سوڭعى التى جىلدا شەتەل اسقان قازاقتاردىڭ سانى كۇرت ارتقان. وزگە ەلگە تۇراقتى قونىس اۋدارعانداردىڭ دەنى – 15-34 جاس ارالىعىنداعى جاستار. اسىرەسە 2020 جىلى پاندەميانىڭ ءورشىپ تۇرعانىنا قاراماستان, بىلىكتى مامانداردىڭ كوبى (54 پايىز) شەكارا اسىپ كەتكەن.
«بىلىكتى ماماندارىمىز بەن بىلىكتى جاستارىمىز ەلدەن كەتىپ جاتىر» دەپ دابىل قاققانىمىزبەن, ساراپشىلار مۇنىڭ الەمدىك تەندەنتسياداعى قالىپتى جاعداي ەكەنىن ايتادى. شەتەلگە brain drain ۇردىسىمەن كەتىپ, ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابۋدى ماقسات تۇتقان وسىنداي جاستاردىڭ ءبىرى – ايگەرىم.
«شەتەلدە تۇرىپ جاتقانداعى نەگىزگى ماقساتىمىز – جۇمىس», دەيدى ول. ايگەرىم سەيتەنوۆا 2018 جىلى كۇيەۋىنىڭ جۇمىس بابىمەن اقتوبەدەن دانيانىڭ ەسبەرگ قالاسىنا قونىس اۋدارعان. ءوزى قارجىگەر, كۇيەۋى مۇناي سالاسىندا قىزمەت ەتەدى. ەكى قىزىنىڭ ۇلكەنى قازاقستاندا, كىشىسى دانيادا دۇنيەگە كەلگەن.
– ەلىمىزدى, جەرىمىزدى ەستەن شىعارمايمىز, تۋعان-باۋىرلارىمىزبەن ءجيى بايلانىسقا شىعىپ, ەلگە جىل سايىن بارىپ ساعىنىشىمىزدى باسىپ قايتامىز. ەرتەڭگىسىن ويانا سالىسىمەن قازاقستاننىڭ جاڭالىقتارىن وقيمىن. قانتاردا بولعان جاعداي ءبىزدى قاتتى الاڭداتتى. ءدال سول كەزدە ەلگە بارامىز دەگەن جوسپار بار ەدى, كەيىنگە قالدىردىق. ۋكرايناداعى جاعداي جانە ونىڭ قازاقستانعا ىقپالى دا الاڭداتادى. وزگە ەلدىڭ الەمدىك ەرەجەگە باعىنباس ءوز ساياساتى بولعانىمەن ەلىمىزگە كەسىرى تيە مە دەگەن قورقىنىش تا جوق ەمەس. وسىنىڭ بارلىعى جاقسى اياقتالسا ەكەن دەپ تىلەيمىز, – دەيدى ايگەرىم.
ايگەرىمنىڭ ايتۋىنشا, دانيا ەلىندە قازاقتار سانى ءبىرشاما. ءبىر عانا ەسبەرگ قالاسىندا ون ءۇش قازاق وتباسى تۇرادى. ولاردىڭ بارلىعى – جۇمىس بابىمەن كەلگەن جانە وسىندا شاڭىراق قۇرعاندار.
– ۇلتتىق مەيرامداردى ۇنەمى بىرگە اتاپ وتەمىز. ماسەلەن, بيىل ناۋرىزدا ۇلتتىق تاعامدار دايىنداپ, وسىنداعى قازاقتارمەن بىرگە تويلادىق. بۇدان بولەك, جىل سايىن بىرلىك كۇنىندە ۇلتتىق كيىمدەرىمىزدى كيىپ, قازاق ءبيىن بيلەپ, ءانىن شىرقاپ, ونەر كورسەتىپ قايتامىز, – دەيدى ايگەرىم.
ال عاليا تۇركياعا وسىدان 12 جىل بۇرىن ءبىلىم الۋعا بارىپ, بۇگىندە ىستانبۇل قالاسىنىڭ تۇراقتى تۇرعىنىنا اينالعان.
– 2009 جىلى تۇركيا مەملەكەتىنىڭ شەتەلدىك ستۋدەنتتەرگە بولىنگەن گرانتىن ۇتىپ الىپ, ماگيستراتۋراعا كەلگەن بولاتىنمىن. ماگيستراتۋرانى ءبىتىرىپ, ەلدە التى ايداي بولدىم دا, دوكتورانتۋرا وقۋعا قايتا كەلدىم. سودان تۇرمىس قۇردىم, ءسويتىپ وسى جاقتا قالىپ قويدىم, دەيدى ول.
عاليا سەرىكقىزى قازىر الەۋمەتتانۋ ماماندىعى بويىنشا دوكتورانتۋرادا ءبىلىم الىپ جاتىر. وقۋدان بولەك سالالىق اۋدارما جاسايدى. جولداسىمەن ءبىر ۇل تاربيەلەپ وتىر. «قازاقستانعا سيرەك كەلگەنىمىزبەن ەلدەگى وقيعالارعا بەيجاي قارامايمىز, الاڭدايتىن جاعدايلار كوپ», دەيدى عاليا.
قاڭتار وقيعاسى, رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىستىڭ بىزگە ىقپالى سەكىلدى ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايتىن ساياسي ماسەلەلەر مەنى دە الاڭداتادى. ودان بولەك ەلدە الەۋمەتتىك ماسەلەلەلەر دە ۋشىعىپ تۇرعانى سەزىلەدى.
اڭگىمەگە تارتقان قانداسىمىزدىڭ ءبىرى – دانيار سۇندەتباي. اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتى, لوس-انجەلەس قالاسىندا تۇرادى. ءبىلىم ىزدەپ, عىلىمعا بەت بۇرۋ ماقساتىمەن بارعان ول قازاقتاردىڭ كوپ شوعىرلانعان جەرىن ادەيىلەپ تاڭداپ بارىپتى.
– ۇلىمنىڭ انا ءتىلىن ۇمىتپاۋىن, ەلدىڭ سالت-داستۇرىنە جىراقتا جۇرسە دە قانىق بولىپ وسۋىنە ەرەكشە ءمان بەردىك. ارينە, لوس-انجەلەستە ءومىر ءسۇرۋ, جاعداي جاقسى بولعانىمەن, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تۋعان جەردى ساعىنىپ ۇلگەردىك, – دەيدى ول.
دانياردىڭ وتباسىمەن اقش-قا كەتكەنىنە ءبىر جىلدان اسقان. مۇندا قازاق وتباسىلارى مەن ازاماتتارى وتە كوپ. ونىڭ ءبىر بولىگى ستۋدەنتتەر بولسا, ەندى ءبىرى – تۇراقتاپ قالعاندار. ىشىندە جەكە كاسىپ اشىپ, شاعىن بيزنەسىن دامىتىپ جاتقاندار دا از ەمەس.
– وتكەن جىلى كاليفورنيادا قازاق ورتالىعى اشىلدى. مۇندا قازاق ءتىلى, قازاقستان تاريحى ساباعى, دومبىرا, سپورت ۇيىرمەسى جۇمىس ىستەيدى. قازاق بالالارىن بوكسشى ماديار اشكەەۆ سپورتقا باۋلىپ, بوكستىڭ قىر-سىرىنا قانىقتىرىپ ءجۇر. بارلىعى تەگىن. جاقىندا ناۋرىزدى دۇركىرەتىپ تويلاپ وتتىك. قازاق ەرتەگىلەرىنەن كورىنىس قويىپ, ارقان تارتىپ, اسىق اتتىق, قازاق اندەرىن شىرقادىق. قاسيەتتى رامازان ايىندا كوبىمىز ورازا تۇتىپ جاتىرمىز, كۇندە ءبىر قازاقتىڭ ۇيىندە اۋىزاشار. مۇنىڭ بارلىعىن بالالارىمىز كورىپ وتىر. جات جەردە جۇرسەك تە قازاقى بولمىسىمىزدان اتتاپ كەتكەن ەمەسپىز. سەبەبى جىراقتا جۇرسەك تە تۋعان جەر جۇرەگىمىزدە, – دەيدى دانيار.
– كاليفورنيادا شاڭىراق قۇرىپ, وتاۋ تىگىپ جاتقان وتانداستارىمىز دا از ەمەس. بەتاشار, ۇزاتۋ تويلارى قازاقتىڭ ءجون-جورالعىلارىمەن وتەدى, – دەيدى دانياردىڭ زايىبى ساندۋعاش.
P.S. ايگەرىم مەن عاليا شەتەلدە تۇرعىلىقتى قالۋدى جوسپارلاپ وتىرسا, دانيار «كەلگەن ماقساتىمدى ورىنداپ, ەلگە قايتامىن, تۋعان جەردە قىزمەت اتقارامىن» دەيدى. اڭگىمە كەزىندە ۇشەۋىنەن دە ەلگە دەگەن ساعىنىشتى, تۋعان جەرگە دەگەن جىلىلىقتى بايقادىق...