قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ مەن گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىستى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. ول دەپۋتاتتىق مانداتتاردى ءبولۋ كەزىندە ايەلدەرگە مىندەتتى 30% كۆوتا تۋرالى نورمانى زاڭ جۇزىندە نەگىزدەۋدى تاپسىردى.
گەندەرلىك تەڭدىككە جاقىنداۋ ءۇشىن ساياسي ومىردە ءارتۇرلى كۆوتالىق جۇيەلەر قولدانىلادى. ولار ەرىكتى جانە زاڭمەن بەكىتىلۋى, قاتاڭ زاڭنامالىق كۆوتالار قاراستىرىلىپ, كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
گەندەرلىك تەڭدىك – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ءبىرى. سەبەبى قازىرگى الەمدە بۇل فاكتور – كەز كەلگەن ەلدىڭ وركەندەۋى مەن تابىستى ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋىنىڭ نەگىزى.
2021 جىلى قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ گەندەرلىك ايىرماشىلىقتىڭ جاھاندىق يندەكسىندە 47-ءشى ورىندى يەلەندى. ءاربىر مەملەكەت ەكونوميكالىق قاتىسۋ, ايەلدەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن دەنساۋلىعى سياقتى كورسەتكىشتەردى جاقسارتۋ, سونىمەن قاتار ساياسي قاتىسۋ مۇمكىندىكتەرىنە كەپىلدىك بەرۋى قاجەت. الايدا ساياسي قاتىسۋ سالاسىنداعى قۇقىقتاردىڭ تەڭ ۇلەستىرىلۋىندەگى گەندەرلىك الشاقتىق ءتورت كورسەتكىشتىڭ ىشىندەگى ەڭ جوعارعىسى بولىپ قالا بەرەدى.
اتالعان يندەكسكە كىرگەن 156 ەلدىڭ ساياسي كەلبەتىن سارالايتىن بولساق, ولاردىڭ پارلامەنتتەرىندەگى 35,5 مىڭ ورىننىڭ شامامەن 26,1%-ىن ايەلدەر يەلەنگەن, ال الەمدەگى 3400-دەن استام ءمينيستردىڭ 22,6%-ىن عانا ايەلدەر قۇرايدى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ مالىمەتى بويىنشا, قازىرگى دامۋ قارقىنىن ۇستانساق, ساياساتتاعى گەندەرلىك تەڭدىككە جەتۋ ءۇشىن 145,5 جىل قاجەت.
ەلىمىزدە قولدانىسقا ەنگىزىلگەن گەندەرلىك پرينتسيپ بويىنشا كۆوتالاۋ تاجىريبەسى شەتەلدە دە كەڭىنەن قولدانىلادى. مىسالى, شۆەتسيانىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جەرگىلىكتى, ايماقتىق جانە ۇلتتىق دەڭگەيدەگى باسشىلىق لاۋازىمعا ۇسىنۋ كەزىندە ءار جىنىس وكىلىنىڭ پايىزدىق كورسەتكىشى 40%-دان تومەن جانە 60%-دان جوعارى بولماۋعا ءتيىس. وسى رەتتە نازار اۋداراتىن جايت: زاڭنامادا ايەلدەرگە ارنالعان كۆوتا ەمەس, ءار جىنىستىڭ تومەنگى جانە جوعارعى قاتىسۋ كورسەتكىشى بەرىلگەن.
سوندىقتان گەندەرلىك تەڭدىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ اسىرەسە وسى قيىن كەزەڭدە ساياسي قاتىسۋعا قاتىستى, كەلەشەك ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا نەگىز بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتەر ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ساياسي قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋلارى كەرەك. بۇل ماسەلەلەر بويىنشا اتقاراتىن مىندەتتەر پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ جولداۋىندا ناقتى ايقىندالعان.
ينديرا رىستينا,
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باسشىسى