ماماندار ەكىباستۇز قالاسىنىڭ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىندا اقاۋدىڭ شىعۋىنا جەلىلەردىڭ ەسكىرگەنى سەبەپ بولعانىن ايتادى. ال حالىق جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنا يەلىك ەتكەن كاسىپكەرگە كىنا ارتادى. وسى وقيعادان سوڭ, قازىر ۇكىمەت پەن باس پروكۋراتۋرا ەلدەگى بىرقاتار جەو-نى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل ءىستىڭ دۇرىسى مەن بۇرىسى – ۋاقىت ەنشىسىندە. ال ءبىز تۇرعىن ۇيلەردى جىلىتۋداعى الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىن سارالاپ كورەلىك.
اقش-تا قازاقستانداعىداي قىسى وتە سۋىق ايماقتار بار, ال كانادا ءوزىنىڭ قاتال كليماتىمەن تانىمال. بىراق كانادا مەن قۇراما شتاتتاردا بىزدەگى سەكىلدى تۇرعىن ۇيلەر مەن پاتەرلەردى جىلىتاتىن ورتالىقتاندىرىلعان جىلۋ جەلىلەرى جوق. مۇندا تۇرعىندار مەملەكەتتەن كومەك كۇتپەي, جىلۋ ماسەلەسىمەن ءوز بەتىنشە اينالىسادى. بۇل ماسەلەنى اركىم ءوزىنىڭ جەكە قالاۋى مەن قارجىلىق مۇمكىندىكتەرىنە قاراي شەشۋگە تىرىسادى. كەيبىر تۇرعىندار ۇيلەرىنە جىلۋ قازاندىقتارىن سالسا, ەندى ءبىرى ىستىق كونديتسيونەرلەر مەن گاز قازاندىقتارىن ورناتقان.
سونىمەن قاتار امەريكالىقتار مەن كانادالىقتاردىڭ كوپشىلىگى ءۇيىنىڭ جەرتولەسىنە سۋ جىلىتاتىن گاز قازاندىعىن ورناتىپ العان. كوپپاتەرلى ۇيلەردە دە جەكە قازاندىق بار. ال جەكە سەكتورلار سپليت جۇيەلەرى, كاميندەر ء(اربىر امەريكالىقتىڭ ۇيىندە بار), قاتتى وتىن تۇرلەرى پايدالانىلاتىن قازاندىقتار, گازدى اۋا جىلىتقىشتارى, كونديتسيونەرلەر (بۇل وتە ىڭعايلى, ويتكەنى قىستا ولار بولمەنى جىلىتىپ, جازدا سالقىنداتا الادى) سەكىلدى قۇرالداردى پايدالانادى. الايدا مەملەكەت ەلدى بىرنەشە تابيعي شيكىزاتپەن قامتىپ, تۇرعىنداردىڭ تاڭداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, ەلدە كوگىلدىر وتىن, ەلەكتر ەنەرگياسى, كومىر قولجەتىمدى بولۋى قاجەت. سونىمەن قاتار جىلۋدىڭ بالاما تۇرلەرى دە قولدانىلادى.
ورتالىقتاندىرىلعان جىلىتۋ جۇيەسى جوق ەلدەردىڭ ەندى ءبىرى – گەرمانيا. بۇل ەلدە دە ءۇيدى جىلىتۋ ءۇي يەسىنىڭ مەنشىگىندەگى ماسەلە. وندا تۇرعىن ۇيلەردى جىلىتۋدىڭ 10-نان اسا ءادىسى بار, ونىڭ ەڭ ءتيىمدىسى – كوگىلدىر وتىن. گەرمانياداعى پاتەرلەردىڭ 47,8 پايىزى گازبەن جىلىتىلادى. ودان سوڭ مۇناي قازاندىقتارى قولدانىلادى, بۇل – ەلدەگى جىلىتۋدىڭ ەكىنشى كەڭ تاراعان ءتۇرى. سوڭعى جىلدارى گەرمانيا حالقى كۇن باتارەيالارىن كوپتەپ پايدالانا باستادى. مۇندا بلوكتى جىلۋ ستانسالارى دا بار. ولار ەنەرگيانى ءتيىمدى پايدالانادى, سوندىقتان سۇرانىسقا يە, ولار ەلەكتر ەنەرگياسىن دا, جىلۋدى دا شىعارادى. سونداي-اق جىلۋ سورعىلارى, ەلەكتر جىلىتقىشتار, قازاندىقتار (ۇيلەردىڭ 13,5 پايىزى نەمەسە 5,5 ملن پاتەر قازاندىقتارمەن جىليدى) پايدالانىلادى. ءۇيدى اعاش وتىنمەن دە جىلىتادى. وسىلايشا, گەرمانيا بيلىگى تۇرعىندارعا ءتۇرلى جىلىتۋ جۇيەسىن ۇسىنىپ وتىر. ءۇي يەسى بولسا باسپاناسىن جىلىتۋدىڭ ءتيىمدى ءادىسىن تاڭداپ, پايدالانادى. گەرمانيانىڭ ەنەرگەتيكا جانە سۋ ونەركاسىبى فەدەرالدى وداعىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا پاتەر تۇرعىندارىنىڭ 27 جانە كوتتەدج تۇرعىندارىنىڭ 34 پايىزى جىلىتۋدىڭ بىردەن بىرنەشە ءتۇرىن ورناتادى. ماسەلەن, ءۇيىنىڭ جەرتولەسىندە گازبەن جىلىتاتىن قازاندىق ورناتسا, وعان قوسا سۋىق كۇندەرى كامين جاعادى.
گازدى ەلدىڭ وڭتۇستىگىنە قاراعاندا, سولتۇستىگى مەن ورتالىعى كوپتەپ پايدالانادى. ماسەلەن, بەرليندەگى پاتەرلەردىڭ 15,3 پايىزى گاز قازاندىقتارىمەن جىلىتىلادى. ال بادەن-بۋتتەنبەرگ جانە باۆاريا شتاتتارىنىڭ ۇيلەرىندە مۇناي قازاندىقتارى ءجيى ورناتىلادى (تيىسىنشە 41% جانە 39%). نەگىزى نەمىستەر ۇيلەرىنىڭ قانشالىقتى جاقسى وقشاۋلانعانىنا كوپ كوڭىل بولەدى. زەرتتەۋشىلەر ءبىر نەمەسە ەكى وتباسىلىق ۇيلەردىڭ يەلەرى باسپانالارىنا جىل سايىن جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىنىن ايتادى. وندا كوبىنەسە تەرەزەلەر (39,4%) جانە جىلۋ جۇيەسى (38,5%) جاڭارتىلادى. ويتكەنى ەسكىرگەن جىلىتۋ جۇيەلەرى ەنەرگيانى كوپ تۇتىنۋعا جانە اۋاعا CO2 كوپ تارالۋىنا اكەلەدى, وسىلايشا قورشاعان ورتانى لاستايدى. وسىنى ەسكەرگەن نەمىس حالقى الدىمەن ۇيلەرىنە جەل, سىز وتپەۋدىڭ امالىن جاسايدى. گەرمانياعا قونىس اۋدارعان تاۋەلسىز جۋرناليست, زەرتتەۋشى سۆەتلانا نيبەرلياين نەمىس حالقىنىڭ دەنساۋلىققا اسا ءمان بەرىپ, تۇرعىن ۇيلەرىندەگى اۋا تەمپەراتۋراسىن رەتتەپ, عىلىمي نەگىزدە دالەلدەگەنىن ايتادى. وعان سايكەس اۋا تەمپەراتۋراسى بولمەنىڭ ماڭىزىنا قاراي ءبولىنۋى قاجەت ەكەن.
قورىتا ايتقاندا, الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, ەلىمىزدەگى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن وليگارحتاردىڭ مەنشىگىنەن الىپ, تۇرعىنداردىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلاتىن كومپانيالاردىڭ باسقارۋىنا بەرۋ قاجەت سەكىلدى دەگەن وي تۋادى. ويتكەنى بىزدە وعان مۇمكىندىك بار, جەر قويناۋى مۇناي مەن گازعا تولى, ەلەكتر ەنەرگياسىنان دا تاپشىلىق كورىپ وتىرعانىمىز جوق. ونىڭ بالاما تۇرلەرىن دە قولدانا باستادىق, قارا التىن – كومىردى دە وندىرەمىز.