ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن الەمدى اۋرەگە سالعان پاندەميانىڭ شەتى كورىنەر ەمەس. قايتىس بولعاندار سانى 3 ملن-نان استى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ىندەت جۇقتىرعاندار قاتارى سوڭعى ەكى ايدا ەكى ەسە وسۋىنە الاڭداپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
الەمنىڭ ءار بۇرىشىنان جاعدايدىڭ ۋشىعىپ جاتقانى تۋرالى حابارلار كەلىپ جەتۋدە. ماسەلەن, ءۇندىستان پاندەميانىڭ ەكىنشى تولقىنىنا تاپ بولدى. سەنبى كۇنى جاڭادان 230 مىڭ ادامنىڭ ىندەت جۇقتىرعانى ايتىلدى. ال پاندەميا باستالعالى بەرى 140 ملن جاعداي تىركەلگەن.
ددۇ باسشىسى تەدروس ادحانوم گەبرەيسۋس وتكەن جۇماداعى ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ىندەت جۇقتىرعاندار مەن قايتىس بولىپ جاتقان ناۋقاستار سانىنىڭ ارتۋى الاڭداتارلىق جايت دەپ اتاپ ءوتىپ, سوڭعى ەكى ايدا الەمدە ۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ سانى ەكى ەسە ۇلعايعانىن حابارلادى. Johns Hopkins ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا اقش, ءۇندىستان جانە برازيليا ينفەكتسيا ەڭ كوپ تاراعان ەلدەر قاتارىندا. وسى ءۇش ەلدە ىندەتتەن كوز جۇمعانداردىڭ سانى ءبىر ميلليوننان اسقان. دەگەنمەن رەسمي ستاتيستيكا كەيبىر ەلدەردەگى شىنايى جاعدايدى كورسەتپەۋى دە مۇمكىن.
ىندەت ورشىگەن ايماقتاردىڭ قاتارىندا ءۇندىستاننان بولەك, برازيليا, كانادا, پاپۋا-جاڭا گۆينەيا دا بار. برازيليا بيلىگى ىندەتكە قارسى ارەكەتتەرى ءۇشىن پاندەميا باستالعان كەزدەن باستاپ سىنعا ۇشىراپ كەلەدى. جەرگىلىكتى حالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ وكىلدەرى جاعدايدى دۇرىس يگەرمەدى دەپ ەسەپتەيدى. ءدال وسى سەبەپپەن ءىرى نارازىلىق اكتسيالارى دا ءوتتى. ەلدە سوڭعى 24 ساعاتتا 85 مىڭنان استام ادام ىندەت جۇقتىرىپ, 3 مىڭنان استامى قايتىس بولعان. پاندەميا سالدارىنان حالىق تابىس كوزىنەن ايىرىلىپ, ازىق-ت ۇلىك الۋعا مۇمكىندىگى بولماي وتىر. دۇنيەجۇزىلىك زەرتتەۋلەر وتباسىلار اش وتىرعانىن كورسەتكەن. كۇندەلىكتى تاماق تاراتاتىن ورىنداردا كەزەك تاڭنان, قارا كەشكە دەيىن جالعاساتىن كورىنەدى. بۇل دا ەپيدەميالىق احۋالدى قيىنداتىپ تۇر.
كانادا پاندەميا باستالعاننان بەرى العاش رەت سوڭعى اپتادا ۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ ءبىر ميلليونعا شاققانداعى كورسەتكىشى اقش-پەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كوپ ەكەنىن ايتادى.
ددۇ باسشىسى ايتقانداي, وسىعان دەيىن پاندەميانى وڭاي ەڭسەرىپ, قيىن جاعدايعا تاپ بولماعان ەلدەردەگى احۋال ەندى وزگەرۋ ۇستىندە. ول پاپۋا-جاڭا گۆينەيانى باقىلاۋدى قاجەت ەتەتىن ايماقتاردىڭ بىرىنە جاتقىزدى. تەدروس ادحانوم گەبرەيسۋس تىنىق مۇحيتى ەلىندەگى قازىرگى كۇردەلى جاعدايدى ساراپتاي كەلە, ول بۇدان دا ۇلكەن ەپيدەمياعا ۇلاسۋى عاجاپ ەمەس دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. اۋستراليا مەن Covax سحەماسى ارقىلى 140 مىڭ دوزا ۆاكتسيناعا قول جەتكىزگەن وسى ەلدىڭ مىسالىندا ۆاكتسينالاۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولاتىنىن باسا ايتتى.
تەدروس بۇۇ دەنساۋلىق ساقتاۋ اگەنتتىگى كوروناۆيرۋس داعدارىسىنىڭ ەۆوليۋتسياسىن باعالاپ, ءتيىستى ۇسىنىستاردى جاساۋدى جالعاستىراتىنىن جەتكىزدى. حالىقارالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ەرەجەلەرىنە سايكەس, ددۇ توتەنشە جاعدايلار كوميتەتى بەيسەنبىدە شاقىرىلىپ, دۇيسەنبىدە ماڭىزدى ۇسىنىستارىن جاريالاۋعا ءتيىس. دوكتور تەدروس ۇيىمنىڭ بارلىق ەلدەر مەن حالىقتارعا ايتار جولداۋى وزگەرىسسىز قالاتىنىن ايتتى. «بۇل پاندەميانى توقتاتۋ ءۇشىن بارلىعىمىز اتسالىسۋىمىز قاجەت», دەدى ول. ونىڭ بۇل ءسوزى تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى ۆاكتسينا الماي, ىندەت جويىلمايدى دەگەنگە سايادى.
جوعارىدا ايتىلعان Covax جوسپارى ۆاكتسينانى بارلىق ەل اراسىندا ادىلەتتى ءبولۋدى كوزدەيدى. سەبەبى الەمدە تالاسقا ءتۇسىپ جاتقان ۆاكتسينانى ساتىپ الۋعا نە وندىرۋگە مۇمكىندىگى جوق كەدەي ەلدەر كوپ. اتالعان جوسپار بويىنشا ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن 100 ميلليونعا جۋىق ۆاكتسينا جەتكىزىلۋگە ءتيىس ەدى, الايدا بۇگىنگە دەيىن تەك 38 ميلليون دوزا تاراتىلعان.
ددۇ باسشىسى بۇل باستاما الداعى ايلاردا ءوز ماقساتىن ورىنداي الاتىنىنا ءۇمىتتى ەكەنىن ايتتى. ول باي جانە كەدەي ەلدەردىڭ اراسىنداعى ۆاكتسينانىڭ تەڭ تاراتىلماۋىن ۇلكەن ماسەلە دەپ اتاپ ءوتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ اگەنتتىگى, سونىمەن قاتار ساياسي نەمەسە كوممەرتسيالىق سەبەپتەرمەن COVAX جوسپارىنان تىس ۆاكتسينالار بويىنشا كەلىسىمگە كەلگەن ەلدەردى سىنعا الدى.