الەم ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, دامۋشى ەلدەردىڭ نەگىزى ۇستانىمىندا ايەل مەن انا تاقىرىبى باستى ورىندا تۇرۋى كەرەك. بۇل تۇرعىدا گەندەرلىك ساياسات قانا ەمەس, جالپى ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىمىن تابۋى وتە ماڭىزدى.
ەلىمىزدە ۇرپاق اكەلۋگە قابىلەتتى 4 ميلليوننان استام ايەل بار. 2022 جىلدىڭ سوڭىنداعى كورسەتكىش بويىنشا ولاردىڭ 650 مىڭى ديسپانسەرلىك تىركەۋدە تۇر. وتكەن جىلى ەلىمىزدە 412 مىڭ بالا ومىرگە كەلدى, ونىڭ 32 مىڭى استانا قالاسىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان
ال مۇنداي ساياساتتىڭ ودان ءارى قارقىن الۋى ءۇشىن ايەلدەر قوعامدىق ورتادا بەلسەندى بولۋى قاجەت. جالپى, مەملەكەتىمىزدىڭ بۇل تاراپتاعى ۇستانىمى ايقىن. ونى بۇگىندە ايەل قاۋىمىنىڭ ساياساتقا, مەملەكەتتىك باسقارۋعا, بيزنەسكە قاتىسۋ مۇمكىندىگىنىڭ كەڭەيگەنىنەن كورۋگە بولادى. دەرەكە سۇيەنسەك, الەمدىك دەڭگەيدەگى رەيتينگتەردە ەلىمىزدىڭ مارتەبەسى جوعارىلاپ كەلەدى. مىسالى, گەندەرلىك تەڭدىك بويىنشا قازاقستان سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى سياقتى جەتەكشى مەملەكەتتەرمەن يىق تىرەستىرىپ تۇر.
ەلىمىزدىڭ ايەل-انا مارتەبەسىنە قاتىستى ۇستانىمىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ءاردايىم اشىق ايتىپ كەلەدى. پرەزيدەنت ەل تاريحىنداعى ايەل, انالاردىڭ الاتىن ورنىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. الماتى قالاسىنداعى جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋىندە پرەزيدەنت: « ۇلى دالانىڭ قىزدارى حالقىمىزدىڭ مادەني داستۇرلەرى مەن رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىنىڭ سەنىمدى ساقتاۋشىلارى بولدى. سوندىقتان پروگرەسس پەن جاسامپازدىق جولىندا تۇراقتى تۇردە العا جىلجىپ, ءبىز ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن شەكتەيتىن مەنتاليتەتىمىزگە جات تەندەنتسيالارعا بەرىلمەۋىمىز كەرەك», دەگەن بولاتىن.
«پروگرەسسيۆتى ەلدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى بەلگىسى – ايەلدىڭ قوعامداعى مارتەبەسى. سوندىقتان ءبىز ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. سوڭعى جىلدارى ءبىز بۇل ماسەلەدە ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتتىك. وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ جانە ەڭبەك كەمسىتۋشىلىگىن جويۋ ءۇشىن كەشەندى ءىس-شارالار قابىلداندى», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن تاعى مەملەكەت باسشىسى.
وسى ورايدا ءبىز زاڭگەر, دارىگەر ماماندارمەن, كوپبالالى انا مەن ەرەكشە بالا ءوسىرىپ وتىرعان وتاناسىمەن قوعامداعى ايەل-انا ورنى تۋرالى پىكىرلەسكەن ەدىك.
كوپبالالى انا كوڭىلىندەگى الاڭ
– ارينە, قازىر كوپبالالى انالارعا ۇكىمەت بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. الايدا بۇل تۇراقتى الەۋمەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەتىن اۋلەتتەردەگى ءتۇرلى ماسەلەلەردى شەشىپ تاستادى دەگەن ءسوز ەمەس. وسىندايدا كوپبالالى وتباسىلارعا قاتىستى مەملەكەتتىك قولداۋ ىسىندە نازاردان قانداي ماسەلەلەر تىس قالدى دەگەن ساۋال تۋىندايدى. بۇعان انالاردىڭ ءوزى نە ايتادى؟
شولپان كوشىموۆا,
كوپبالالى انا, شىمكەنت قالاسى:
– وتباسىمىزدا جەتى بالا بار. قازىر بالالارىم ءوسىپ قالدى, تەگىن سپورت ۇيىرمەلەرىنە, ونەر مەكتەپتەرىندەگى كۋرستارعا بارادى. حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق جارىستاردا جۇلدە الىپ ءجۇر. بۇلارعا قوسا ماتەماتيكا, قازاق ءتىلى ءپانى سەكىلدى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ كۋرستارىنا دا قاتىستىرعىم كەلەدى. الايدا ولاردىڭ بارلىعى اقىلى. مۇنى ءبىر وتباسىنىڭ قالتاسى كوتەرسە, ەكىنشى وتباسى قارجىدان قينالادى, بۇل – اقيقات نارسە. ارينە, مەملەكەت كوپبالالى انالارعا كوپتەگەن قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى, ونىڭ بارلىعى بىزگە ۇلكەن كومەك. سونىڭ بىرىنە ءبىزدىڭ دە وتباسى يە بولدى. 2014 جىلى «جاس وتباسى» باعدارلاماسىمەن شىمكەنت قالاسىندا ءۇش بولمەلى پاتەرگە قول جەتكىزدىك. بالا سانىنا بايلانىستى جاردەماقى الامىز, ول قارجى كۇندەلىكتى تىرشىلىككە عانا جەتكىلىكتى, بالالاردىڭ ءوز شىعىندارى بار. بالالى ونىڭ ىشىندە, كوپبالالى انالار ۇل-قىزدارىنا بولا ءوز ماقساتتارىنان باس تارتىپ, ارماندارىن قۇربان ەتىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى – مەنمىن.
مەنىڭ جوعارى ءبىلىمىم بار, ماماندىعىم – مۇعالىم. وتباسىن قۇرىپ, بالالارىمنىڭ تاربيەسىنە بايلانىستى 18 جىل ۇيدە وتىردىم. قازىر بالالارىم ءوستى, كىشىسى بالاباقشاعا بارادى. ەڭبەككە ارالاسايىن دەگەن نيەتپەن جۇمىس قاراستىرا باستادىم. ءسويتىپ, ماماندىعىما وراي مەكتەپتەردىڭ ەسىگىن قاقتىم. قاي مەكتەپتە بوس جۇمىس ورنى بار, حابارلاندىرۋ بويىنشا سول ءبىلىم وشاقتارىنا باردىم. بارلىعى دا «كەشىرىڭىز, ءسىزدىڭ تاجىريبەڭىز, كاتەگورياڭىز جوق», دەپ شىعارىپ سالدى. ەندى بالامەن ۇيدە وتىرعان ايەل قالاي بىلىكتىلىك جينايدى, قايدان قاجەتتى كاتەگوريا الادى؟ ياعني كوپبالالى وتباسىنداعى ايەلدىڭ جۇمىسقا ورنالاسا الماي, قارايىپ قالاتىنى شىندىق. ءبىزدىڭ قوعامدا وسى ماسەلە نازاردان تىس قالىپ كەلەدى. بالا كۇتىمىمەن, دەمالىستا وتىرعان انالار ۇمىت قالماۋعا ءتيىس. قوعامنىڭ وسىنداي تالابىنان ءبىز قىزدارىمىزدى تۇرمىسقا شىعۋدان, انا بولۋ باقىتىنان ايىرىپ, قورقىتىپ الماۋىمىز كەرەك. ءوزىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, ءوسىپ كەلە جاتقان قىزدارىمىز ءۇشىن ءۇن قاتۋىمىز كەرەك. بۇعان بەيجاي قاراپ وتىرساق دەموگرافيالىق وسۋىمىزگە كەسىرىن تيگىزەرى انىق.
ەرەكشە بالاعا ەكى ەسە قامقورلىق كەرەك
– دەرەككە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە ەرەكشە بالالارى بار وتباسىلاردىڭ سانى كۇرت ارتقان. بۇل ماسەلەنى مەملەكەت نازارعا الدى. ونىڭ ءبىر دالەلى ءىرى قالالارمەن قاتار ايماقتاردا دا رەابيليتاتسيالىق ورتالىقتار سالىنىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى دەفەكتولوگ, لوگوپەد سەكىلدى مامان دايارلاۋعا دەن قويىپ, قاتارىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. ال ەرەكشە بالا تاربيەلەپ وتىرعان انالار, ونىڭ دەنساۋلىعىن قالىپقا كەلتىرۋدە قانداي مۇمكىندىكتەرگە يە بولىپ ءجۇر نەمەسە قانداي كەدەرگىگە تاپ بولۋدا؟
يۋليا نازاروۆا,
باتىس قازاقستان وبلىسى تەرەكتى اۋدانى تەرەكتى اۋىلىنىڭ ۆەتەرينار مامانى:
– ءبىز وتباسىمىزبەن تەرەكتى اۋىلىندا شاڭىراق كوتەرگەلى تۇرامىز. وسى اۋداندا تۋىپ-وستىك. بالالارىمىز ءوسىپ كەلەدى. ەرەكشە بالا تاربيەلەپ وتىرمىز. وسى بالامىز تۋعالى قالا مەن اۋىلدىڭ ايىرماشىلىعىن ايقىن سەزىندىك. وعان دەيىن بىلىنبەيتىن. ينفراقۇرىلىمنىڭ جوقتىعى, جالاقىنىڭ ازدىعى عانا ەمەس كادرلىق ماسەلەدە دە وتە كوپ ايىرماشىلىق بار. سونداي-اق بالالاردىڭ دامۋىنا دا جاعداي جاسالماعان.
مەنىڭ جوعارى ءبىلىمىم بار, مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەدىم. الايدا ورتانشى قىزىمىزدىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى جۇمىسىمدى تاستاۋعا تۋرا كەلدى. وكىنىشتىسى, ونكولوگيا دەرتى جاس تالعامايدى, جىل سايىن 600-گە جۋىق ءجاسوسپىرىم وسى قاتەرلى دەرتكە شالدىعادى دەگەن دەرەك بار. ءبىزدىڭ قىزىمىز دا ەكى جاسىندا وسىنداي دەرتكە تاپ بولدى, بۇيرەگىنەن ايىرىلدى. ءتورت رەت وپەراتسيا جاسالىپ, حيميالىق, ساۋلەلى تەراپيا الدى. بەس جىلعا مۇگەدەكتىك ساناتىن راسىمدەدىك. 2021 جىلى بۇل مەرزىم ءوتىپ, مۇگەدەك ەكەندىگىن قايتا دالەلدەۋگە تۋرا كەلدى. وسىعان بايلانىستى جاسالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتاما ناتيجەسى بويىنشا مۇگەدەكتىك جوق دەگەن قورىتىندى جاسالدى. وسىدان باستاپ بارلىق قۇزىرلى ورگاننىڭ ەسىگىن قاقتىق. وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا جازدىق, ودان ناتيجە بولماعان سوڭ مينيسترلىككە, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە جازدىق. باق وكىلدەرىنە جانايقايىمىزدى جەتكىزدىك, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە دە ءۇن قاتتىق. ءسويتىپ ءجۇرىپ, پولينانىڭ ءۇشىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگىن راستادىق.
وسى ءبىر عانا مۇگەدەكتىك ساناتىن راستاۋ ءۇشىن ءبىز قانشاما جاعدايدى باستان وتكەردىك. وسى ورايدا مۇگەدەك جانداردىڭ تاعدىرىن شەشىپ, ولاردىڭ ونسىز دا ماردىمسىز جاردەماقىسىن الۋ, الماۋىنا بايلانىستى شەشىم شىعاراتىندار قوعامنىڭ, الەۋمەتتىك ورتانىڭ جاعدايىن ەسكەرسە دەگىم كەلەدى. مەملەكەت مۇنداي وتباسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, ەرەكشە بالا تاربيەلەپ وتىرعان اتا-اناعا دا قولداۋ كورسەتسە ارتىق بولماس ەدى. قازىر 5 ادامنان تۇراتىن وتباسىمىزدا كۇيەۋىم عانا جۇمىس ىستەيدى, جالاقىسى 120 مىڭ تەڭگە. مەن ءوزىم ماسساجيست كۋرسىن وقىپ, قوسىمشا قارجى تابامىن. مۇگەدەك بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسى رەتىندە ءبىز تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەككە تۇردىق. 2021 جىلى ستاتۋستى الىپ تاستاعان كەزدە, بۇل مۇمكىندىكتەن دە ايىرىلىپ قالدىق. مۇگەدەكتىكتى وسى جىلدىڭ باسىندا عانا قايتا راسىمدەدىك.
اۋىلدى تاستاپ, قالاعا كوشىپ جاتقان حالىقتى كۇندە كورىپ ءجۇرمىز. ولار ارينە, ءوز ەرىكتەرىمەن اۋىلدان كەتىپ جاتقان جوق. تۇرمىستىق جاعدايعا بايلانىستى, سونداي-اق بالالارىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە قاجەتتى جەر ىزدەپ بارا جاتقانى ايدان انىق. ماسەلەن, اۋداندا كاسىبي دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەرلەرى جەتىسپەيدى, رەابيليتاتسيالىق شاعىن ورتالىقتار جوق, ەرەكشە بالالارعا تەگىن ءدارى-دارمەك بەرىلمەيدى, ولاردى تاسىمالداۋعا «ينۆاتاكسي» قىزمەتى قاراستىرىلماعان, سۋدىڭ ساپاسى دا ناشار. بالالار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز, ال ولاردىڭ, اسىرەسە, ەرەكشە بالالاردىڭ جاعدايى اۋىل-ايماقتا مۇلدەم نازاردان تىس قالعان.
تارازى باسىندا – انا مەن بالا دەنساۋلىعى
– ءبىزدىڭ قوعام دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى رەفورمانىڭ پايداسى مەن زيانىن قاتار كورىپ وتىرعانى بەلگىلى. اسىرەسە انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردى تارازىلاعاندا ولقى تۇسىنىڭ بار ەكەنىن مويىنداۋىمىز. بۇل تۋراسىندا مامان پىكىرى قانداي؟
زايتۋنا حاميدۋللينا,
استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى, اكۋشەرلىك جانە گينەكولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:
– ايەل دەنساۋلىعى – ەلدىڭ الەۋمەتتىك ءال-قۋاتىنىڭ كورسەتكىشى جانە دەموگرافيالىق ساياساتتىڭ ءتيىمدى ينديكاتورى. سونداي-اق ايەل دەنساۋلىعى سالاماتتى ۇرپاقتىڭ, تولىق وتباسىنىڭ كەپىلى. ارينە, قازىر ەلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ايتىلاتىن سىن وتە كوپ. الايدا ەل مەديتسيناسى قولجەتىمدى ءارى تەگىن ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. بارلىق ەلدە ولاي ەمەس. قازىردە ەلىمىزدە ۇرپاق اكەلۋگە قابىلەتتى 4 ميلليوننان استام ايەل بار. 2022 جىلدىڭ سوڭىنداعى كورسەتكىش بويىنشا ولاردىڭ 650 مىڭى ديسپانسەرلىك تىركەۋدە تۇر. وتكەن جىلى ەلىمىزدە 412 مىڭ بالا ومىرگە كەلدى, ونىڭ 32 مىڭى استانا قالاسىندا دۇنيە ەسىگىن اشقان. بۇل – وڭ كورسەتكىش. الايدا قازىر انا مەن بالا ءولىمى وتكىر ماسەلە بولىپ تۇر. دەگەنمەن بۇگىنگى كۇنى ەلدە انا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كەزىمەن سالىستىرعاندا تومەندەدى. 2021 جىلى انا ءولىمى كوپ تىركەلدى, ال 2022 جىلى 30 پايىزعا ازايدى. ارينە, پروبلەما بار, بولا بەرەدى دە. ءبىز بۇل ماسەلەدە جۇمىستى توقتاتپايمىز, انا دەنساۋلىعىن ساقتاۋدا ودان ءارى ءتيىمدى ءىس-شارالار قاراستىرامىز.
بالا ولىمىنە قاتىستى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. وتكەن جىلى بالا ءولىمى التى پايىزعا قىسقاردى. شالا تۋعان بالالاردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ 4 پايىزعا ۇلعايدى. سالماعى 1 كيلوعا جەتپەيتىن سابيلەر سوڭعى جىلدارى كوپ تۋدى. وسىنداي شاقالاقتاردى امان الىپ قالاتىن مەديتسينا ماماندارىنىڭ سانى ارتتى, ارنايى قۇرال-جابدىقتار ساتىلىپ الىندى. انانىڭ دەنساۋلىعىن جۇكتىلىككە دەيىن دە, كەيىن دە قاداعالاپ وتىراتىن جوعارى قىزمەت كورسەتۋدى قولعا الۋ قاجەت. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا تۋعان بويدا نارەستەگە كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيا تەك قازاقستاندا عانا جاسالادى. ماسەلەن, جۇرەك جەتىسپەۋشىلىگىمەن تۋعان نارەستەلەردىڭ 86 پايىزى ءومىر ءسۇرىپ كەتەدى. وسىنداي دياگنوزبەن تۋعان 1 500 بالا جىل سايىن تەگىن ەم الادى.
ارينە, العا ىلگەرىلەۋ بار, بىراق ارقانى كەڭگە سالۋعا بولمايدى. جالپى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى انا مەن بالاعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتىپ قانا قويماي, دەنى ساۋ ۇلتتىڭ قالىپتاسۋىنا دا جاعداي جاساپ, سول سالاداعى ءىس-شارالاردى قامتۋ وتە ماڭىزدى.
گەندەرلىك تەڭدىك تۇجىرىمداماسى
– ەلىمىزدە 2030 جىلعا دەيىنگى وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياسات تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. وندا ەرلەر مەن ايەلدەر قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا تەڭ قۇقىققا يە بولۋى, جەڭىلدىكتەرگە, مىندەتتەر مەن مۇمكىندىكتەرگە بىردەي قول جەتكىزۋى, گەندەرلىك كەمسىتۋشىلىكتى بولدىرماۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان. ال وسى ايتىلعاندار ءىس جۇزىندە ورىندالىپ جاتىر ما؟
حاليدا اجىعۇلوۆا, زاڭگەر, قۇقىق قورعاۋشى, بريتان جوعارى ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى:
– وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ قوعام, ورتامىز اگرەسسيۆتى بولىپ بارادى. مەن 2019 جىلدان باستاپ قوعامداعى – وتباسىندا, مەكتەپتە, ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى, تۇرمەدەگى, اسكەردەگى زورلىق-زومبىلىقتىڭ سەبەپتەرىن زەرتتەپ كەلەمىن. ەلىمىزدە زورلىق-زومبىلىقتىڭ ارتۋىنا بىرنەشە سەبەپ بار. ءبىرىنشى سەبەپ – زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن ءادىل جانە ناقتى جازانىڭ جوقتىعى. وكىنىشكە قاراي, 2017 جىلدان باستاپ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قىلمىستىق كودەكستەن الىنىپ تاستالدى. سودان بەرى ەلىمىزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, اسىرەسە, اۋىر قىلمىستار كوبەيگەن. ەكىنشىدەن, بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگانىندا كوبىنەسە ەر ادامدار جۇمىس ىستەيدى. پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ 2022 جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعى ستاتيستيكاسىنا سايكەس, ايەلدەر بارلىق اسكەري قىزمەتكەردىڭ 13,8 پايىزىن عانا قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە باسشى ايەلدەردىڭ ۇلەس سالماعى 1 پايىزدان دا از. پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا ايەلدەر – 22, باسشى ايەلدەر 7 پايىز عانا. ال ىشكى ىستەر ورگاندارىندا ولار 14,6 پايىزدى قۇرايدى, 5,5 پايىزى باسشىلىق قىزمەتتە. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان بارلىق جىل ىشىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, باس پروكۋراتۋرا, قورعانىس مينيسترلىگى مەن اسكەردە, اۋماقتىق بولىمشەلەر دەڭگەيىندەگى بارلىق جوعارى باسشىلىق لاۋازىمداردا تەك قانا ەر ادامدار وتىر. ايەلدەر تەك ورتا باسقارۋشى لاۋازىمداردا جۇمىس ىستەيدى, ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلداۋعا قاتىسپايدى. وسىنىڭ سالدارىنان ەلىمىزدە ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسى ەلەنبەي كەلەدى.
ازاماتتاردى, اسىرەسە, ايەلدەر مەن بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋدى ارتتىرۋ ماقساتىندا ءىىم, باس پروكۋراتۋرا, قورعانىس مينيسترلىگىنە بىرقاتار رەفورما قاجەت دەپ سانايمىن. بىرىنشىدەن, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەن قورعانىس مينيسترلىگى ۆيتسە-ءمينيسترى جانە باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رەتىندە ايەل ادامدى تاعايىنداۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, ءار مينيسترلىك پەن 17 وبلىستاعى ءاربىر اۋماقتىق دەپارتامەنت دەڭگەيىندەگى باسشىلاردىڭ 30 پايىزى ايەلدەر بولۋى كەرەك. ءۇشىنشى, پوليتسيادا, پروكۋراتۋرادا, اسكەردە زورلىق-زومبىلىقتىڭ, سەكسۋالدى قورلاۋدىڭ جانە قىزمەتىن اسىرا پايدالانۋدىڭ الدىن الۋ بويىنشا قاتاڭ ىشكى ساياساتتى ەنگىزۋ قاجەت. ءتورتىنشى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بارلىق قىزمەتكەرى جىلىنا كەمىندە ءبىر رەت گەندەرلىك تەڭدىك جانە گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا وقىتۋدان وتۋگە ءتيىس. بۇل قىزمەتكەرلەرگە گەندەرلىك ستەرەوتيپتەردەن ارىلۋعا جانە جىنىسىنا قاراي كەمسىتۋگە جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
عىلىمي-زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى كەم دەگەندە 30 پايىزى باسشى ايەلدەر بولسا, ول ادامي كاپيتالدىڭ دامۋىنا جانە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا وڭ اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار قىزمەتتە ايەلدەردىڭ كوپ بولۋى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءتيىمدى كۇرەسۋگە كومەكتەسەدى.