ادام قۇقىعى – ايرىقشا ماسەلە

اتا زاڭىمىزدا ادام قۇقىق­تارى مەن بوستان­دىق­تا­رىنا كەپىلدىك بەرىلگەن. ماڭىز­دى قۇجاتتا ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى, قوعامدىق كەلىسىم, ساياسي تۇراقتىلىق, قۇقىق ۇستەمدىگى جانە دەموكراتيا قاعيداتتارى ەرەكشە كورسەتىلگەن. سوندىقتان مەملەكەت ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتا­لۋى­نا ايرىقشا ءمان بەرىپ كەلە­دى. الايدا, كەيدە حالىقتىڭ قۇقىعى ەسكەرىلمەي جاتاتىنى دا جاسىرىن ەمەس. كەزدەسۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار وسى ماسەلەنى قوزعادى.

سۇراق-جاۋاپ كەزىندە قا­تى­­سۋ­شىلار, اسىرەسە جاس­تار جاعى ءوز قۇقىقتارىن بىلەتى­نىن اڭعارتتى. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ءلاززات قالتاەۆا كەزدەسۋدە ادام قۇ­قىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينس­­­تيتۋتى زاڭنامالىق ماڭىز­دى­لىعىنا توقتالدى. «قۇ­قىق­تىق مەملەكەتتىڭ نەگىزگى قۇ­رام­داس بولىگى – ادامنىڭ جانە ازا­ماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوس­تاندىقتارىن ىسكە اسىرۋ. كونستيتۋتسياداعى جاڭا باپ جانە ادام قۇقىقتارى جونىن­دەگى ۋاكىل تۋرالى كونستي­تۋ­تسيا­­لىق زاڭ بولاشاقتا ۋاكىلدىڭ تولىق تاۋەلسىز جانە تەك زاڭعا باعىناتىنداي جاعداي جاسايدى. كەز كەلگەن تۇلعاعا نەمەسە مەكەمەگە ءوز فۋنكتسيالارى مەن مىندەتتەرىن ورىنداتۋعا تىيىم سالىنادى. ومبۋدسمەن ەشبىر ساياسي پارتيانىڭ مۇشەسى بولا المايدى. ياعني, ادام قۇقىعىن, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قۇقى­عىن قورعايتىن تولىق تاۋەلسىز ينستيتۋت پايدا بولادى», دەدى قۇزىرلى ورگاننىڭ قىزمەتىن اتاپ وتكەن دەپۋتات.

ال سەنات دەپۋتاتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ جەر, سۋ رە­سۋرستارى حالىقتىڭ مەن­شىگىندە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. «ەلىمىزدىڭ ۇلان-عايىر جەرى ءاربىر تۇرعىنعا تيەسىلى, شە­تەل­دىكتەرگە بەرىل­مەي­دى جانە ساتىلمايدى. حالىق ءوز يگىلىگىنە ءتيىمدى پايدالانىپ, قاستەرلەۋ قاجەت. وزەن-كول, تاۋ سۋلارى دا ەل ازاماتتارىنا تيە­سى­لى. ءبىر ەستە ساقتار نارسە ءاربىر تىرشىلىك كوزىن تابيعات بەرگەن قالپىندا ۇرپاققا امانات ەتۋلەرىمىز قاجەت», دەدى سەناتور.

«رەفەرەندۋم: 2022 زاماناۋي وزگەرىستەر» ءىس-شاراسى بارىسىندا ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورلارى ارمان شوكەەۆ, سەرگەي ۋدارتسەۆ, ينديرا مۇ­را­توۆا دا وي-پىكىرلەرىن ور­تا­­عا سالدى. «5 ماۋسىم ەلى­مىز­دىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگە­رىستەر ەنگىزىلەتىن تاريحي ءسات. ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى بۇل ساياسي ناۋقانعا ۇلكەن جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن قاراپ, بەلسەندىلىك تانىتۋى ءتيىس. تەك سوندا عانا جاڭا قازاقستانعا قول جەتكىزە الامىز», دەگەن وقىتۋشىلار داۋىس بەرۋگە قاتىسۋدىڭ ماڭىز­دى­لىعىن العا تارتىپ, ستۋ­دەنت­­تەردى رەفەرەندۋمدى ءبىر­اۋىز­دان قول­داۋعا شاقىردى.

م.نارىكباەۆ اتىنداعى قازاق مزۋ كونستيتۋتسيالىق وزگە­رىستەردى جاستارعا ءجىتى تۇ­سىن­دىرۋدە ءتۇرلى ءىس-شا­را­­لار ۇيىم­داستىرىپ, اق­پاراتتىق-تۇسىندىرمە جۇ­مىس­تارىنا ايتار­لىقتاي ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ماسە­لەن, «قا­زاقستاننىڭ 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفور­ما­سى­نىڭ قوعام مەن مەملەكەتتى ود­ان ءارى جاڭعىرتۋداعى ماڭىز­دى­لىعى» دارىسىنە سەنات دەپۋتاتى قاناتبەك سافينوۆ شا­قى­رىلىپ, ستۋدەنتتەرمەن بىرگە ەلدەگى باستى ماسەلەلەرگە تال­داۋ جاسالدى. ونىڭ ايتۋىن­شا, رەفەرەندۋم – ماڭىزدى ساياسي وزگەرىس. سەبەبى, 1995 جىل­­دان بەرى كونستيتۋتسياعا دە­موكراتتى تۇردە وزگەرىستەر ەن­­گىزىلمەگەن. ءدارىس كەزىندە ق.سافينوۆ جاستاردىڭ جۇمىس­سىز­­دىق ماسەلەسىن دە قوزعادى. «جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەك­تەردىڭ 40 پايىزى ءوز ما­مان­دىعىمەن قىزمەتكە بارماي­دى. ال 12%-ى اياقتاعان مامان­دى­عى بويىنشا مۇلدەم جۇمىس تا ىزدەمەيدى» دەدى ءدارىس بارىسىندا دەپۋتات.