كۇن قىزىپ, انە-مىنە دەگەنشە دالا توسىندە قىزۋ ەڭبەكتىڭ قازانى قايناعالى تۇر. «جىلدا ارماندا قالاتىن» ديقان قاۋىمنىڭ بيىلعى ءۇمىتى اقتالا ما؟» «سىندارلى ناۋقان ءوز دەڭگەيىندە وتە مە؟» دەگەن ساۋالداردىڭ جاۋابىن وسى سالانىڭ جىلىك مايىن شاعىپ, زەرتتەپ-زەردەلەپ جۇرگەن ساراپشى الماسبەك سادىرباي مىرزادان تومەندەگىدەي جاۋاپتار الدىق.
كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا مەملەكەت بيىل 140 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات بولەدى. بۇعان قوسا شارۋالارعا جەڭىلدەتىلگەن باعامەن 413 مىڭ توننا ديزەل وتىنى دا دايارلانۋدا. الايدا فەرمەرلەردىڭ ايتۋىنشا, وڭتۇستىك وڭىرلەردە ەگىس ناۋقانى باستالىپ, باسقا ايماقتار انە-مىنە كىرىسكەلى تۇرسا دا, بولىنگەن قارجى دىتتەگەن جەرىنە – ديقانعا ءالى جەتىپ ۇلگەرمەگەن كورىنەدى. ول ول ما, ەلدەگى ەڭبەكقور اعايىن بۇل كولەم ءالى دە جەتكىلىكسىز دەپ شىر-پىر بولادى.
«جىل سايىن جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنىنىڭ تاپشىلىعى تۋىنداپ, فەرمەرلەر ونى قايتا-قايتا ماسەلە قىلىپ كوتەرۋمەن كەلەدى. بولىنگەن كولەم جەتكىلىكسىز, ويتكەنى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا دەگەن قاجەتتىلىكتىڭ ءبىر بولىگىن عانا ەسكەرەدى. بىراق ەگىندى ەگۋ مەن جيناۋدان باسقا قار توقتاتۋ, ءوسىرۋ, تىڭايتقىشتار ەنگىزۋ, بۋلاپ وڭدەۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ۆەدومستۆو مال وسىرۋشىلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن, اۋىلداعى اعايىندى الەۋمەتتىك قولداۋ ءۇشىن قاجەتتى وتىن-سۋدى مۇلدەم ەسكەرمەيدى – بۇل تۇرعىندارعا وتىن, جەم, قار تازالاۋ, قوقىس شىعارۋ» دەيدى ۇلتتىق اگروقوزعالىستىڭ توراعاسى الماسبەك سادىرباي.
ونىڭ ايتۋىنشا, كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا بولىنگەن 140 ملرد تەڭگەنىڭ از مولشەرى عانا شاعىن فەرمەرلەرگە بەرىلەدى ەكەن, ويتكەنى قاراجاتتىڭ نەگىزگى كولەمى – ءىرى اگروحولدينگتەردىڭ «سىباعاسى». ولاردىڭ كەپىلمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە بايلانىستى الدىن الا ءبولىنىپ قويىلادى. سوندىقتان ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, شاعىن فەرمەرلەر ءۇشىن نەسيە الۋ كەزىندە تالاپتاردى قايتا قاراۋ جانە جەڭىلدەتۋ قاجەت. مىسالى, وندىرىستەگى بەس جىلدىق تاريحىن ەسكەرە وتىرىپ, شاعىن فەرمەرلەرگە كەپىلدىكپەن نەسيە بەرۋ جايى ۇسىنىلادى.
«تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – مينەرالدى تىڭايتقىشتار بويىنشا نورماتيۆ تەك 26%-عا ورىندالادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىن تەك 60-70% دەڭگەيىندە تىڭايتقىشتارمەن قامتاماسىز ەتەدى, قالعانىن – سىرتتان «اربالايمىز». ال بۇل دەگەنىمىز, ارتىنشا-اق تاسىمالدانعان تىڭايتقىشتاردىڭ باعاسى وسەدى دەگەندى بىلدىرەدى. جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ دەگراداتسياسى ورىن الۋدا, ونىمدىلىك جىل سايىن تومەندەيدى», دەپ اتاپ ءوتتى اگروساراپشى.
الماسبەك سادىربايدىڭ ايتۋىنشا, ەگىس ناۋقانىن ءساتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ 80%-دان استام توزۋى دا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن.
«بۇگىندە ەلىمىزدە 150 مىڭعا جۋىق تراكتور, 38,5 مىڭ كومباين بار. ولاردىڭ كوپشىلىگى ەسكىرگەن تەحنيكالار. امال جوق, فەرمەرلەر وسى ەسكى تەحنيكانى قۇراپ-سۇراپ, جاماپ-جاسقاپ جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر. ءتىپتى ءبىرازىنىڭ توزۋ شەگىنە جەتكەنى دە اراگىدىك ايتىلىپ قالىپ جاتادى. جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىق پاركتەرى تەك 3%-عا جاڭارتىلادى. وسىعان بايلانىستى فەرمەرلەر ونى جوندەۋگە اقشا جۇمسايدى, بۇل ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنا, ساپاسىنا جانە كولەمىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى ەلدەگى اگرارلىق سالانىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. جالپى, مۇنداي تاسىلمەن ەگىس ناۋقانىن ءساتتى وتكەرۋ قيىنداۋ», دەيدى ۇلتتىق اگروقوزعالىستىڭ توراعاسى.
ساراپشى قوسىمشا سالىق دەپ سانالاتىن كادەگە جاراتۋ الىمىنىڭ ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى شاعىن فەرمەرلەر ءۇشىن مۇلدەم قولجەتىمدى بولماعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار قازاقستاندا جەرگىلىكتى ماشينا جاساۋ ءوندىرىسى جوق, ەلگە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى بولشەكتەلگەن تۇردە يمپورتتالادى, مۇندا ءىرى توراپتىق قۇراستىرۋ جۇرگىزىلەدى.
«سالىستىرۋ ءۇشىن, رەسەي فەدەراتسياسىندا اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكاسىنىڭ ءوندىرىسى – 50%-دى, بەلارۋستە – 90%-دى, وزبەكستاندا 80%-دى قۇرايدى. وسىعان قاراماستان, رەسەي مەن وزبەكستان اگرارلىق تەحنيكاعا قاتىستى كادەگە جاراتۋ الىمدارى مەن كەدەندىك باجداردان باس تارتتى. نەلىكتەن ەلىمىزدە مۇنداي كەدەرگىلەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنا باج سالىعى ءالى كۇنگە دەيىن الىنىپ تاستالماعانى تۇسىنىكسىز», دەپ اتاپ ءوتتى الماسبەك سادىرباي.
اششىلاۋ ايتىلسا دا, ساراپشى سوزىندە جان بار. «ەگىن – ەلدىڭ نەسىبەسى» دەيدى دانا حالقىمىز. نەسىبەمىزگە نەمكەتتىلەۋ قاراۋ تۇبىندە نانعا زارىقتىرىپ قويماسىن دەپ قاۋىپتەنگەننەن دە ايتىلىپ وتىرعان بولار. بىراق «بۇدان جامان كۇنىمىزدە دە تويعا بارعانبىز» دەپ, وتكەن كۇندەردى وكپەگە قيماي, بۇگىنگە ۇلگى قىلاتىن كەزدەرىمىز كوپ بولۋشى ەدى عوي. ول جىلدارعا قاراعاندا, جەر تىرمالاعان قاۋىمدى قولداۋ جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدى ەمەس پە؟ ەشتەڭەگە قاراماي بيىلعى ەل ىرىزدىعىن دا جايقالتا ءوسىرىپ, توكپەي-شاشپاي جيناپ الۋعا قاۋقارىمىز جەتەدى دەپ الاقان ىسقىلاپ وتىرعان «دالا جاۋىنگەرلەرى» جەتكىلىكتى. قالاي دەسەك تە, بيىل دا ديقاننىڭ قامباسى قىزىل دانگە تولىپ, شاڭىراعى اۋەلەگەن اننەن بوساماسىن دەپ تىلەك قوسامىز.