بيزنەستەگى جاستار بەلسەندى مە؟

سول سەبەپتى ەل ۇكىمەتى جاستار كاسىپ­كەرلىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارا باس­تادى. ماسەلەن, ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋرو­سىنىڭ رەسمي مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2022 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا قازاقستاندا 29 جاسقا دەيىنگى جاستاردىڭ اتىنا تىركەلگەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى – 250 509. ونىڭ 90 پايىزى, ياعني 225 162-ءسى تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ تۇر.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەر جاستاردىڭ دەنى كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدادا, اۆتوموبيلدەردى جانە موتوتسيكلدەردى جوندەۋ سالاسىندا شوعىرلانعان – 67 483 سۋبەكتى. مۇنىڭ 62 634-ءى نەمەسە 92,8 پايىزى ناقتى جۇمىس ىستەپ تۇر. اۋىل, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعىندا 17 133 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى تىركەلگەن. ناقتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانى – 15 861 نەمەسە 92,6 پايىزى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى جاستاردىڭ دا ۇلەسى اجەپتاۋىر – 11 560 (جۇمىس ىستەپ تۇرعانى – 10 522 نەمەسە 91 پايىز). سونداي-اق جاس كاسىپكەرلەر كولىك جانە قويمالاۋ (تىركەلگەنى – 10 877, جۇمىس ىستەپ تۇرعانى – 10 113 نەمەسە 93 پايىز), تۇرۋ جانە تاماقتانۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ (تىركەلگەنى – 7 819, جۇمىس ىستەپ تۇرعانى – 7 163 نەمەسە 91,6 پايىز), قۇرىلىس (تىركەلگەنى – 7 098, جۇمىس ىستەپ تۇرعانى – 6 653 نەمەسە 93,7 پايىز) سالالارىندا دا باق سىناپ ءجۇر.

– قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ءارى قولداۋعا باعىت­تالعان 2021-2025 جىلدارعا ارنال­عان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلت­تىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ونىڭ اياسىن­دا ءىسىن جاڭا باستاعان كاسىپكەرلەرگە قار­جىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارى ۇسىنىلادى. سونداي-اق شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە, ونىڭ ىشىندە ءىسىن جاڭا باستاعان جاس كاسىپكەرلەر­گە جانە جالپى كاسىپكەرلەرگە وتەۋسىز نەگىزدە ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىندا جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 5 ملن تەڭگەگە دەيىن مەملەكەتتىك گرانتتار بەرىلەدى, – دەيدى ت.جاقسىلىقوۆ.

بۇل رەتتە كاسىپكەرلەرگە كەلەسىدەي شارتتار قويىلعان: جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, گرانت سوماسىنىڭ كەمىندە 10 پايىزى مولشەرىندە جوبانى قوسا قارجىلاندىرۋدىڭ بولۋى جانە كاسىپكەر جوباسىنىڭ جاڭاشىلدىعىن, تيىمدىلىگىن, بيزنەس-جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋىن قامتيتىن ولشەمشارتتارعا سايكەستىگى. ال حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتاتىن كاسىپكەرلەر مەن ءىىى توپتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ جوبالارى ءۇشىن سوڭعى ەكى شارت ماڭىزدى ەمەس.

– كاسىپكەرلەر, ونىڭ ىشىندە جاس كاسىپ­كەرلەر ءۇشىن پورتفەلدىك سۋبسيديالاۋدى ۇسىنۋ شەڭبەرىندە سوڭعى قارىز الۋشى ءۇشىن 6 پايىزبەن جەڭىلدەتىلگەن ميكروكرەديت بەرۋ كوزدەلگەن. كرەديتتىڭ ەڭ جوعارى سوماسى ينۆەستيتسيا ءۇشىن 20 ملن تەڭگەنى, اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ ءۇشىن 5 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل رەتتە 5 ملن تەڭگەگە دەيىنگى كرەديتتەر ءۇشىن كە­پىل قاجەت ەمەس. 5 ملن تەڭگەدەن جوعا­رى كرەديت­تەر بويىنشا جەتكىلىكتى كەپىل­دىكتى قام­تاماسىز ەتۋ بولماعان جا­عداي­دا كرەديت سوماسىنىڭ 85 پايىزىنا دەيىن­گى مولشەردە كەپىلدىك بەرىلەدى, – دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى.

وسى ورايدا لومباردتاردىڭ, ميكرو­قارجى, فاكتورينگتىك ۇيىمداردىڭ جانە ليزينگتىك كومپانيالاردىڭ, سونداي-اق ساۋدا سالاسىنداعى كاسىپورىنداردىڭ (تاماق ونىمدەرىن ساتۋعا رۇقسات) قىزمەتىن قوسپاعاندا, ەلدى مەكەندەردەگى, ونىڭ ىشىندە مونو جانە شاعىن قالالارداعى, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى جوبالار ءۇشىن ميكروكرەديتتەر سالالىق شەكتەۋلەرسىز 5 پايىز مولشەرىندە جەڭىلدىكتى سىياقى مولشەرلەمەسىمەن ۇسىنىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇعان (قوسا, قارجىلىق ەمەس قولداۋ ءىس-شارالارىنىڭ شەڭ­بەرىن­دە كاسىپكەرلىك باستاماسى بار جاس كا­سىپ­كەرلەرگە, شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەر­لىك سۋبەكتىلەرىنە وففلاين جانە ونلاين رەجىمدە وتەۋسىز نەگىزدە اقپا­راتتىق-كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر ۇسىنىلادى. جاس كاسىپكەرلەرگە تولىق جانە سەنىمدى اقپارات الۋ ءۇشىن, سونداي-اق ۇلتتىق جوباعا قاتىسۋ ماقساتىندا قۇجاتتاردى دايىنداۋ جانە جيناۋ ءۇشىن وڭىرلەردەگى كاسىپكەرلىك باسقارماسىنا, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورىنا, سونداي-اق كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنۋگە بولادى.

جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ وتىرعان جوبانىڭ ءبىرى – «باستاۋ بيزنەس». «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جۇزەگە اسىرىپ جاتقان بۇل جوبا كاسىپكەرلىك قىزمەتكە تارتۋ ارقىلى حالىقتىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى.

«اتامەكەن» ۇسىنعان رەسمي دەرەككە سۇيەنسەك, سوڭعى بەس جىلدا «باستاۋ بيزنەس» ارقىلى 184 902 ادام وقىپ شىققان. سونىڭ 78 049-ى نەمەسە 42 پا­يىزى – NEET ساناتىنا جاتاتىن, ياعني وقى­مايتىن, جۇمىس ىستەمەيتىن جاستار. قالعان ساناتتاردىڭ ۇلەسى كەلەسىدەي: جۇمىسسىزدار – 122 247 نەمەسە 66 پايىز, ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار – 56 957 نەمەسە 31 پايىز. 2021 جىلى جوبا اياسىندا 10 495 جاس كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن مەڭگەردى.

«باستاۋ بيزنەس» اياسىنداعى وقۋدان كەيىن 60 261 جوبا ىسكە قوسىلعان. بۇل رەتتە 39 923 ادام گرانت السا, 19 761 ادام ميكروكرەديت ەسەبىنەن جوبالارىن جۇزەگە اسىرعان. مۇنداعى جاستاردىڭ ۇلەسى 41 پايىز – 24 896 ادام. جوبالاردىڭ ناتيجەسىندە 70 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلعان. سونداي-اق بيۋدجەتكە 1,6 ملرد تەڭگە كولەمىندە سالىق تولەنگەن. ىسكە اسىرىلعان جوبالاردىڭ 9 120-سى (57 پا­يىز) اۋىل شارۋاشىلىعىنا, 6 779 جوبا (43 پايىز) سەرۆيس, ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا تيەسىلى. جىل باسىنان بەرى 5 745 جاس ءوز جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك الدى.

– بىلتىر «باستاۋ بيزنەس» جوباسىن ىسكە اسىرۋ وقىتۋ, ميكروقارجىلاندىرۋ جانە جوبالاردى سۇيەمەلدەۋدەن تۇراتىن بىرىڭعاي ەكوجۇيەگە شوعىرلاندىرىل­دى. ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنىڭ ناتيجەسىن­دە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ 15 «اتامەكەن» ميكروقارجى ۇيىمى جەلىسى قۇرىلدى. جوبا تۇلەك­تەرىن نەسيەلەندىرۋگە بيۋدجەتتەن 22,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى كۇنى وڭىرلىك ميكروقارجى ۇيىمدارى جالپى سوماسى 17,8 ملرد تەڭگە بولاتىن 2 724 ءوتىنىمدى قابىلدادى. 7 ملرد تەڭگەگە 1 207 ميكروكرەديت بەرىلدى. وسى جىلى «باستاۋ بيزنەس» شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ءارى قولداۋعا باعىتتالعان 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىك­تى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا اياسىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇل رەتتە نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىن­دە جۇمىسسىز جاستاردى جانە حالىق­تىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن وقىتۋ كوز­دە­لىپ وتىر, – دەيدى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما توراعاسى رايىمبەك باتالوۆ.

بيىل 30 مىڭ ادامدى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق وسى جىلى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جاستارعا 10 مىڭ گرانت ءبولدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا گرانت سوماسى 400 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ۇلعايتىلۋدا. ۇلتتىق جوبا بويىنشا «باستاۋ بيزنەس» شەڭبەرىندە وقۋدان كەيىن جەكە ءىسىن اشقان ادامداردىڭ ۇلەسىن 2021 جىلى 35 – پايىزعا, 2022 جىلى – 40 پايىزعا, 2023 جىلى – 45 پايىزعا, 2024 جىلى – 50  پايىزعا, 2025 جىلى 60 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان.

«جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالى­عىنىڭ دەرەگىنشە, ەلدەگى قىز-جىگىتتەردىڭ 82,6 پايىزىنىڭ بيزنەس باستاۋدا تاجى­ريبەسى جوق. تەك, 16,8 پايىزىنىڭ عانا ءتيىستى تاجىريبەسى بار. الايدا ولاردىڭ تەك 6 پايىزى عانا بيزنەسىن ودان ءارى دامىتا الادى ەكەن. بۇل رەتتە ءاربىر ءۇشىن­شى ادام كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قىزىعۋشى­لىق تانىتادى ەكەن. اسىرەسە, ساۋدا (41,9 پايىز), قوعامدىق تاماقتانۋ (14,2 پا­يىز), IT-سالا (13,6 پايىز) سەكىلدى باعىت­تارعا قىزىعۋشىلىق جوعارى. كاسىپ­كەرلىك قىزمەتپەن اينالىسۋ كەزىندەگى پروبلەمالاردىڭ نەگىزگىلەرى – ءۇي-جاي­لاردى جالداۋ قۇنىنىڭ قىمباتتىعى, سالىق اۋدارىمدارىنىڭ جوعارىلىعى جانە بىلىكتى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى.

– مەملەكەت بيزنەستى اشۋعا ناقتى كومەكتەسەتىن جاستاردىڭ سانىن انىقتاۋى قاجەت. سونداي-اق جاستار كاسىپكەرلىگى ءۇشىن بىرىڭعاي ينفراقۇرىلىم قۇرۋ ماڭىزدى. اۋىل جاستارى اراسىنداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا نازار اۋدارىلماي كەلەدى. باستاپقى كاپيتالعا, ميكروكرە­ديت الۋداعى شەكتەۋگە, قارجىلىق ساۋات­قا قاتىستى ماسەلەلەر اۋىلدىقتاردىڭ قولىن بايلاپ وتىر. سوسىن ءوزىن ءوزى اقتا­عان «باستاۋ بيزنەس» جوباسىنان ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ءبىر باعىت اشۋ كەرەك, – دەيدى جاس كاسىپكەر ايبەك تاڭاتباەۆ.

Finprom.kz-ءتىڭ ەسەبىنشە, بيزنەستەن باق ىزدەگەن قىز-جىگىتتەردىڭ نەگىزگى بو­لىگى الماتى جانە نۇر-سۇلتان قالا­لارىندا شوعىرلانعان. ال جاس كاسىپ­كەرلەردىڭ ۇلەسى از وڭىرلەردىڭ ۇشتىگى كەلەسىدەي: سولتۇستىك قازاقستان, پاۆ­لودار جانە اقمولا. ەلدەگى 17 ءوڭىردىڭ التاۋىن­داعى جاس كاسىپكەرلەردىڭ باسىم بولىگىن ايەلدەر قۇراپ وتىر. ايتالىق, ماڭ­عىستاۋ وبلىسىنداعى جاستار اشقان جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ 63,2 پايىزى ايەلدەرگە تيەسىلى. بۇل كورسەت­كىش شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 62,3 پايىزعا تەڭ. قاراعاندىنىڭ كورسەتكىشى – 51,9 پايىز. كەرىسىنشە, ايەلدەردىڭ ۇلەسى تومەن وڭىرلەردىڭ قاتارىندا سولتۇستىك قازاقستان (39,2 پايىز) مەن تۇركىستان (40,5 پايىز) وبلىستارى بار.