سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. وتىرىستا سەناتورلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوعارعى سوت سۋدياسىن قىزمەتتەن بوساتۋ تۋرالى ۇسىنىمىن جانە حالىقارالىق كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ جونىندەگى زاڭدى قارادى. سونداي-اق ءتۇرلى سالانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قوزعاپ, دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇسىنىمىن قاراعان سەناتورلار باسقا جۇمىسقا اۋىسۋىنا بايلانىستى دانا توقمىرزينانى جوعارعى سوت سۋدياسى قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل ماسەلەنى سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتى الدىن الا تالقىلاعان ەدى.
بۇدان وزگە وتىرىس بارىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى «كەدەندىك ءترانزيتتىڭ كەدەندىك راسىمىنە سايكەس تاۋارلاردى تاسىمالداۋ (تاسۋ) كەزىندە كەدەندىك باجداردى, سالىقتاردى, ارنايى, دەمپينگكە قارسى, وتەماقى باجدارىن تولەۋ جونىندەگى مىندەتتىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى قولدانۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. بۇل كەلىسىم ەاەو-نىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋدى جانە تاۋار تاسىمالداۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلاردى جاقسارتۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق قۇجات ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا تاۋار تاسىمالداۋ كەزىندە مىندەتتى كەدەندىك جانە وزگە دە تولەمدەردى تولەۋگە قاتىستى قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەتتەيدى. سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار ءۇشىن جەكەلەگەن كەدەندىك راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلعان. الداعى ۋاقىتتا جاڭا نورمالار ەاەو اياسىنداعى تاۋار ءترانزيتىنىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا وڭ اسەرىن تيگىزۋگە ءتيىس.
وتىرىستا دەپۋتات ساكەن ارۋباەۆ جەر كودەكسىنە بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىندى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە, اۋىلداردىڭ ماڭىنداعى جايىلىمدىق جەرلەردىڭ تاپشىلىعىنا قاتىستى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن قاجەت. سونداي-اق دەپۋتات سۋبسيديا الۋعا بالىق شارۋاشىلىقتارىنىڭ مارتەبەسىن بەكىتۋ ماسەلەسى دە وزەكتى ەكەنىن ايتتى. ول بالىق وسىرۋمەن اينالىساتىن فەرمەرلەر شىعىندارىنىڭ 50%-دان استامىن جاباتىن سۋبسيديا الا المايتىنىن العا تارتىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. دەپۋتات اتاپ وتكەندەي, بۇل پروبلەمالار جەر كودەكسىندەگى قايشىلىقتار مەن بالىق شارۋاشىلىقتارىنىڭ مارتەبەسى ايقىندالماعاندىقتان تۋىنداپ وتىر. وسىعان بايلانىستى شارۋالار شىعىندارىنىڭ جارتىسىنان كوبىن جاباتىن سۋبسيديالاردى راسىمدەۋ كەزىندە قيىندىقتارعا تاپ بولادى.
«بالىق شارۋاشىلىعى قۇرىلىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن تابىستاۋعا دا جانە بالىق شارۋاشىلىعى قاي سالاعا جاتقىزىلاتىندىعى دا جەر كودەكسىندە, باسقا دا قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك اكتىلەردە ناقتىلانباعان. سونىڭ سالدارىنان جامبىل وبلىسىنىڭ بالىق شارۋاشىلىقتارى 2021-2030 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى شەڭبەرىندە شىعىستاردىڭ 50 پايىزىنا دەيىن جاباتىن اسا قاجەتتى زاڭدى سۋبسيديالار الا المايدى. ەلىمىزدەگى بالىق شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن تابىستاۋ جانە ولاردىڭ نىسانالى ماقساتىن اۋىستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قولدانىمداعى جەر جانە سۋ زاڭنامالارىنا ءتيىستى تۇزەتۋلەردى ەنگىزۋدى سۇرايمىن», دەدى سەناتور.
ال زاكيرجان كۋزيەۆ قازاقستان ەتنوستارىنىڭ تىلدەرى وقىتىلاتىن لينگۆيستيكالىق مەكتەپتەردە وقۋلىقتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. دەپۋتات بۇل ماسەلە وزبەك, ۇيعىر, تاجىك جانە نەمىس تىلدەرىندە وقىتىلاتىن مەكتەپتەرگە قاتىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سەناتور اقمارال ءالنازاروۆا بولسا وباعا قارسى قىزمەتتى جەكە مەكەمە رەتىندە قايتا قۇرۋ ماسەلەسىن قوزعاپ, وسى سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىلارىن كوتەرۋدى سۇرادى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ وباعا قارسى قىزمەتىن ماسعۇت ايقىمباەۆ اتىنداعى اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالار ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزۋ ءۇردىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ورتالىقتى وسىعان دەيىن «QazBioPharm» ۇلتتىق حولدينگىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزۋ جوسپارلانعان ەدى. الايدا ءدال قازىر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى دەڭگەيىندە ورتالىقتى قايتا قۇرۋ, اتاپ ايتقاندا وباعا قارسى قىزمەتتى جەكە مەملەكەتتىك مەكەمە رەتىندە بولەك شىعارۋ ماسەلەسى قولعا الىنىپ جاتىر.
«قازاقستاندا وبانىڭ سوڭعى جاعدايى 20 جىل بۇرىن تىركەلگەنىنە قاراماستان, كەيىنگى جىلدارى ادامزات بيولوگيالىق الەمدەگى تۇراقسىزدىققا تاپ بولدى. SARS, COVID-19, قۇس تۇماۋى جانە شوشقا تۇماۋى – پاتوگەندىك مۋتاتسيالار كوبەيگەن كەزدە ترانسشەكارالىق سيپاتتاعى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ تارالۋ ايماعىنىڭ كەڭەيۋىنە ناقتى قاۋىپ توندىرەتىن جانە جاھاندىق جىلىنۋعا اسەر ەتەتىن ينفەكتسيالاردىڭ ءبىر بولىگى عانا. سوندىقتان قولايسىز اۋماقتاردى باقىلاۋدى السىرەتۋ جانە وسىلاي بولشەكتەۋ رەسپۋبليكا حالقىنا اۋىر سوققى بەرۋى مۇمكىن», دەدى اقمارال ءالنازاروۆا.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, وباعا قارسى قىزمەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى وسۋىنە قاراماستان, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەديتسينالىق جانە مەديتسينالىق ەمەس ءبىلىمى بار قىزمەتكەرلەردىڭ اراسىندا جالاقى مولشەرىندە ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق پايدا بولدى.
«دالاداعى بيولوگيالىق ماتەريالدى وڭدەۋ جانە زارارسىزداندىرۋ, بيوسىناق جۇقتىرعان جانۋارلارعا كۇتىم جاساۋ, كۇشتى اسەر ەتەتىن ۋلى ءدارى-دارمەكپەن جانە دالالىق جاعدايلاردا جۇمىس ىستەۋ كەزىندە بيولوگيالىق تاۋەكەل قاتەرى ءۇشىن قوسىمشا اقى ەسكەرىلمەگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە وباعا قارسى قىزمەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ تەك 23%-ى عانا كاسىبي قىزمەتكە بايلانىستى تاۋەكەل ءۇشىن لاۋازىمدىق جالاقىنىڭ 50% مولشەرىندەگى قوسىمشا اقىمەن قامتىلعان. بۇل دايىندالعان كادرلاردىڭ سالادان كەتىپ قالۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى بارلىق قىزمەتكەرلەر مەن بيولوگيالىق تاۋەكەلگە بارىپ قايتا بايلانىس جاسايتىن ادامدار ءۇشىن ەرەكشە ەڭبەك جاعدايى ءۇشىن قوسىمشا اقىنى قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت», دەدى سەناتور.
دەپۋتات وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسىنا وباعا قارسى قىزمەت سالىسىنداعى تاۋەكەلگە بەل بۋاتىن قىزمەتكەرلەردىڭ بيولوگيالىق قاۋىپ-قاتەرگە ۇشىراۋ دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, ەڭبەكاقى مولشەرىن قايتا قاراۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى جانە مەملەكەتتىك جەكە مەكەمەگە بولىنبەستەن «QazBioPharm» حولدينگىنىڭ قۇرامىندا م.ايقىمباەۆ اتىنداعى «اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالاردىڭ ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى» شجق رمك-گە بەرىلۋىن جەدەلدەتۋدى سۇرادى.
سونداي-اق سەناتور سوۆەتبەك مەدەباەۆ اۋىلدا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى ۇسىندى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدىق مەديتسيناداعى پروبلەمالار اياسىندا جامبىل وبلىسىنىڭ مەركى اۋداندىق اۋرۋحاناسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان, اۋىلدىق مۇراعا زاماناۋي ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتتەر كورسەتەتىن پيلوتتىق جوبانىڭ جۇمىسى وڭ ناتيجە بەرەدى.
«مەركى اۋداندىق اۋرۋحاناسى دارىگەرلەردىڭ, قارجىلاندىرۋ مەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ, قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە جانە تاپشىلىعىنا قاراماستان, ۇيىمنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن جاقسارتىپ, جالپى حالىقتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دەگەن قارىم-قاتىناسىن وڭتايلى وزگەرتە ءبىلدى. ءبىز تەك قانا كەمشىلىكتەردى عانا تىزبەكتەمەي, جاسالىپ جاتقان وسىنداي رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە ۇلگى بولارلىق جاڭا جانە قاناتقاقتى جوبالاردى جاقسىلاپ تۇرىپ قولعا الۋىمىز قاجەت. وسى ورايدا, اۋىلدىق مەديتسينانى دامىتۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە مەديتسينا مەكەمەلەرىنە ەنگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىستاردى جولداي وتىرىپ, وسى ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارۋىڭىزدى سۇرايمىن», دەدى س.مەدەباەۆ.
دەپۋتات «ۇزدىك تاجىريبە ورتالىعى» جۇيەسى «دەنى ساۋ ۇلت» ءاربىر ازامات ءۇشىن ساپالى جانە قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا جۇمىس ىستەپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ولار ەنگىزگەن جوبالار مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنا ريزا بولعان ەمدەلۋشىلەردىڭ 34%-عا ارتۋىنىڭ, شاعىمدار سانىنىڭ 60%-عا تومەندەگەنى تۋرالى وڭ ناتيجە كورسەتىپ وتىر. ال «دەنساۋلىق مەكتەبى» جوباسى مەديتسينالىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن ارتتىرىپ, اۋرۋحانالارعا شۇعىل جاتقىزۋ جاعدايىنىڭ سانىن ازايتتى.
«جاڭادان اشىلعان «دەنساۋلىق مەكتەپتەرى» مەديتسينالىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن كوتەرىپ, شۇعىل ەمدەۋگە جاتقىزۋدى تومەندەتتى. ۋچاسكەلىك دارىگەرلەردىڭ جۇكتەمەسىن جانە جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا مەدبيكە قابىلداۋى ەنگىزىلدى. ەلىمىزدە اۋىلدىق مەديتسينانى جاقسارتۋ جانە قاناتقاقتى جوبالاردى بارلىق وڭىرلەرگە ءتيىمدى ەنگىزۋ ماقساتىندا جامبىل وبلىسىندا «ۇلتتىق دەمونستراتيۆتى پلاتفورما» قۇرۋدى جانە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ وزىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋ جانە ترانسفەرتتەۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋشى ورتالىق رەتىندە تۇردە بەكىتۋدى ۇسىنامىز», دەدى سەناتور.