بارىس بەينەسى

بۇل سۋرەت تە ارشاتى ورمانشىلى­عىنا قاراستى ۋچاسكەدە تۇسىرىلگەن ەكەن. كا­تونقاراعاي مەملەكەتتىك ۇلت­­­تىق تابيعي پار­كىنىڭ ماماندا­رى فوتو­تۇزاق­تاعى سۋ­رەتتى ەندى عانا اشىپ, انىقتاپ جات­قانى­مەن, اپپا­راتتىڭ شۇرىپپەسى جازدىڭ كۇنى با­سىلعان. فوتوتۇزاقتى بارىس جۇرەدى-اۋ دەگەن سوقپاققا ۇلتتىق پاركتىڭ قىز­مەت­كەرلەرى جومارت امانباەۆ, ما­ناربەك وماروۆ, مۇرات اراباەۆتار بارىپ قۇرعان. بارىستىڭ قىرقا-قىرات, بەل-بەلەستەردە ەمەس, قۇزار شىڭداردىڭ باسىندا جۇ­رە­تىنىن ەسكەرسەك, فوتوتۇزاق قۇرۋ, ونى ۋاق­­تىلى تەك­سەرىپ تۇرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەس­تەرىڭىزدە بولسا, مىسىق تۇقىمداستىڭ بۇل ءتۇرى بىل­تىر سارىمساقتى جوتاسىندا دا بەي­نەكا­مەراعا ىلىنگەن.

بارىستىڭ نەگىزگى ازىعى تاۋتەكە بولعان سوڭ شىڭ-قۇزداردى مەكەن ەتەدى. ادەتتە ازىعىن جالعىز ءجۇرىپ اۋلايدى. توستاعانداي تاستا ءتورت اياقپەن تاكاپ­پارلانا تۇراتىن تاۋتەكە بارىس ءۇشىن قاعىپ الا سالاتىن ولجا ەمەس. تىرناعى ىلىنبەي شىڭىراۋعا كەتىپ جارالانسا, جاراقاتتان ەمەس, اقساپ ءجۇرىپ اشتان ولەدى. سوندىقتان دا اسا ساق قيمىلدايدى. كوبىنەسە ءالسىز اڭعا شابۋىلداۋعا تىرىسادى. دەيتۇرعانمەن وزىنەن ەكى-ءۇش ەسە اۋىر تاۋتەكەنى تاماقتاپ جىبەرۋگە قاۋقارلى. ءىلبىستىڭ سالماعى 40-55 كەلى تارتسا, دەنە تۇرقى 103-130 سانتيمەتر, قۇيرى­عىنىڭ ءوزى 90-105 سانتيمەتر. ء«ىلبىس» دەمەكشى, بۇل بارىستىڭ كونە اتاۋى. كەيدە ء«ىلبىسىن» دەپ تە جازىلادى. جارايدى, بۇل وزىنشە بولەك تاقىرىپ.

بارىستىڭ اڭ اۋلاۋ ءتاسىلى دە ەرەكشە. كادىمگى ءۇي مىسىعىنىڭ تىشقانعا, تورعايعا شابۋىلىن كورىڭىز دە, بارىستى ەلەستەتە بەرىڭىز. ءدال سولاي. كوزدەگەن ازىعىنا جەر باۋىرلاپ, جاقىنداعان سوڭ عانا تارپا باس سالادى. ەگەر شابۋىلى ءساتسىز بولسا, تۇياقتىنىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ قۋالامايدى. ەنەرگياسىن ساقتايدى. بىراق جەتى مەترگە دەيىن سەكىرەتىن بارىستان الاڭسىز جايىلىپ جۇرگەن تاۋتەكەنىڭ قۇتىلۋى دا قيىن شىعار.

وكىنىشتىسى, تابيعاتتا كوزگە تۇسە بەر­مەيتىن سۇلۋ جانۋار قۇرىپ كەتۋ­دىڭ از-اق الدىندا تۇر. الەمدىك زەرتتەۋ­شىلەردىڭ جۇرگىزگەن ساناعى بويىنشا, جەر بەتىندە 3000-7000 عانا بارىس قالعان. قازىرگى ۋاقىتتا «قىزىل كىتاپقا» ەنىپ, اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان. دەمەك, بولاشاقتا سانى ارتادى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى,

كاتونقاراعاي اۋدانى