گەندەرلىك ساياسات: الەۋمەتتىك زەرتتەۋ نەنى كورسەتتى؟

قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينس­تيتۋتى ەلدىڭ گەندەرلىك ساياساتى­نىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قوعامدىق-ساياسي قىزمەت سالاسىنداعى ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن انىقتاۋ جانە گەندەرلىك ساياسات سالاسىنداعى پروبلەمالىق اسپەكتى­لەردى تالداۋ بويىنشا الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزگەن.

– جاپپاي ساۋالداماعا رەسپۋبليكا­لىق ماڭىزى بار 3 قالا مەن 14 وبلىستان (سا­ۋالداما جاڭا وبلىستار قۇرىلماي تۇرىپ جاسالعان بولاتىن) 1200 رەسپون­دەنت قاتىستى. زەرتتەۋ 18 جانە ودان ۇل­كەن جاستاعى ازاماتتار ارا­سىندا جۇرگىزىلدى. بۇل رەتتە بىرقا­تار مىن­دەت العا قويىلدى. اتاپ ايت­قان­دا, گەن­دەرلىك ساياسات سالاسىنداعى شەت مەم­لە­كەت­تەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن انىقتاۋ, ەلدە گەندەرلىك ساياساتتى ىسكە اسى­رۋ تەتىكتەرىن زەرتتەپ, ماسەلەلەردى بەلگى­لەۋ, سونداي-اق گەندەرلىك ساياساتتى جۇزە­گە اسىرۋدا ايەلدەر مەن قىزداردىڭ مۇم­كىن­دىكتەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا مەملەكەتتە قابىلدانىپ جاتقان شارالار جان-جاقتى زەرتتەلدى. بۇعان قوسا سان­دىق جانە ساپا­لىق ادىستەردى قولدانا وتى­رىپ, الەۋ­مەتتانۋ زەرتتەۋىن جۇرگىزىپ, پراك­تيكا­لىق ۇسىنىستار ازىرلەندى, – دەدى قازاق­ستان­دىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باس­­قارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسەم قاي­داروۆا وكق الاڭىندا وتكەن بريفينگتە.

جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىنە وراي اسەم قايداروۆا ەلىمىزدە گەن­دەر­لىك قۇقىق, تەڭدىكتە ءالى دە بولسا ايتار­لىقتاي الشاقتىق بارىن ايتادى.

– اسىرەسە بۇل ساياسي جانە ەكونومي­كالىق سالادا كوپ بايقالادى. ويتكەنى ءبىز­دىڭ قوعامدا ايەلدەردىڭ ساياساتقا قاتى­سۋى ەر-ازاماتتارعا قاراعاندا شەكتەۋلى. ۇزاقمەرزىمدى كەلەشەكتە بۇل ۇلتتىق ادامي كاپيتالدىڭ باسە­كەگە قابىلەتتىلىگىنە اسەر ەتۋى مۇم­كىن. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت, – دەدى باسقارما توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى.

سونداي-اق الەۋمەتتىك ساۋالداما ەلدە ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىك سالا­سىنداعى بەلسەندىلىگى تومەن ەكەنىن كور­سەتكەن. شاعىن ورتا بيز­نەس سالاسىندا ايەلدەردىڭ 30%-ى عانا, ال ەرلەردىڭ 70%-ى جۇمىس ىستەيدى. قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستي­تۋتىنىڭ وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ولگا نيكولاەۆانىڭ ايتۋىنشا, رەسمي نەمەسە ازاماتتىق نەكەدە تۇرا­تىن ايەلدەردىڭ شامامەن 10%-ى ەكونو­ميكالىق تۇرعىدان جۇبايىنا تاۋەلدى.

– جاپپاي ساۋالدامانىڭ ناتيجەسىنە سايكەس, ايەلدەردىڭ 47,3%-ى ءوز ءىسىن اشىپ, بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلەدى. ءوز كاسىبىن اشۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ەڭ كوپ تارالعان سەبەپتەر رەتىندە ايەل­دەر قارجى جەتىسپەۋشىلىگىن (64,7%), تاجىريبەنىڭ, ءبىلىمنىڭ بولماۋىن (33%), قورقىنىشتى (22,4%) اتادى, – دەدى ول. وسى ورايدا ولگا نيكولاەۆا ايەلدەرگە ارنالعان تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن كەڭەيتۋدى, ەكونوميكالىق قولداۋدىڭ قولجەتىمدى شارالارى تۋرالى حاباردار ەتۋدى ۇسىندى.

بۇعان قوسا وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى سوڭعى ەكى جىلدا ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ بويىنشا ءىىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى ەكى ەسەگە ارتقانىن ايتتى. وتكەن جىلدان باستاپ زورلىق-زومبىلىق جاع­دايىندا اگرەسسوردىڭ كىناسىن دالەلدەۋ مىندەتى جابىرلەنۋشىگە ەمەس, پوليتسياعا جۇكتەلگەن.

– ازاماتتاردىڭ 5%-دان استامى زور­لىق-زومبىلىققا ۇشىراعان, ونىڭ ىشىن­دە ەرلەر دە, ايەلدەر دە بار. ەر ادام­دار بۇل قاۋىپكە نەگىزىنەن كوشەدە, ال ايەل­دەر قوعامدىق ورىنداردا جانە ۇيدە تاپ بولعان, بۇل تۇرمىستىق زورلىق-زوم­­بى­لىق ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگىن كورسە­تەدى. بۇل رەتتە ازاماتتاردىڭ ۇش­تەن ءبىرى سوڭعى ەكى جىلدا بۇل ماسەلە بويىن­­شا جاعدايدىڭ جاقسارعانىن اتاپ ءوتتى. بۇ­عان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمى­­سى دا ءوز اسەرىن تيگىزدى, – دەدى و.نيكولاەۆا.

وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتا­لىعىنىڭ باسشىسى حاراسمەنت ماسەلەسىن دە ءسوز ەتتى. «ازاماتتاردىڭ شامامەن 5 پايىزى جىنىستىق بوپسالاۋعا ۇشى­راعان. مۇنداي جاعداي ەرلەرگە قاراعاندا ايەلدەر اراسىندا 10 ەسە ءجيى بولاتىنىن ايتا كەتكەن ءجون», دەدى ول.

ءسوز سوڭىندا, ماماندار ەلدەگى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى, قۋدا­لاۋدى, جىنىستىق قۋدالاۋدى, ايەلدەر مەن قىزداردى نەكەگە تۇرۋ ماقساتىندا ۇرلاۋدى قالىپتى ەمەس جاعدايعا اينال­دىرۋ ءۇشىن وسىنداي قۇقىق بۇزۋشى­لىقتارعا نەمقۇرايلىق تانىتپاۋ, زاڭ­ناماعا «جىنىستىق قۋدالاۋ» تەرمينىن ەنگىزۋدى ۇسىندى.