مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ جولداۋدا ەل دامۋىنا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە ۇسىنعان باسىمدىقتارىنىڭ جۇزەگە اسۋ تەتىكتەرىن ەل ساراپشىلارى تالقىعا سالدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا ۇكىمەت بۇل باعىتتاردى جان-جاقتى سارالاپ, ءتيىمدى ءادىس قولدانا وتىرىپ ىسكە جاراتۋ قاجەت.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ حالىق يگىلىگىنە قاراي ءتيىمدى جۇزەگە اسۋى ۇكىمەتتىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانە ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسىنا بايلانىستى.
«Ulagat Consulting Group» جشس ديرەكتورى, ەكونوميكالىق ساراپشى مارات قايىرلەنوۆ الداعى ۋاقىتتا ينفلياتسيانىڭ تۇراقتالۋى ەكىتالاي, سوندىقتان قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ قالتاسىن قاقپايتىنداي شەشىم شىعارۋ قاجەت دەپ سانايدى. «بۇگىندە حالىق تابىسىنىڭ 53 پايىزىن ازىق-ت ۇلىككە جۇمسايدى. بۇل – الەم بويىنشا ەڭ جوعارعى كورسەتكىش. ينفلياتسيا دەڭگەيى كوتەرىلە بەرەدى», دەدى ول ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا وتكەن بريفينگتە. سونداي-اق ساراپشى ەلدەگى سالىق ساياساتىن وزگەرتۋ قاجەت دەگەن پىكىردە. «سالىق سالاسىنداعى وزگەرىستەر دە مۇقيات زەرتتەۋدى, قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى, ويتكەنى سالىقتىڭ سالماعى حالىققا تۇسكەلى تۇر. تۇرعىندار ونسىز دا نارىقتىڭ شارىقتاعان باعاسىن ارقالاۋعا ءماجبۇر. ەلدەگى سالىقتىڭ 25%-ى حالىقتان ءتۇسىپ وتىر, جەكە كاسىپكەرلىكتەن 3%, ونەركاسىپتەن 2,5%-دى عانا قۇرايدى. بۇل سالانى قايتا قاراستىرۋ قاجەت», دەدى م.قايىرلەنوۆ.
ال قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دانا ءاشىمحانوۆا ۇلتتىق جوبالاردى, اسىرەسە الەۋمەتتىك سالادا ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن دەموگرافيالىق دامۋ ەرەكشەلىگىن, دەموگرافيالىق قاۋىپسىزدىكتى ەسكەرۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل باستامالارى بولاشاقتا بالا تۋدىڭ وسۋىنە نەمەسە اعىمداعى دەڭگەيدە ساقتالۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. بۇل بىرنەشە ماسەلەنى وزەكتەندىرەدى: بىرىنشىدەن, تۋ كورسەتكىشى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا, تابىس دەڭگەيى تومەن ادامدارعا بەرىلەتىن بولادى; ەكىنشىدەن, تۋ دەڭگەيىنىڭ ءوسۋى نەمەسە ونىڭ اعىمداعى دەڭگەيدە ساقتالۋى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ, وسى ەمحانانىڭ, مەكتەپتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى ماسەلەلەرىنە, ودان ءارى ەڭبەك نارىعىنا كوپتەپ شىعۋعا الىپ كەلۋى مۇمكىن; ءۇشىنشى, وڭ وزگەرىستەردەن باسقا, بۇل باستامالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ەسكەرمەۋگە بولمايتىن بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەرگە اكەلۋى ىقتيمال. پرەزيدەنت ۇسىنعان مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, ەكونوميكا سالاسىنداعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى جاڭعىرتۋ قاجەتتىلىگى جونىندەگى باستامالاردان باسقا, دەموگرافيالىق ماسەلەلەر سالاسىنداعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ قاجەت. ناقتىراق ايتقاندا, ىسكە قوسىلاتىن ۇلتتىق جوبالارداعى بولجامدى باعالاۋ جانە دەموگرافيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارۋ كەرەك», دەدى دانا ءاشىمحانوۆا.
بريفينگتە قازاقستان حالىق پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى راحىم وشاقباەۆ مەرزىمىنەن بۇرىن وتەتىن پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋىنا توقتالدى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىن وزگەرتۋگە قاتىستى ۇسىنىسى ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت بولادى. بىراق جاڭا قازاقستان جاعدايىندا كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن كەز كەلگەن وزگەرىستەردى پارلامەنت ارقىلى قابىلداۋعا تىيىم سالىپ, ولاردى رەفەرەندۋم ارقىلى عانا ەنگىزۋ كەرەك. اتا زاڭىمىزدىڭ قۇبىلمالىلىعى ساياسي جۇيەمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن ورنىقتىلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. بيلىكتىڭ كوزى حالىق بولعاندىقتان, پرەزيدەنت توقاەۆ ماۋسىم ايىندا باستاماشى بولعان رەفەرەندۋم ارقىلى عانا اتا زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋى كەرەك. بۇل ءداستۇر جالعاسىن تابادى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ەكىنشى كەزەڭ – بۇل سايلاۋ تۋرالى جاڭا زاڭ. جاڭا قازاقستاندا سايلاۋ بۇرىنعىداي وتپەيدى دەپ سەنەمىن. ولار دەموكراتيالىق ەلدەردىڭ ۇزدىك ستاندارتتارى بويىنشا وتۋگە ءتيىس», دەپ پىكىر ءبىلدىردى ساراپشى. سونداي-اق ر.وشاقباەۆ «سايلاۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن ساتتەن باستاپ بىردە-ءبىر جاڭا ساياسي پارتيا قۇرىلماعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل الداعى ساياسي تۇراقتىلىققا كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن.
حالىقتى تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى– زەينەتكەرلىك جاس. قازىنا قورىنىڭ قاراجاتىنا قارايلاعان ۇكىمەت زەينەتكەرلىك جاستىڭ مەجەسىن قايتا-قايتا وزگەرتىپ حالىقتى, اسىرەسە ايەلدەر قاۋىمىن ۋايىمعا سالدى. پرەزيدەنت بۇل ماسەلەنى دە ءوز قۇزىرىنا الىپ, ايەلدەرگە 61 جاستى مولشەرلەدى. ء«بىز بۇل ۋاقىتشا شەشىم ەكەنىن تۇسىنەمىز, ودان ءارى ۇكىمەت ۇلكەن جۇمىس اتقارۋى كەرەك, زەينەتاقى جۇيەسىن ترانسفورماتسيالاۋ قاجەت. پارتيا جانىنداعى ينستيتۋتتىڭ الەۋمەتتانۋشىلارى ازاماتتاردىڭ 95%-ى زەينەتكەرلىك جاس ماسەلەسى تۋرالى ايتادى. بۇل جەردە ماسەلە تەرەڭدە جاتىر: زەينەتاقىمەن قالاي ءومىر ءسۇرۋ كەرەك, زەينەتاقىعا قالاي جەتۋ كەرەك. جولداۋدىڭ ءتيىمدى ىسكە اسىرىلۋى جولداۋدى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق جوسپاردا ۇكىمەتتىڭ قانداي تەتىكتەردى كوزدەيتىنىنە بايلانىستى. تەتىكتى ناقتى پىسىقتاۋ قاجەت», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى يۋليا كۋچينسكايا.
مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى مەن تىرەگى – حالىق. جالپى, پرەزيدەنت وسى جولداۋىن ادامعا, ازاماتقا قامقورلىق كورسەتۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن وسىرۋگە باعىتتادى. مۇنى پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الۋا جولدىبالينا ءسوز ەتتى. «ەڭ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – ادامي كاپيتالدىڭ دامۋى. اۋىلدىق جەرلەردە اۋرۋحانالاردىڭ دامۋى, فەلدشەرلىك پۋنكتتەردىڭ اشىلۋى – بۇل وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سەبەبى بۇگىندە اۋىلدا 7,5 ملن جۋىق ادام تۇرادى. بۇل – جالپى حالىقتىڭ 38,8%-ى. ادام ءومىرىنىڭ ساپاسى, جالپى ادامنىڭ ءال-اۋقاتى دەنساۋلىقتان باستالادى. بۇعان پاندەميادان كەيىن كوزىمىز جەتتى. تاعى ءبىر اۋقىمدى باعىت مەملەكەتتىك باسقارۋ. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى, جاڭاشا كوزقاراس, جاڭا مەحانيزمدەر ەلىمىزدە ۇلتتىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىمدى اسەرىن تيگىزەدى. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى ولقىلىقتار جاڭارتۋدى, جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان وسى باعىتقا ۇلكەن ءمان بەرىلدى. ءۇشىنشى باعىت – ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ ودان ءارى دامۋى. پرەزيدەنت, پارلامەنت سايلاۋىن وتكىزۋگە قاتىستى ۇسىنىستار قازاقستانداعى ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ ودان ءارى دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ, جولداۋدا كورسەتىلگەن نەگىزگى باعىتتاردى ءارى قاراي دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.