ساراپشىلار تۇركياداعى وپپوزيتسيا الداعى پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋ قارساڭىندا بىرىگىپ, جەڭىسكە جەتۋگە مۇمكىندىگى مول دەگەن بولجام ايتادى.
«تۇركيادا جويقىن جەر سىلكىنىسى بولعان كۇندەرى ۋاقىتشا توقتاتىلعان بەيرەسمي ۇگىت-ناسيحات ناۋقانى جاڭا ەكپىنمەن جالعاسىپ جاتىر», دەيدى ارمەنيا تۇركولوگى ەلي ارۋتيۋنيان. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى وپپوزيتسيا بيلىكتى «تولىقتاي ساتسىزدىككە ۇشىرادى, جەر سىلكىنىسىنەن زارداپ شەككەندەرگە العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى كەشىكتىردى» دەپ ايىپتاپ وتىر. «بيلىك ولقىلىقتاردى جاسىرىپ, قوعامدى تەز قالپىنا كەلتىرۋگە, اتاپ ايتقاندا, اپات ايماعىنا, زارداپ شەككەندەرگە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ سەكىلدى جاڭا باعدارلامالارىمەن تانىستىرۋعا تىرىسىپ باعىپ جاتىر», دەيدى تۇركولوگ.
تۇركيا باسشىسى رەجەپ تايپ ەردوعان بولعان جاعدايعا بايلانىستى حالقىنان تۇسىنىستىكپەن قاراۋدى سۇراپ, بارلىعىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن وعان ءبىر جىل قاجەت ەكەنىن العا تارتادى, الايدا وپپوزيتسيا تاراپىنان ونى سىناۋ تولاستاماي كەلەدى. ولار تۇرىك باسشىسىنىڭ بيلىكتە 20 جىل وتىرعانىن, قازىر ەمەس, وسى جىلدارى قولدان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاساۋعا ءتيىس ەكەندىگىن ايتادى. ەلي ارۋتيۋنياننىڭ ايتۋىنشا, ەگەر ەلدەگى وپپوزيتسيا بىرىكسە, ولاردىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋگە مۇمكىندىگى زور. بۇعان اقپان ايىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما دەرەكتەرى دالەل.
ايتا كەتەيىك, بۇعان دەيىن تۇركيانىڭ 6 وپپوزيتسيالىق پارتياسى ءبىر بلوك بولىپ ارەكەت ەتۋى ىقتيمال ەكەنى, پرەزيدەنتتىككە كانديدات رەتىندە ءبىر ادام ۇسىنىلاتىنى ايتىلىپ كەلدى. كانديداتتاردىڭ قاتارىندا رەسپۋبليكالىق حالىقتىق پارتياسىنىڭ (CHP) باسشىسى كەمال كىلىچداروعلۋ, سونداي-اق ىستانبۇل مەن انكارا مەرلەرى بولدى. كەشە وپپوزيتسيا وكىلدەرى پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر رەتىندە كەمال كىلىچداروعلۋنىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى. الايدا ونىڭ رەيتينگى ەردوعاندى جەڭەتىندەي جوعارى ەمەس دەگەن پىكىردە تۇركولوگ ەلي ارۋتيۋنيان.
«ول كەماليزم يدەياسىن ۇستانۋشى, زايىرلى مەملەكەتتى جاقتاۋشى. ساياسي ارەنادا 10 جىلدان استام تاجىريبەسى بار, رەسپۋبليكالىق حالىقتىق پارتيانىڭ جەتەكشىسى دەنيز بايكالدى اۋىستىرعان تۇلعا», دەيدى كەمال كىلىچداروعلۋ تۋرالى تۇركولوگ ەلي ارۋتيۋنيان.
رەسپۋبليكالىق حالىقتىق پارتيا توراعاسى كەمال كىلىچداروعلۋ بولسا, «بىرلىك – ولىمنەن باسقانىڭ ءبارىن جەڭەدى», دەپ Twitter پاراقشاسىندا جازبا قالدىردى. ال ىستانبۇل قالاسىنىڭ مەرى ەكرەم يماموعلۋ تۇركيانىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وكىلدەرىن بالاعاتتادى دەپ, ەكى جىل جەتى ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. قازىر اپەللياتسيالىق شاعىم قارالىپ جاتىر, ازىرگە ۇكىم زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جوق. سوندىقتان ساياساتكەر سايلاۋعا قاتىسا المايدى.
«التى ۇستەل» دەپ اتالىپ كەتكەن وپپوزيتسيانىڭ التى پارتياسىنا رەسپۋبليكالىق حالىقتىق پارتيا, IYI (جاقسى) پارتياسى, Saadet پارتياسى, دەموكراتيالىق, DEVA جانە «بولاشاق» پارتياسى كىرەدى. پارتيا وكىلدەرى 2021 جىلدىڭ قازان ايىندا تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ماجىلىسىندە العاش رەت باس قوسىپ, نىعايتىلعان پارلامەنتتىك جۇيە مودەلى بويىنشا بىرلەسكەن ءماتىن دايىنداۋعا كىرىستى. 2022 جىلدىڭ 12 اقپانىندا العاشقى جيىنىن وتكىزگەن.
ال ەردوعان باسقاراتىن ادىلەت جانە دامۋ پارتياسىنىڭ بيلىكتە وتىرعانىنا 20 جىل بولدى. سوندىقتان ەلي ارۋتيۋنياننىڭ پىكىرىنشە, وپپوزيتسيا جەڭىسكە جەتكەن جاعدايدا ىشكى دە, سىرتقى دا وزگەرىستەر كوپ بولادى.
«وپپوزيتسيا ۇكىمەتتىڭ پارلامەنتتىك مودەلىنە كوشۋدى جاقتايدى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە نازاردى ىشكى ساياساتقا باسا اۋدارىپ, سىرتقى ساياساتتى السىرەتۋى مۇمكىن», دەيدى ارۋتيۋنيان.
2001 جىلى 14 تامىزدا رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان ادىلەت جانە دامۋ پارتياسى – تۇركيانىڭ باستى جانە بەلدى پارتيالارىنىڭ ءبىرى. تۇركيانىڭ ەكس-پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل دە وسى پارتيانى قۇرۋشىلاردىڭ ءبىرى. بۇل پارتيانىڭ قازىرگى تاڭداعى باستى ماقساتى – 1980 جىلداعى اسكەري توڭكەرىستەن كەيىن, كونستيتۋتسياعا اسكەر باسشىلاردىڭ كۇشىن شەكتەيتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ.
جالپى, ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ەردوعاننىڭ ەلدىڭ ىشكى سىرتقى ساياساتىندا جەتكەن جەڭىستەرى مەن جەڭىلىستەرى دە بارشىلىق. تۇركيا ەردوعان بيلىك باسىنا كەلگەلى ايتۋلى ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرگە جەتكەن. ونەركاسىپ, تۋريزم, ساۋدا سالاسى قارقىندى دامىپ, جولدار, كوپىرلەر سالىنىپ, ءىرى قۇرىلىس نىساندارى بوي كوتەردى. سىرتقى كىرىستەن بيۋدجەتكە تۇسەتىن تابىس كولەمى ارتقان. وسىلايشا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقساردى. ءدىني مەكتەپتەن تۇلەپ ۇشقان ەردوعان حالىققا دا ءدىني ەركىندىك بەردى.
ەسكە سالساق, 1 ناۋرىزدا تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان ەلدەگى جالپى سايلاۋ جەر سىلكىنىستەرىنە دەيىن جوسپارلانعانداي, 14 مامىردا وتەتىنىن مالىمدەپ, ادىلەت جانە دامۋ پارتياسىنىڭ وتىرىسىندا «14 مامىردا ءبىزدىڭ حالىق تالاپ ەتىلەتىن مىندەتىن ورىندايدى – سايلاۋدا داۋىس بەرەدى», دەدى.
بۇعان دەيىن ەلدەگى جويقىن جەر سىلكىنىسىنە بايلانىستى سايلاۋ مەرزىمى وزگەرۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلعان ەدى. ويتكەنى ءزىلزالادان زارداپ شەگىپ, قايتىس بولعاندار سانى مىڭداعان ادامنان اسىپ جىعىلدى, تۇركيانىڭ نۇرداعى ەلدى مەكەنى تولىق جويىلدى. بۇل قايعىلى جاعدايدان سوڭ ەلدە ساياسي دودا وتكىزۋدىڭ رەتى جوق, كەيىنگە شەگەرۋ قاجەت دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى. الايدا تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان وزىنە ايتىلعان سىندارعا حالىقتىڭ ءوزى جاۋاپ بەرەدى دەگەن سىڭاي تانىتىپ, سايلاۋ كۇنىن وزگەرتپەدى.