قازاققا تاريحى, ءتىلى مەن مادەنيەتى, دۇنيەتانىمى مەن تۇسىنىگى جاقىن ەلدەردىڭ ءبىرى – تۇركيا. وتىز جىلدان اسا ۋاقىت ىشىندە قازاق-تۇرىك بايلانىستارى ساۋدا-ەكونوميكا, كولىك-ينفراقۇرىلىم, تۋريزم, مادەنيەت, ءبىلىم بەرۋ, قاۋىپسىزدىك جانە تاعى باسقا سالالاردا قارقىندى دامىپ, قازىر كوپجاقتى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق جالعاسىپ كەلەدى.
جالپى, ر.ەردوعاننىڭ تۇسىنداعى ەكى جاقتىڭ كەلىسىمىنە جانە باستى سالالارداعى قازاق-تۇرىك قاتىناسىنا توقتالساق, اتاجۇرت پەن انادولىنىڭ اراسىن بايلانىستىراتىن ماڭىزدى دۇنيەلەر وتە كوپ ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تۇركيا – قازاقستاننىڭ وتە ماڭىزدى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى», دەگەن ەدى. تۇركيا – جاھاندىق جانە ايماقتاعى پروبلەمالاردى شەشۋگە بەلسەندى قاتىسىپ جۇرگەن ەل. وتكەن جىلى ەكى ەل قازاقستاندا وتكەن جوعارى دەڭگەيدەگى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ 4-وتىرىسى ناتيجەسىندە بىرقاتار ۇكىمەتارالىق قۇجاتقا قول قويدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق – ءبىزدىڭ بايلانىستارىمىزدىڭ وزەگى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىن 10 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇدان بولەك, ەكى ەل ءۇشىن كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسى ماڭىزدى. ماسەلەن, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى ارقىلى تاسىمالدى ۇلعايتۋعا ەكى ەل دە مۇددەلى. وڭىردەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن بۇل ستراتەگيالىق جوبانىڭ ماڭىزى زور. وتكەن جىلدىڭ 7 ايىندا وسى باعىت ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى 2,5 ەسەگە ارتىپ, 1 ميلليون تونناعا جەتكەن. ەندى ەكى ەل «ورتا ءدالىزدى» دامىتۋدى كوزدەپ وتىر.
قازاقستان مەن تۇركيانىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ۇستانىمدارى دا استارلاسىپ جاتىر. ءبىر-ءبىرىنىڭ حالىقارالىق باستامالارىن ءوزارا قولداپ كەلەدى. ەكى ەلدىڭ سەرىكتەستىگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس سياقتى كوپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىندا ويداعىداي دامىپ جاتىر. استانا ۇدەرىسى دە جاھاندىق تۇراقتىلىققا ۇلەس قوسىپ وتىرعان ءتيىمدى تەتىك ەكەنىن دالەلدەدى. تۇركى ەلدەرىنىڭ جاقىنداسۋىنىڭ باستى ساياسي ۇيىمى سانالاتىن تۇركى كەڭەسى ەكى ەلدىڭ باستاماسىمەن قۇرىلدى. بۇگىن قازاقستان مەن تۇركيا ەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ ماڭىزدى دا بەدەلدى ويىنشىلارىنا اينالدى.
ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى ساۋدا, ينۆەستيتسيا, مادەنيەت, تۋريزم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە اسكەري سالالار سياقتى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا تيىمدىلىك نەگىزىندە دامىپ, ماڭىزدى دەڭگەيگە جەتتى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا ەڭ تومەنگى دەڭگەيدە بولعان ەكونوميكالىق قاتىناس بۇگىنى كۇنى 100 ەسەدەن اسا ارتقان. تۇركيا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق ەمەس سەكتورلارىنا ءىرى ينۆەستور ەلدەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. بۇدان بولەك, تۇركيا – قازاقستانداعى العاشقى 10 ينۆەستوردىڭ ءبىرى. ماسەلەن, 1994 جىلدان بەرى قازاقستاندا 3 مىڭعا جۋىق شەتەلدىك بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, تۇركيا 1,5 ميلليارد دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسيا كولەمىمەن ەلىمىزدە اقش-تان كەيىنگى ەكىنشى ورىندى الادى. تۇرىك كاسىپكەرلەرىنىڭ قازاقستانعا سالعان ينۆەستيتسياسى نەگىزىنەن ساۋدا, تەلەكوممۋنيكاتسيا, قوناقۇي شارۋاشىلىعى, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ بولسا, ولار نەگىزىنەن سۋپەرماركەتتەردى باسقارۋ, پوليگرافيا, مۇناي ونىمدەرى, تاماق, كىرپىش, تەمىر جانە بولات, مىس, توقىما جانە قىزمەت كورسەتۋ سەكتورلارىنا باعىتتالعان.
الداعى ۋاقىتتا قازاقستان مەن تۇركيا اسكەري ىنتىماقتاستىقتى قارقىندى دامىتۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ ىشىندە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك, اسكەري جانە اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق, كادرلار دايارلاۋ جانە اسكەري ءبىلىم بەرۋ, جاۋىنگەرلىك دايارلىق, وقۋ-جاتتىعۋلارعا قاتىسۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى. جالپى, تۇرىك قارۋلى كۇشتەرى مەن باس شتابى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتتى. ماسەلەن, تۇركيا 2000 جىلداردىڭ باسىندا ۇيىمداستىرۋ تەحنيكاسىن, كارتوگرافيالىق جابدىقتاردى, بايلانىس قۇرالدارىن, ءجۇرىپ ءوتۋ مۇمكىندىگى جوعارى اۆتوموبيلدەردى قوسا العاندا, وتاندىق قارۋلى كۇشتەر ءۇشىن وتەۋسىز نەگىزدە اسكەري م ۇلىك جەتكىزدى. بۇدان سوڭ ەكى ەل كوپماقساتتى جەڭىل بروندالعان اۆتوموبيلدەردى, وپتيكالىق-ەلەكتروندىق قۇرالداردى جەتكىزۋ جانە بىرلەسىپ وندىرۋگە دەن قويدى. اسكەري ءبىلىم بەرۋ شەڭبەرىندە تۇركيانىڭ اسكەري ۋچيليششەلەرىندە كۋرسانتتاردى وقىتىپ, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى ءتۇرلى وقۋ ورتالىقتارىندا دايارلىقتان ءوتىپ كەلەدى. ءتىپتى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءوتىنىشى بويىنشا «كيبەرقاۋىپسىزدىك» ماماندىعى بويىنشا وقىتۋ ءۇشىن كۆوتالار ءبولىنىپ جاتىر. بۇعان قوسا جاۋىنگەرلىك دايارلىققا جاتاتىن ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرىن دە (ديۆەرسياعا قارسى, تاۋ-كەن, سۇڭگۋىرلىك دايارلىق, قالالىق جاعدايلارداعى ءىس-قيمىلدار) دايارلايدى.
سوڭعى كەزدەرى تۇركيا الەمدىك قارۋ ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ قاتارىنا ەندى. وتكەن جىلى تۇرىك قارۋىنىڭ ەكسپورتى 4 ميلليارد دوللاردان استى. تۇرىك قارۋ ەكسپورتىنىڭ 98 پايىزى «بايراكتار» ۇشقىشسىز ۇشاقتارى قۇرايدى. وسى باعىتتا دا ەلىمىزدىڭ تۇركيامەن ماڭىزدى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىقتا بولعانى ءسوزسىز ماڭىزدى. سوڭعى 9 جىلدا تۇركيا «بايراكتاردىڭ» «Bayraktar tb2», «Bayraktar tb3» جانە «Bayraktar Kizilelma» مەن «Bayraktar Akıncı» دەپ اتالاتىن ءتورت مودەلىن شىعارعان.
نەگىزى «بايراكتاردىڭ» دروندارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى – ورتالىق ازيا ەلدەرى. ويتكەنى باسىم بولىگى بۇل درونداردىڭ ۇرىستاعى تاجىريبەسىن كورىپ وتىر جانە انكارامەن ءوزارا ارىپتەستىك ورناتقان.
قازاقستان دا سوققى جاساۋشى درونداردى يەمدەنۋگە ۇمتىلىپ وتىر. قازىر قىتايلىق سوققى جاساۋشى «Wing Loong» دروندارى ەلىمىزدىڭ اۋە كەڭىستىگىن كۇزەتىپ جاتىر. سونداي-اق «SkyLark» دروندارى بارلاۋ جانە باقىلاۋ قىزمەتتەرىن اتقارىپ وتىر. ەندى استانا تۇركيالىق «بايراكتاردى» ساتىپ الۋعا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر.