ساعىنىش! سارعايعان سەزىم ساعىمىنداي بولعان اسا قادىرلى اعا-دوسىم ءازىلحان نۇرشايىقوۆ تۋرالى كۇندەلىگىمە: «حالقىنىڭ ءبىر پاناسىنداي ءھام داناسىنداي سيرەك جاراتىلىس» دەپ جازىپپىن.
راسىندا دا, ازاعا مايدانداعى جانكەشتىلىگىمەن, وتان ءۇشىن جانىن پيدا قىلۋعا دەگەن وجەتتىگىمەن حالقىنا پانا بولا ءبىلدى. «ادامداردان شەگە جاساپ قاقسا ەگەر, ودان ارتىق مىقتى شەگە بولماس ەدى» دەپ اقىن جىرلاعانداي, ۇلتىن ساقتاپ قالۋ جولىندا ازاعا – ناعىز مىقتى شەگەدەي بولات بولمىس, ءمارت مىنەز تانىتقان قاھارمان.
ال جانىن سالىپ, تالانتىن سىعىپ جازعاندارىمەن حالقىنا دانا بولا ءبىلدى. ول ءار جۇرەككە ماحابباتتان پانا سوقتى. سيرەك جاراتىلىس بولاتىن سەبەبى – ول ادامگەرشىلىكپەن سۋارىلعان پاك پەرىشتەدەي تازا, جانى ءمولدىر تۇلعا بولاتىن. كەۋدەسىندە ءبىر ءتۇيىر داندەي وزىمشىلدىگى مەن تاكاپپارلىعى بولماسا, ول ادام جۇماق تورىنەن ورىن الماقشى. سونداي قۇرمەتكە لايىقتىلار قاتارىندا شىعار-اۋ...
ازاعا جۇرەگى ماحابباتپەن نۇرلانعان. وكپەسىندە وكپەگە تيتتەي ورىن جوق. باۋىرى تەك باۋىرمالدىقتى بالالاتقان. جانارى مەيىرىمگە مەلدەكتەپ تۇرۋشى ەدى. بار بولمىسى ادامگەرشىلىكتىڭ, كىشىپەيىلدىكتىڭ, سۇيىسپەنشىلىكتىڭ اسىل قۇيماسىنداي جارقىرايتىن.
وسى جازدا ازاعا رۋحىنا ارناپ ۇرپاقتارى الماتىدان ادەيى بارىپ, تۋعان جەرى قالباتاۋدا اس بەردى, قۇران وقىتتى. سونداعى جەڭىس ساياباعىندا ازاعاعا ءبىر زەڭبىرەك تەلىنگەن ەكەن, حالىق جاپىرىلا تاعزىم ەتىسىپ جاتىر. ءبىر كەزدە «ۇشتى, ۇشتى» دەپ الدەكىمدەر داۋرىعىسىپ قالسىن, ەلەڭ ەتىپ ماڭايىمىزعا كوز سالىپ ەدىك, ەشتەڭە كورە المادىق. الگى ادام «انە, ماحاببات ۇشىپ بارادى, ءازىلحان اتانىڭ ماحابباتى قالىقتاپ بارادى» دەپ دۋ كۇلدىرمەسىن بە؟
ماحابباتپەن بۇلانعان ادام – ەڭ كۇشتى ادام! سوندا ماحاببات اللەياسى بار, كەيىپكەرلەرى ەربول مەن مەڭتايعا ەسكەرتكىش قويىلعان. جاس جۇبايلار وسى قاسيەتتى جەردە ۇلكەندەردەن باتا الىپ, ماحابباتتىڭ قۇدىرەتتى جولىنا اتتانادى ەكەن. الدىمىزعا كەلىپ, ءيىلىپ باتا سۇراعان جاس جۇبايلارعا ازاعانىڭ ماقامىمەن تىلەكتەستىك بىلدىردىك.
* * *
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا باتارەيا كومانديرى بولعان اعا سەرجانت ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ 1943 جىلى العى شەپتە ءجۇرىپ جامبىلعا جازعان حاتىن ءومىرىنىڭ ماڭىزدى وقيعاسىنا ساناۋىنان دا جۇرەك قالاۋىنىڭ مازداعىن سەزىنەتىندەيمىز.
ازاعا سوعىستا 786 كۇن بولعانىن تاراتىپ ايتىپ, جادىندا نەبىر وشپەستەي قاشالعان مەزەتتەرىن ەرەكشە مانمەن قۇنارلاندىراتىن.
جامبىل اتاسىنا العاشقى حاتىن 1938 جىلى مەكتەپتە ءجۇرىپ ولەڭمەن جازعان. ونىسى قابىرعا گازەتىنە, سوسىن اۋداندىق گازەتكە جاريالانعان. سودان اتاسىنىڭ ءار ولەڭىن ىزدەپ ءجۇرىپ جاتتايدى. جاۋھار جىرلارىن جۇرەگىنە قىسىپ مايدانعا الا كەتەدى.
1943 جىلدىڭ كوكتەمىندە «اتامىز جامبىل اقىنعا» دەپ ۇزاق تولعاۋ جازادى دا, وعان 100-دەربەس اتقىشتار بريگاداسىنىڭ كومانديرلەرى مەن جاۋىنگەرلەرى قول قويىپ جونەلتەدى. كوپ كەشىكپەي ۇلى جامبىل ء«جۇز جاساعان جۇرەكتەن» دەپ جاۋاپ قايتارادى. ونى بريگادا جاۋىنگەرلەرىنە ءوزى وقىپ بەرەدى. كەيبىرەۋلەرىنىڭ كوزىنەن جاس پارلايدى. جامبىلدىڭ «لەنينگرادتىق ورەندەرىم» ۇران-ولەڭىن سوڭعى دەمى ۇزىلەر ساتتە القىنىپ ايتقان وزدەرىنىڭ جاۋىنگەر-دوسىن ەستەرىنە الادى. وسى كەزدە وق بوراپ كەتىپ, جاۋىنا ولەڭمەن ورشەلەنگەندەي بوپ شايقاسقا شىعادى...
ازاعا وسى «اتامىز جامبىل اقىنعا» دەگەن ولەڭىن 1943 جىلى اسكەري باسپادان شىعارادى. تۇڭعىش تا سوڭعى ولەڭ كىتابى ەدى بۇل. جىر كيەسىنەن جاسقانىپ, پروزاعا بۇلتارتپاستاي بەت بۇرادى.
ول جامبىل اتاسىناڭ قولىن الماق بولىپ ىستىق اڭسارمەن جۇرگەندە, جىر ءباھادۇرى جەڭىستەن ءبىر ايدان سوڭ ومىردەن ءوتىپ كەتەدى. وكپەسىنە بەرىش بوپ قاتقان ەڭ ۇلكەن وكىنىشى وسى ەدى.
جامبىل اتاسىنا ەندى قانداي قۇرمەت كورسەتەمىن دەپ, كوپ ويلانىپ, اقىننىڭ 150 جىلدىعى قارساڭىندا «جامبىلعا حات» كىتابىن ءبىر دوسى ارقىلى مەككەگە بەرىپ جىبەرىپ, بۇل شىعارماسىن «قاجى» اتاندىرادى. ارينە, ۇلى جامبىلدىڭ رۋحىنا باس يگەندىك قوي. «اقيقات پەن اڭىزدى» جازۋ بارىسىندا دا جامبىل اتاسىنا ىشتەي سىيىنىپ, دارمەن سۇرايتىن. ۇزىناعاشتاعى جامبىل مۋزەيىنە بارىپ تۇرۋدى جانى سۇيەتىن ەدى. رۋحىنا باس يەدى, ءمىناجات ەتەدى. كەيدە جازۋدان توقىراعاندا جامبىل باباسىنىڭ باسىنا ادەيىلەپ بارىپ, ۇلى اقىننىڭ «قىزىل جولبارىسىن» كورگەندەي بولىپ, شابىتتانىپ قايتاتىن.
* * *
1970 جىلى «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» اتتى قولجازبانى جولداستىق پارىزبەن العان اقىن مۇزافار الىمباەۆ: «سۋىنباي تۇرىپ, ىستىق كۇيىمدە ايتسام: شاراپ بەرمەي ماسارتتىڭ, جيىرما بەس جاسقا جاسارتتىڭ... جەڭىسىڭمەن قۇتتىقتايمىن! ازاماتسىڭ! ازاماتسىڭ!» دەگەن ەكەن. ءيا, بۇل قاراسوزبەن جىرلانعان ماحاببات داستانى ىسپەتتەس تۋىندى ءار جۇرەكتى سالعان جەردەن قىزىندىرىپ, تۋلاتىپ جىبەرۋىمەن جاسىنداي جارقىل يەلەنەتىن. كەزىندە مەكتەپتە ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ء«مولدىر ماحابباتىن» تىعىلىپ وقيتىن ەدىك. بۇركىت پەن باتەستىڭ ىستىق سۇيىسەتىن جەرىندە ۇرلىق جاساعاننان بەتەر ۇيالاتىن ەدىك. اتا-انامىز كورىپ قالسا, ماسقارا بولاتىنداي قورىنۋشى ەدىك.
بۇل روماندى ەرەسەكتەۋ كەزىمىزدە وقىدىق. «قىزىل كورپە» وقيعاسىنان ۇستامدىلىق, قىزدى ايالاي ءبىلۋ, ماحاببات پەرىشتەسىن قادىرلەۋ سەكىلدى سەزىمدەردى جۇرەگىمىزگە بايلادىق. پاكتىك, ادالدىق, ادامگەرشىلىك اسىل قاسيەتتەردى بويىمىزعا دارىتۋعا تالپىندىق.
«ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» – اۋعان سوعىسىندا بولىپ قايتقان كىتاپ. بەيكۇنا جاۋىنگەردىڭ قوينىنا تىعىپ وقىپ جۇرگەن كىتاپتىڭ جارىلىستان قالعان 18 بەتىن اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى قوجاحمەت پارماشەۆ جيىستىرىپ الىپ, ازاعانىڭ قولىنا تاپسىرادى. سونداعى قارت مايدانگەردىڭ كوز جاسىن تىيا الماۋى كوپتى تولقىتقان ەدى.
ال ازاعانىڭ ءوزى مايداندا ءتورت جىل بويى «اباي جولى» رومانىن قولتىعىنا قىسىپ وقىپ, جاۋىنگەرلەرگە دە ءسىمىرتىپ, جۇلمالانعان كۇيىندە وقىتۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆكە كورسەتەتىنى بار عوي. سوندا ۇلى مۇحاڭ كىتابىن سيپالالاپ تۇرىپ ء«پالى, وق-ءدارىنىڭ يىسىنە ىستالىپتى عوي» دەپ ءجۇزى كۇرەڭىتە تومسىرايىپ قالعان ەكەن-اۋ!
* * *
ال ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ «اسكەري كۇندەلىگى» نەگە اراعا ءبىراز ۋاقىت سالىپ بارىپ جارىق كورگەنىن قالاي تۇسىندىرۋگە بولار ەدى؟ كۇندەلىكتىڭ قۇندىلىعى تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟
«اسكەري كۇندەلىك» 2010 جىلى «ونەر» باسپاسىنان جارىق كوردى. 2 مىڭ دانامەن. سۇرانىس كۇشتى بولدى. كوپ كىتاپحانانىڭ قولى جەتپەدى. ونىڭ قۇندىلىعى سول, سوعىستىڭ ءار كۇنىن شەجىرەلەپ تاسقا باسىپ بەردى. سوعىس تاقىرىبى – زەرتتەۋشىلەرگە تاپتىرماس ەڭبەك. تاريحشىلاردىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە ۋاقىت وتكەن سايىن باعاسىن ەسەلەمەك. بۇل شىققانى «اسكەري كۇندەلىكتىڭ» ءبىرىنشى كىتابى عانا. ەكىنشىسى ءالى قولجازبا كۇيىندە تۇرۋى مۇمكىن.
تاعى ءبىر «كۇندەلىك-1982 جىل» دەپ اتالاتىن ەڭبەگىن اۆتور باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي 2010 جىلى شىعارىپ كەتتى. كۇندەلىكتەرىنىڭ بۇل 1982 جىلعىسىن تاڭداپ الۋىنىڭ سەبەبى – وسى جىلى حالىق باتىرى دۇنيەدەن وتكەن ەدى.
ۇيىندەگى ءوزى كورسەتكەن جاتىن بولمەسىندەگى تەمىر شكاف قانشاما قولجازباعا سىرەسىپ تۇر دەسەڭىزشى. وندا ادەبي كۇندەلىكتەرى, تۇرمىس كۇندەلىكتەرى سىقاپ تۇر. باسىپ شىعارىپ, اينالىمعا ءتۇسىرۋ بىزدەردىڭ ەنشىمىزدەگى كەلەلى ءىس سەكىلدى. پارىزىمىز!
* * *
ازاعانىڭ مايدانداعى, ادەبيەتتەگى ەرلىكتەرى ەلىكتىرە تۇسۋىمەن دە جۇرەك باۋرايدى.
19 جاسىندا وتان ءۇشىن وتقا تۇسكەن ازاعا مايدانداعى 786 كۇنىن ەرلىككە بالايدى. زەڭبىرەكشىلەر كومانديرى بولدى. 9 توننادان استام ىستىق قورعاسىن قۇيىپپىن جاۋ باعىتىنا دەيتىن ءوزى. بۇل شامامەن 1 ميلليون ۆينتوۆكانىڭ وعىنا تەڭ نارسە. ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى! بۇل ەرلىك ەمەي نە؟
اكەسى نۇرشايىق ۋكراينادا, ونىڭ ءىنىسى نيعاپ لەنينگراد مايدانىندا ەرلىكپەن قازا تاپتى. ءبىر شاڭىراقتىڭ تىرەۋى ءوزى بولىپ قالىپ, ەلگە امان ورالدى. كەلسە, مۇحتار شەشەسى قايعىدان كوز جۇمىپتى. بۇل ەرلىككە پارا-پار قايعى زوبالاڭى ەمەس پە؟
ازاعانىڭ مايدانداعى تاعى ءبىر ەرلىگى, ول قارشا بوراعان وقتان باس الا الماي ءجۇرىپ مايداندىق باسىلىمداردا قىزمەت ەتىپ, ولەڭدەرى مەن وچەركتەرىن, ماقالالارىن جازۋى ەدى. قازاقتىڭ قاھارمان قىزى مانشۇك مامەتوۆانىڭ ەرلىگى تۋرالى العاش رەت قالام تارتۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟
ادەبيەتتەگى ەرلىگى: جۋرناليستىك پەن جازۋشىلىقتى قوس قاناتىنداي تەڭ ۇستادى. ءتىلشى, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق گازەتتەردىڭ باس رەداكتورى, «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ پاۆلودار وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى, وسى گازەت رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولدى.
«قازاق ادەبيەتىنەن» جالامەن قۋىلىپ, ەكى جىل جالاقىسىز وتىرعاندا دا مويىمادى, قالامىن «سورىپ», ناپاقا تاپتى. بالالارىن اسىراي الماعان كەيبىر ساتتە دوستارى مىرزابەك دۇيسەنوۆ پەن تۇرسىنبەك كاكىش ۇلى ۇيلەرىنە سىلتاۋمەن كەلىپ, كەتەرلەرىندە بالالارىنا بىلدىرتپەي اقشا ۇسىنا قوياتىن.
جۋرناليستيكاداعى وسىنداي ەرلىكتەرىن ەكىنشى قاناتى ىسپەتتى جازۋشىلىق ماشىعى ودان ارمەن ۇستەمەلەپ وتىردى. «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» مەن «اقيقات پەن اڭىز» روماندارى – سونىڭ ايعاعى. بۇلار – ادەبيەتتەگى ەرلىكتىڭ ناعىز ۇلگىسى ەدى.
* * *
ازاعا افوريزمدەرىنىڭ اسەرى جونىندە قالىڭ وقىرمان اڭگىمە تيەگىن اعىتۋعا قۇمار. ماقال-ماتەلگە تاتىرلىق تاپقىر سوزدەرى كوپ بولاتىن. قايسىبىرىن ايتايىن. «ۇرپاقتا نەمەرە ءتاتتى, تۇرمىستا تاتۋلىق ءتاتتى» دەيتىن. ول كىسىنىڭ وتباسىلىق باقىتقا كەنەلۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا جاتسا كەرەك.
«كىتاپ ارقالا, ارقاڭا باتپايدى» دەيتىن. مەرەيتويلاردا كىتاپ تاسىپ اكەلىپ ۇلەستىرەتىن. كەنتاۋداعى مەڭتايدىڭ 75 جىلدىعىنا ءسويتتى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 90 جىلدىعىنا 90 كىتاپ اكەلىپ, رەداكتسيادا تاراتقان.
ارينە, مۇنداي ۇلگىنىڭ ماعان دا اسەرى بولدى. مەن دە سويتەتىن بولدىم. بيىل جازدا قىزبەلدەگى مەكتەبىمنىڭ 100 جىلدىعىنا وسىنشا كىتاپ سىيلادىم. قالباتاۋ, امانگەلدى اۋداندىق كىتاپحاناسىنا دا ءبىراز كىتاپتى جەتكىزىپ بەرمەكپىن.
ال مىناداي افوريزمدەرى جازۋ ادامىن قاناتتاندىرا تۇسەتىن:«جىڭىشكە جازۋشىلىقتان, جۋان جۋرناليستىگىم ارتىق»; «گازەتتىڭ ءسوزى وتكىر, ءتىلشىنىڭ كوزى وتكىر»; «جاقسى رەداكتور تۇزەيدى, جامان رەداكتور كۇزەيدى»; «كىتاپ وقىمايتىن جۋرناليست – كيىز جۋرناليست»; «ماسكۇنەم ءجۋرناليستىڭ بلوكنوتى دا اراق ساسيدى»; «تالانتسىز جۋرناليست – تيەكسىز دومبىرامەن تەڭ», ت.ب.
دوستىق تۋرالى دا ءبىراز ءافوريزمى بار. ءوز ۇستازى مۇقان يمانجانوۆتى اسا قۇرمەت تۇتتى. ماعان وسيەت ەتكەندەي بولىپ ول تۋرالى ماقالا جازىپ تۇرۋدى ءوتىندى. ول اماناتىن ورىندادىم. ءالى دە جالعاستىرماقپىن.
«قالامسابىڭدى تاستاما!» دەپ ءا.نۇرشايىقوۆ 60 جاسقا تولعانىمدا ماقالا جازدى. جانە دە بۇعان «تالابىڭدى جاسقاما!» دەپ تاقىرىپشا قوسىپ قويدى. تاپقىرلىق ەمەي نەمەنە؟
* * *
ازاعا «قاسيەتتەپ, قۇرمەتتەپ, سەنىڭ ماحابباتىڭدى. ۇرپاققا ۇلگى بولسىن دەپ, الاشقا جايدىم اتىڭدى», دەپ 54 جىل بىرگە ءومىر سۇرگەن جارى حاليما وزباقانوۆا-نۇرشايىقوۆاعا ولەڭ ارناعان ەدى. ەكەۋىنىڭ سىيلاستىعى تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە ايتۋعا بولادى.
حاليما جاستايىنان اۋرۋشاڭ بولعان. ءازىلحان جىگىتىنىڭ كەلەشەگىن اياپ, ونى باسقا قىزعا بۇرعىسى كەلگەنىمەن, ازاعاڭ جىگىتتىگىن تانىتادى. شەكسىز سۇيگەن سوڭ دا قىر سوڭىنان قالمايدى. جاقسى جار تاڭداي ءبىلدى.
«ماڭگىلىك ماحاببات جىرى» «ولكە» باسپاسىنان شىقتى. وعان ماڭگىلىك ماحاببات جىرىن ارنادى. باسىنا اق كۇمبەز سوقتى. قاسىنا ءوزى بارىپ ماڭگىلىككە جانتايدى. «قازاق قاتىنىن ماقتامايدى, سەنىكى نە؟» دەپ دوستارى ءازىل-شىنى ارالاس شىمشىلاعاندا دا «سول شارتتى بۇزعان مەن عانا بولىپ قالايىن» دەپ, حاليماسىن ماداقتاۋدان جاڭىلمايتىن.
«ماحاببات جىرشىسى» اتانعان ول ءتاج-ماحالعا بارا الماعانىنا وكىنەتىن. سول وكىنىشىنىڭ ورنىن مەن تولتىرىپ, 2016 جىلى ادەيى «ماحاببات تاجىنە» تاعزىم ەتتىم. العاش بارعان م.اۋەزوۆ, ت.احتانوۆ, ت.ب. جولىمەن جەتىپ, ازاعا اماناتىن ورىنداعانداي بولدىم. ءۇندىستان بيلەۋشىسى جاحان شاحقا ايەلى ءمۇمتاز ءۇش وسيەت ايتادى عوي: «بالالارىمدى جاقسى باق. ايەل الما. ماعان الەم تاڭداناتىنداي اق ماۆزولەي سوق!» جارى وسىنىڭ ءبارىن ورىندادى.
ازاعا دا ءسويتتى عوي. حاليماسىنىڭ ەلەۋسىزدەۋ ەتىپ: «قوزى كورپەش – بايانداي ءبىر مولادا جاتساقشى...» دەپ ايتا سالعان نازىن جەرگە تاستاماي اق كۇمبەز ورناتتى... سوعان ءتاۋ ەتۋگە بارعاندا: «سەنەن ارتىق جان تۋماس, تۋسا تۋار ارتىلماس. ءبىر وزىڭنەن باسقاعا, ىنتىقتىعىم ايتىلماس» دەپ اباي اڭسارىنداي ارمان-زارىن توگەتىن.
* * *
ازاعا شىعارماشىلىعىنىڭ ناسيحاتتالۋى, ۇمىتىلماۋى قانداي دەڭگەيدە ەكەندىگىنە وقىرماندار, الاڭداۋلى, ارينە!
وسى جازدا بارىپ كوردىك, اقبۇزاۋداعى حاليما ەكەۋى تۇرعان ءۇي قاراۋسىز قالعان. بىرلىك اۋىلىنىڭ اكىمى ورتالىقتاعى ساياباقتا ازاعا ەسكەرتكىشىن قويۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن. بىراق ونى سىرت كومەگىنسىز اتقارۋ وڭاي ەمەس ەكەندىگى بەلگىلى.
جاسىراتىنى جوق, ناسيحاتتالۋى باسەڭسىدى. 100 جىلدىق مەرەيتويىنا جوسپار جاساپ, ءتيىستى مينيسترلىككە ۇسىنعانبىز. سەناتورعا حات جازعانبىز. جازۋشى ايگۇل كەمەلباەۆانىڭ ازاعانىڭ ءوزى وقىپ ۇناتقان كەرەمەت كينوستسەناريى بار, «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» دەپ اتالاتىن. سونى ءالى دە نازارعا الۋىمىز كەرەك سياقتى. سەمەي تەاترى سپەكتاكال قويدى.
كۇندەلىكتەرىنىڭ تولىق قولجازبالارىن شىعارۋعا ءمان بەرىلسە. ونىڭ ادەبي جانە تۇرمىستىق نۇسقالارىن جازۋشى شكافىن ءوزى اشىپ كورسەتكەن ەدى. داپتەرلەرى سامساپ تۇر.
ءوزى ايتاتىن, «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار», «اقيقات پەن اڭىز» روماندارىممەن قوسا ۇشتومدىق ء«ومىر ورنەكتەرى» مەنىڭ اتىمدى ۇمىتتىرماۋعا ءتيىس دەپ. مۇنىڭ دا جالعاس قولجازبالارى بار ەكەنىن بىلەمىز. جاريالاۋ – پارىز.
كەزىندە «ماحاببات جىرشىسى» مۋزەيىن الماتىدا اشۋدى قاراستىرعانبىز. پارلامەنت دەپۋتاتتارىن جۇمىلدىرىپ, قالا اكىمىنە جازعان ءوتىنىشىمىز اياقسىز قالدى.
ازاعانىڭ وقىرماندارىنان كەلگەن حاتتار – 3 تومداي, وقىرماندارعا جازعان ءوز حاتتارى – 2 تومداي كولەمدە. نەتكەن تياناقتىلىق دەسەڭىزشى. ال قالام قايراتكەرلەرىنىڭ بەرگەن اۆتوگرافى – 1500, ءوزى بەرگەن قولتاڭبالارى – 1000 ۇستىنە شىعادى ەكەن. جارىققا سۇرانىپ تۇرعان قولجازبالار ەمەس پە؟
ءا.نۇرشايىقوۆتىڭ 100 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ جونىندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆقا ۇرپاقتارى اتىنان حات جازىلدى. ازاعا ونىڭ اكەسى كەمەلمەن دوس بولعان, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىمەن دە سول دوستىقتى جالعاستىرعان ەدى. استاناعا كەلگەندە قابىلداۋىندا بولىپ, كىتاپتار الماساتىن. ازاعانىڭ مىنا ءبىر ەستەلىگىنەن ءۇزىندى كەلتىرە كەتسەك, ارتىق بولماس: «كەمەل قازاق جازۋشىلارىنىڭ ىشىندەگى وقىرمانى ەڭ كوپ قالامگەرلەردىڭ ءبىرى بولدى. ءوزى تاڭداپ الىپ, نەگىزىن قالاعان دەتەكتيۆتىك جانردا الدىنا جان سالعان جوق. وسى تاقىرىپتا وننان اسا كىتاپ جاريالاپ, چەكيستەر ومىرىنەن الىنىپ جازىلعان تاڭداۋلى شىعارمالارعا رەسپۋبليكا بويىنشا جاريالانعان ءبىرىنشى بايگەنى ءتورت رەت جەڭىپ الىپ, ءتورت رەت لاۋرەات بولدى. قازاق جازۋشىلارىنان كەمەلدەن باسقا مۇنداي اتاققا يە بولعان ەشكىم جوق».
* * *
ءازىلحان اعانىڭ جانىندا كوپ جۇردىك, باتالى قارت ەكەنىنە كوزىمىز جەتكەن. باتا بەرۋگە ايرىقشا ءمان بەرەتىن ەدى. ونىڭ باتالارى ءالى تولىق زەرتتەلمەي ءجۇر. ءبارىن جيناستىرسا, كادىمگىدەي ءبۇيىرى تولىق كىتاپ بولار ەدى. تالانت ءوزى سان قىرلى بولادى عوي. ازاعا اۋىزەكى سويلەگەندە كومەيىنەن ولەڭ, تاقپاق, باتا سۋىرىلىپ ءتۇسىپ جاتاتىنداي ەدى. اۋىزشا ايتقان اڭگىمەلەرىنە اتاقتى عابيت تامساناتىن بولعان عوي.
«ماحاببات, قىزىق مول جىلداردىڭ» وقيعاسىن العاش ايتىپ بەرگەندە, عافۋ قايىربەكوۆ ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ, «ازاعا, وسىنى ءبىر اپتادا جازۋدى باستاماساڭىز, وقيعاسىن مەن جازىپ قويامىن» دەپ ارسالاڭداي ەركەلەگەن عوي. سودان ازاعا شۇعىل ەڭبەك دەمالىسىن الىپ, جازۋعا وتىرادى. سوندا اق قاعاز الدىنا شارت جۇگىنىپ: «كىرىستىم, كىرىستىم! ساپالى جازۋعا ءتيىسپىن» دەپ وزىنە-ءوزى باتا بەرگەن ەكەن.
كەيدە وتىرىستىڭ دارەجە-دەڭگەيىنە قاراي باتالارىن ۇلكەن باتا, كىشى باتا دەپ ساپالاستىرىپ قوياتىن. مىسالى, ءسابي تۇساۋىن كەسىپ جاتىپ بىلاي دەيتىن: «باقىتتى بول, بالاقاي! باقىت– بايلىق ەمەس, ەڭبەكشىلدىك, ەركىندىك, ەپتىلىك. وسى ۇشەۋىن ۇمىتپا!» وسى سوزدەرىمدى ءسابي قۇلاعىنا ابدەن ەسى كىرگەنشە قايتالاپ, جاتتاتىرۋدى سىزگە مىندەت ەتەمىن, دەپ ونىڭ اناسىنا جاۋاپكەرشىلىك تە جۇكتەي سالاتىن.
الدەبىر قوناقتا وتىرىپ بەرگەن باتاسىن ارىدەن شۇبالتىپ, بىلاي قايىراتىن: ۇرپاق ەرەن, ونەرلى, زامانعا كەلىستى بولسىن! ءۇرىم-بۇتاق, شوبەرەڭ وركەندى, ءورىستى بولسىن!
ال ۇلكەن باتالارىن سالتاناتتى جيىنداردا بىلايشا بەرۋشى ەدى:
قازاقستان كارتاسىنداعى جەر امان بولسىن!
سول جەردى مەكەندەگەن ەل امان بولسىن!
ول ەلدىڭ ۇيىتقىسى قازاقتار امان بولسىن!
قازاقتارمەن قويان-قولتىق ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان, قوڭسىلار امان بولسىن!
انالار امان بولسىن,
انالاردان تۋعان بالالار امان بولسىن!
جەر بەتىنەن وشپەيتىن ۇلى حالىققا اينالىپ,
قازاق حالقى ماڭگى جاساسىن!
اق باتام قابىل بولسىن!
ءاۋمين!
مىنە, ازاعاڭ ۇلكەن باتاسىن وسىلاي بەرەتىن.
قايسار ءالىم,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
قر پرەزيدەنتى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى