» جىرىندا:
«اي استىندا اسپانعا
قۇردى باقان قاقتىرىپ,
التىن تەڭگە اتتىرىپ,
جامبىنى اتىپ تۇسىرگەن
قۇرتقانى سۇلۋ سول الار»... – دەلىنگەن.
وسى ورايدا, مىنا وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعان (سۋرەتتەگى) جامبى ءپىشىنى جاعىنان تايتۇياق توبىنا جاتسا, ماتەريالى قارا كۇمىس كورىنەدى. بۇل قازىرگى تاڭدا جەكە تۇلعانىڭ قولىندا ساقتاۋلى تۇر. جامبىنىڭ بەدەرىندەگى جازۋعا ۇڭىلسەك, جادىگەر ءمانجى-قىتاي بيلىگى كەزەڭىندە 1853 جىلى كۇزدىڭ سوڭعى ايىندا (قاراشا) شانشي اتتى ۇستاحانادا جاسالعانى جايلى مالىمەت بادىزدەلىپتى. سالماعى 50 لان دەلىنىپتى. ءبىر لان قازىرگى سالماق ولشەم بىرلىگىمەن ەسەپتەگەندە, شامامەن 37,5 گرامم. ياعني وسى جىلدارى (حVII عاسىردىڭ ورتاسى) ەركەك قويدىڭ قۇنى 3-5 لان, ءىرى قارا 7-10 لان, تۇيە 10-12 لان بولعانى تۋرالى مالىمەت بار (د.گونگور «قوبدا قالاسىنىڭ قىسقاشا تاريحى», ۇلانباتىر: 1964. 153-بەت).