ۇلى كوشكە جول اشىق

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيستر­لى­گىنىڭ حابارلاۋىنشا, جىل باسىنان بەرى 15,637 مىڭ ەتنوستىق قازاققا قانداس مارتە­بە­سى بەرىلگەن. تاريحي وتانىمەن تابىس­قان­دار­دىڭ جارتى­سىنان كوبى (65,2%) وزبەك­ستان­نان, 9,2%-ى قىتايدان, 8,8%-ى رەسەيدەن, 8%-ى تۇرىك­مەنستاننان, 4,8%-ى موڭ­­عوليادان جانە 4 پايىزى باسقا ەلدەردەن كەلگەن. اتامە­كەنگە كەلگەن ەتنوستىق قازاقتار نەگىزىنەن الماتى (28,1%), ماڭعىستاۋ (16,3%), تۇركىستان (8,7%) جانە جامبىل (6,1%) وبلىستارىنا, سونداي-اق استانا (9%), شىمكەنت (6,9%) جانە الماتى (5,5%) قا­لالارىنا قونىستانعان. ەلگە ورالعانداردىڭ اراسىندا ەڭبەككە قابىلەتتى جاستا­عى­لا­ردىڭ سانى 59,6 پايىزدى, ەڭبەككە قابىلەتتى جاستان كىشى 26,7 پايىزدى جانە زەينەتكەرلەر 13,7 پايىزدى قۇرايدى. ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى قان­داس­­تاردىڭ 16 پايىزى جوعارى, 39 پايىزى ورتا كاسىبي, 43,1 پايىزى جالپى ورتا ءبىلىمدى جانە 1,9 پايىزىنىڭ ءبىلىمى جوق.

ەلگە ورالعان قانداستار سا­نىنىڭ ارتۋىنا مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تاپسىرماسى بو­­­يىنشا ۇكىمەتتىڭ ولارعا جاساپ جاتقان «قامقورلىعى» سەبەپ. كەشە ۇكىمەت وتىرىسىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا 2023-2027 جىلدارعا ار­نالعان «اشىق قازاقستان 500+» كوشى-قون ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ۇسىندى. وندا ەلگە كەلەتىن قانداستاردىڭ كوشى-قونىن رەتتەۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ ما­سە­لەسى ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, تۇ­جىرىمدامادا گرانتتار بە­رۋ, قونىس اۋدارۋشىلار مەن قان­­داستاردى وقىتۋدى ۇيىم­داس­تىرۋ, كەيىن­نەن جۇ­مىس­قا ورنالاسۋعا جار­دەم­دەسۋ ماسە­­لە­سى ۇسىنىلعان.

«قانداستاردى قونىس­تا­ن­دىرۋ ساياساتىن ەلدىڭ دەمو­گرا­فيالىق جانە ەكونوميكالىق ۇردىستەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى قۇجاتتاردى قابىلداۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە قونىس­تان­دىرۋ وڭىرلەرىنە قونىس­تان­دى­رۋ­دى قوسىمشا ىنتالاندىرا وتىرىپ تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ ۇسىنىلادى», دەدى مينيستر.

ۇكىمەت قانداستار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋدىڭ وڭىرلىك كۆوتاسىن ايقىنداعان وڭىرلەرگە (اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, باتىس قازاقستان, قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان) عانا بولەدى. وڭىر­لىك كۆوتا بويىنشا قونىس اۋدار­عاندار وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە 70 اەك-تەن بىرجولعى تولەم جانە 12 اي ىشىندە تۇرعىن ءۇي جالداۋ شىعىستارىن جابۋعا جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى تولەۋگە ءبىر وتباسىعا 15-تەن 30 اەك-كە دەيىنگى مولشەردە سۋبسيديا تۇرىندە قاراجات تولەنەدى. سونداي-اق ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس قانداستار ەلگە كىرۋ كە­زىن­دە كولىك قۇرالدارىن قوسا العاندا, جەكە پايدالانۋعا ارنالعان م ۇلىككە كەدەندىك تولەم­دەردى تولەۋدەن بوساتى­لا­دى, ولار بەيىمدەۋ جانە ىق­پال­داس­تىرۋ ورتالىقتارىنا تەگىن بارا الادى, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى جانە جوعارى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ۇيىمدارىنا وقۋعا تۇسۋگە كۆوتا بولىنەدى (قر ازاماتتارى بولىپ تابىلمايتىن ۇلتى قازاق ادامدار ءۇشىن كۆوتا 4% مولشەرىندە بەلگىلەنگەن). سونىمەن قاتار ولار ەل ازاماتتارىمەن تەڭ جاعدايدا جۇمىسپەن قامتى­لا­دى, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان تۇرعىن ءۇي الۋعا ءوتى­نىش بەرە الادى جانە ەلدە تۇراقتى تۇراتىن قانداستار جە­ڭىل­­دەتىلگەن تارتىپپەن (تىركەۋ تارتىبىمەن) قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ازاماتتىعىن الا الادى.

ايتا كەتەيىك, تاۋەلسىزدىك العا­لى ەلگە 1 ميلليون 103,5 مىڭ ەتنوستىق قازاق ورالعان. 1991-1992 جىلداردىڭ وزىندە 7 مىڭ قازاق اتاجۇرتقا كەلدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى وزبەك­ستان, قىتاي, موڭعوليا, تۇرىك­مەنستان, يران جانە اۋعان­ستان­نان قونىس اۋدارعان. ەلدەگى 19 ميلليون استام حالىقتىڭ 6 پا­يىزىن اتامەكەنگە ورالعان قان­داستار قۇراپ وتىر. وزگە ەلدەردە ءالى دە 4,5-5 ميلليونعا جۋىق قازاق بار. 2025 جىلعا دەيىن مەجەلەنگەن ۇلتتىق جوسپار ىسكە اسسا, ولاردىڭ 80 مىڭعا جۋىعى تۋعان توپىراعىنا ورالماق.