«جاڭا قازاقستان قۇرامىز دەسەك, تاريحي سانانى جاڭعىرتۋىمىز قاجەت», دەيدى عالىمدار. الماتى, تاراز, اقتوبە, قوستاناي, ورال وڭىرلەرىنەن كەلگەن زەرتتەۋشىلەر ەلوردادا باس قوسىپ, تاريح, ساياساتتانۋ, فيلوسوفيا, ەتنولوگيا, ەتنوگرافيا, ارحەولوگيا, ادەبيەتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن ءسوز ەتتى.
س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «جاڭا قازاقستان: تاريحي سانانى مودەرنيزاتسيالاۋ كونتەكستىندەگى ەۋرازيانىڭ ەتنوستارى مەن مادەنيەتتەرى» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. القالى جيىندا ەتنوسارالىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرىنە, ەۋرازيا ەتنوستارىنىڭ مادەني مۇراسىن ساقتاۋ, ەتنوالەۋمەتتىك, ەتنولينگۆيستيكالىق جانە ءدىني ۇدەرىستەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم ماسەلەلەرىن ءسوز ەتكەن زەرتتەۋشى عالىمدار مەن ساراپشىلار ەلدەگى ەتنوسارالىق تۇراقتىلىق, ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاق جەرىنە قونىستانۋى, اسسامبلەيانىڭ ماڭىزدىلىعىنا جانە ولاردىڭ جاڭا قازاقستان قۇرۋداعى رولىنە توقتالدى. عالىمدار بايانداعان دەرەكتەردى ساراپتايتىن بولساق, بۇگىنگى كۇنى قازاقستانداعى ەتنوساياسي جاعداي تۇراقتى جانە ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى اراسىنداعى ايقىن جانە اشىق داۋ-جانجال بايقالمايدى. ەتنوسارالىق كەلىسىم ماسەلەسى جونىندە بيلىك قۇرىلىمدارىنا دەگەن قوعامداعى سەنىمدىلىك دەڭگەيى جوعارى. مۇنى جيىنعا قاتىسۋشىلار شەتەل ساراپشىلارىنىڭ قازاقستان تۋرالى ايتقان پىكىرلەرىمەن ناقتىلاپ ءوتتى.
ماسەلەن, ۇلىبريتانيانىڭ قوعام قايراتكەرى, جازۋشى دجوناتان ايتكەن «كازاحستان. سيۋرپريزى ي ستەرەوتيپى» دەگەن ەڭبەگىندە ەلىمىزدىڭ بىرنەشە جەتىستىكتەرىن اتاعان. سونىڭ ىشىندە ول رەسپۋبليكا حالقىنىڭ تولەرانتتىلىعىن ەرەكشە اتاپ وتەدى. «قازاقستاندا 140 ۇلت پەن ەتنوستىڭ وكىلدەرى تۇرادى. رەسپۋبليكا حالقىنىڭ جاستارى وتە بەلسەندى جانە بولاشاققا ۇمىتپەن قارايدى. ەلدە ۇلتارالىق كەلىسىم, تولەرانتتىلىق جانە ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە سەنىمى بار», دەپ جازدى اعىلشىن جازۋشىسى. سونداي-اق, رەسەيلىك تانىمال ساراپشى روي مەدۆەدەۆ ەلىمىز تۋرالى: «قازاقستان – كوپۇلتتى جانە ۇلتارالىق كەلىسىم تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزىن قالاعان ەل. قازاقستاندا 11 تىلدە حابار تاراتىلادى. بيلىك ورگاندارىندا جانە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە 64 ۇلتتىڭ وكىلى جۇمىس ىستەيدى. تمد-نىڭ ەشبىر ەلىندە ناق وسىنداي جاعداي تۋعىزىلماعان. قازاقتار «بەتكە ۇستار ۇلتقا» اينالدى جانە مۇنىمەن ساناسپاۋعا بولمايدى», دەپ پىكىر ءبىلدىردى.
كونفەرەنتسيانىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا ءسوز العان مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قانات ەڭسەنوۆ: «قازاقستاندا قونىستانعان كوپەتنوستى حالقىمىزدىڭ ازاماتتىق, اشىق, زايىرلى, دەموكراتيالىق ساياسي-ەكونوميكالىق جاعىنان تاۋەلسىز قوعام ورناتۋعا ءبىر كىسىدەي جۇمىلعان. ءبىرتۇتاس قازاقستان حالىنىڭ تولەرانتتىلىعىن, كونفەسسياارالىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىمىن, تۋىسقاندىق بىرلىگى مەن دوستىعىن ودان ءارى دامىتىپ, نىعايتۋدى كوزدەگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءوز الدىنا قويعان ماقساتتارىن ابىرويلى اتقارۋدا. ونى ءبىز بۇگىنگى تاڭداعى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى مەن ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىقتان جانە قازاقستاندى مەكەن ەتەتىن بارلىق ۇلىستار مەن ۇلتتاردىڭ ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ, ونى الەمنىڭ دامىعان زايىرلى مەملەكەتتەرى قاتارىنا قوسۋعا دەگەن ۇمتىلىستارىنان بايقايمىز», دەپ اتاپ ءوتتى.
عىلىمي كونفەرەنتسيادا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ەلگە كەلۋى, قونىستانۋ تاريحىن قوزعاعان عالىمدار قىزىقتى دەرەكتەرمەن ءبولىستى. پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى سەيىتقالي دۇيسەن مەن جاباي قاليەۆ اقمولا وڭىرىنە جەر اۋدارىلعان پولياكتار, پولياك بالالار ۇيلەرىنىڭ جاعدايى جانە ولاردى ەلىنە قايتارۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ساراپشىلار قازاقستاندا قونىستانعان پولياك ەتنوس تۋرالى ءتۇرلى دەرەكتەردى سالىستىرا وتىرىپ, ولاردىڭ باسىم بولىگى قازاق جەرىنە كەڭەستىك داۋىردە كەلگەندەرىن ايتتى.
پولياكتار قازاق جەرىنە ءارتۇرلى جاعدايلاردىڭ اسەرىمەن كەلگەن. پاتشالى رەسەي كەزىندە اقمولا وبلىسىنا قونىستانعان پولياكتار سانى تۋرالى مالىمەتتەر ءارتۇرلى. مۇنى عالىمدار رەسەي يمپەرياسى جانە كەڭەس وكىمەتى كەزىندە اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمشىلىك-تەرريتوريالىق اۋماعىنىڭ بىرنەشە رەت وزگەرۋىمەن بايلانىستىرادى. «پولياكتاردىڭ قازاقستانعا ەكىنشى رەت كەلۋى XX عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاۋ الادى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە كسرو-دا ورىن العان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن مەن حالىقتار دەپورتاتسياسىنا پولياكتار دا ۇشىرعان. سول جىلدارى ۋكراينادان الماتى, اقتوبە, قوستاناي, قاراعاندى, وڭتۇستىك, شىعىس قازاقستان وبلىستارىنا 15 مىڭ پولياك جانە نەمىس كولحوز شارۋاشىلىعى جەتكىزىلىپ, قونىستاندىرىلدى. 1940 جىلعى 18 قازانداعى كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى بويىنشا قازاقستانعا ۋكراينادان – 6478, بەلورۋسسيادان 203 پولياك وتباسى كوشىرىلگەن. دەپورتاتسياعا ۇشىراعان پولياك بالالارىنىڭ جاعدايى اۋىر بولدى. قازاقستاندا ارنايى پولياك بالالار ۇيلەرى اشىلدى. اقمولا وبلىسىنىڭ اتباسار قالاسىنداعى بالالار ۇيىندە 97 پولياك بالاسى ءبىلىم العان. پولياك رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگىنىڭ 1941 جىلى 15 جەلتوقسانداعى ءوتىنىشى بويىنشا كەڭەس ۇكىمەتى نەگىزىنەن ورتا ازيا رەسپۋبليكالارىندا ورنالاستىرىلعان 500 پولياك بالالارىن قايتارۋعا كەلىسىم بەردى. وسى كەلىسىمگە سايكەس 1942 جىلى مامىردا اقمولا بالالار ۇيىنەن يران مەن ءۇندىستان ەلدەرى ارقىلى بالالار جونەلتۋ جۇزەگە اسىرىلدى», دەگەن دەرەكتەر كەلتىردى سەيىتقالي دۇيسەن.
وسىنداي تاريحي دەرەكتەر كوپ كەلتىرىلگەن عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانى قورىتىندىلاعان تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءومىرباي بەكماعانبەتوۆ ءىس-شارانىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتكەنىن اتاپ ءوتتى. كونفەرەنتسياعا قاتىسقان ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماگيسترانتتارى مەن دوكتورانتتارى, مەكتەپ مۇعالىمدەرى, مۋزەي قىزمەتكەرلەرى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ارقاۋ بولار مالىمەت جيناعانىن ايتتى. كونفەرەنتسيا قورىتىندىسى بويىنشا «جاڭا قازاقستان: تاريحي سانانى مودەرنيزاتسيالاۋ كونتەكستىندەگى ەۋرازيانىڭ ەتنوستارى مەن مادەنيەتتەرى» تاقىرىبىنداعى عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ ەلەكتروندى جيناعى جارىق كورمەك.