بانگلادەش باقىلاۋ قۇرىلعىلارىن نە ىستەيدى؟

Cellebrite security firm كومپانياسى تەلەفونداعى اقپاراتقا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن UFED قۇرىلعىسىن جاساپ شىعارعان. بۇل قۇرال ارقىلى كەز كەلگەن تەلەفونداعى اقپاراتتى قولدى قىلۋعا مۇمكىندىك بار. ازاماتتىق بەلسەندىلەر كومپانيا ونىمىنە نارازى, ولاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ازاماتتاردىڭ جەكە تەرريتورياسىنا قول سۇعۋمەن تەڭ.

بانگلادەشتىڭ ءيزرايلدى مەملەكەت رەتىندە مويىندامايتىنى اۋەلدەن بەلگىلى. مۇسىلمان ەلى سانالاتىن بانگلادەش يزرايلمەن ساۋدا قاتىناسىنا, ازاماتتارىنىڭ ول جاققا بارۋىنا تىيىم سالعان. ءتىپتى پالەستينالىقتاردى قولدايتىنىن دا اشىق بىلدىرگەن. ولار ازاماتتىق قۇقىقتارىنان ايىرىلعان, يزرايل اسكەرىنىڭ وككۋپاتسياسىندا ءومىر سۇرەدى دەگەن پىكىردە.

ءبىر قىزىعى, تەلەفوندى بۇزۋ قۇرىلعىسى دا يزرايلدىك كومپانياعا تيەسىلى. ەندى باسىلىمدار بانگلادەشكە ول قۇرالدىڭ قالاي جەتكەنى, ياعني يزرايلدىك Cellebrite security firm ءوزى جىبەرگەنى نە باسقا جولدى قولدانعانى الاڭداتادى.

Al Jazeera اگەنتتىگى وسى وقيعادان كەيىن زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, 2018 جىلى بانگلادەش اسكەرى ءيزرايلدىڭ Picsix Ltd. كومپانياسىمەن ۇيالى تەلەفونداردى باقىلاۋ قۇرىلعىسىن ساتىپ الۋعا شارت جاساسقاندىعىن انىقتاعان. ودان كەيىن 2019 جىلى اقپاندا بانگلادەش اسكەرى ماجارستان استاناسى – بۋداپەشتكە ارنايى بارىپ, ءيزرايلدىڭ جاساندى ينتەللەكت بويىنشا ساراپشىلارىنان ءدارىس تىڭداپ قايتقان.

بانگلادەش قورعانىس مينيسترلىگى جوعارىدا اتالعان تەلەفوندى باقىلاۋ قۇرىلعىسى يزرايل ەمەس, ماجارستاندا جاسالعان دەپ تۇسىنىكتەمە بەردى. قۇرىلىمنىڭ مالىمدەۋىنشە, ر6 Intercept دەپ اتالاتىن جۇيە ءۇشىن بۇۇ رۇقساتى الىنعان. الايدا بۇۇ مۇنداي رۇقسات بەرىلمەگەنىن جانە ونداي حابارلاما بولماعانىن مالىمدەدى.

ماجارستان دا ونداي قۇرىلعى جاساپ شىعارمايتىنىن العا تارتتى. دەرەكتەرگە نازار سالساق, Picsix-ءتىڭ قۇرالدارى, ونىڭ ىشىندە ر6 Intercept جۇيەسى يزرايلدە جاساپ شىعارىلادى ەكەن.

Al Jazeera مۇنىمەن شەكتەلىپ قويماي, تاعى دا اقپارات جيناۋعا كىرىسەدى. بانگلادەشتىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ سايتىنان 2018, 2019 جىلدارى قول قويىلعان كەلىسىمدى تاپقان. شارتقا جاۋاپتى – مينيسترلىكتىڭ قوعامدىق قاۋىپسىزدىك ءبولىمى. ال ول ەلدىڭ ىشكى قاۋىپسىزدىگىنە جاۋاپ بەرەدى. اتالعان قۇرىلىم قۇرامىنا بانگلادەش پوليتسياسى مەن شەكارا قورعاۋشىلارى كىرەدى.

قۇجاتتا بانگلادەش قىلمىستى تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ 9 وفيتسەرىنە سينگاپۋرعا UFED جۇيەسىندە جۇمىس ىستەۋ, ۇيالى تەلەفونداردان اقپارات الۋ بويىنشا جاتتىعۋدان وتۋگە رۇقسات بەرۋ تۋرالى جازىلعان. ودان بولەك, جەدەل قىزمەت باتالونى دا وسى جوبا اياسىندا حاكەرلىك, جۇيەنى باقىلاۋ بويىنشا ترەنينگتەن وتەتىنى تۋرالى اقپارات تابۋعا بولادى.

ال اقپارات قايدان جينالادى دەگەن سۇراققا كەلسەك, ولار WiFi ارقىلى ينتەرنەتكە كىرگەن قۇرىلعىلاردان ارنايى سيگنال قاعىپ الۋشى قۇرىلعىلار ارقىلى جينايدى.

ەلدەگى ادام قۇقىعى ماسەلەسىمەن قاتار, ۇكىمەتتىڭ بۇعاتتالعان ۇيالى تەلەفونداردان دا اقپارات جيناۋ مۇمكىندىگى ايتىلا باستادى. بانگلادەش ۇكىمەتى 2018 جىلى تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى زاڭ قابىلداپ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن باسقا ەلدىڭ سىنىنا ۇشىراعان بولاتىن. اتالعان زاڭ ەلدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۇكىمەتتى سىناعان جۋرناليستەر مەن ازاماتتىق بەلسەندىلەردى تۇتقىنداۋعا, جەكە حابارلامالارىن وقۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

وتكەن اپتادا 13 مەملەكەتتىڭ ەلشىسى بانگلادەشتىك جازۋشى مۋشتاق احمەدتىڭ ولىمىنە قاتىستى تەرگەۋ جۇرگىزىلسىن دەگەن تالاپ قويدى. قالامگەر Facebook جەلىسىندە ۇكىمەتتىڭ كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا قاتىستى ارەكەتىن سىناپ جازعانى ءۇشىن 9 اي تۇتقىندا ۇستالعان. وعان ناقتى ايىپ تاعىلماعان. جازۋشى 25 اقپاندا دۇنيەدەن ءوتتى.

ءيزرايلدىڭ ادام قۇقىعى بويىنشا زاڭگەرى ەيتاي ماك باقىلاۋ قۇرىلعىلارى يزرايلدەن ساتىپ الىنعانى شىندىق دەگەن پىكىر بىلدىرەدى. «ولار ارقىلى ءسىزدىڭ قارىم-قاتىناسىڭىز, دوستارىڭىزدىڭ ءومىرى, اۋرۋ-سىرقاۋىڭىزعا قاتىستى اقپاراتتى الۋ مۇمكىندىگى بار. مۇنداي قۇرىلعىنى ساتۋ قارۋ ساتۋدان وڭايىراق. وسىنداي جۇيە كوپكە بەيمالىم قالادى, سونىمەن قاتار مەملەكەتتەرمەن بايلانىس ورناتۋعا جول اشادى. يزرايل كەيدە وسىنداي قۇرالدار ساتۋ ارقىلى ادام قۇقىقتارى ءجيى تاپتالاتىن بانگلادەش, وڭتۇستىك سۋدان, ءباا سياقتى ەلدەرمەن بايلانىس ورناتۋدى كوزدەيدى. دەگەنمەن بۇل قاتىناستىڭ حالىقتار اراسىنداعى جاقىندىق بايلانىس ەمەس, ۇكىمەتتەر اراسىنداعى, جەرگىلىكتى رەجىمدەر اراسىنداعى بايلانىس ەكەنىن ەسكەرگەن ءجون», دەيدى زاڭگەر.

ال قازاقستانعا كەلسەك, پاندەميا باستالعالى الاياقتاردىڭ تەلەفون سوعىپ, بانك ەسەپشوتىنا قاتىستى اقپارات الۋعا تىرىسقانى, ءتىپتى اقشا اۋدارىپ العاندارى تۋرالى حابارلار جيىلەپ كەتتى. سوندا ولار دا اقپاراتتى ارنايى قۇرىلعىلار ارقىلى الا ما دەگەن ورىندى سۇراق تۋىندايدى.

ساراپشىلار مۇنداي اقپاراتتى كەيدە بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى ساتاتىنىن العا تارتادى. ولاردا تۇتىنۋشىنىڭ بارلىق اقپاراتى بولماسا دا, اتى-ءجونى, بانك كارتاسىنىڭ ءنومىرى سىندى نەگىزگى اقپار بار. ال ول اقپاراتتى, ونىڭ ۇستىنە بانك كارتاسىنىڭ ءنومىرىن ايتۋ سەنىم ۇيالاتادى.

اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ ماماندارى قانداي دا ءبىر باعدارلاما ورناتقاندا ونىڭ ءسىزدىڭ اقپاراتىڭىزعا, مىسالى, تەلەفون كىتاپشاڭىزعا رۇقسات سۇرايتىنىن, كەزى كەلگەندە ونى قولدانا الاتىنىن ايتادى. ياعني تەلەفونىڭىزعا كەز كەلگەن باعدارلامانى ورناتا بەرۋ دە قاۋىپتى.

بىراق سوڭعى كەزدە الاياقتاردىڭ جيىلەپ كەتكەنىن نەمەن تۇسىندىرەمىز؟ ونىڭ ۇستىنە جاقىندا بىرقاتار اگەنتتىك قازاقستاندىقتاردىڭ جسن ءنومىرى ساقتالعان بازانىڭ ءمالىم بولعانى تۋرالى جارىسا جازدى. رەسەيلىك InfoWatch اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك كومپانياسى 2018-2020 جىلدار اراسىندا قازاقستاننان 11 ملن-عا جۋىق اقپاراتتىڭ «قولدى بولعانىن» حابارلادى. مۇنداي اقپاراتقا كوممەرتسيالىق جانە كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمدارعا جۇرگىزگەن مونيتورينگ ناتيجەسى نەگىز بولىپ وتىر. بۇعان قاتىستى تەرگەۋ دە باستالعان. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى جەدەل حابارلامالار اقپاراتتىڭ قولدى بولۋىنا بىردەن-ءبىر وڭتايلى قۇرال ەكەنىن ەسكەرتەدى.

ازاماتتىق بەلسەندىلەر الاياقتاردىڭ شابۋىلى توقتاماسا, پەتيتسيا جاريالاپ, قول جينايتىنىن ايتادى. ويتكەنى جەكە اقپاراتتىڭ باسقا ادامدارعا ءوتۋى – قۇقىق بۇزۋ. دەگەنمەن قۇزىرلى ورگاندار وعان قاتىستى شارا قولدانۋعا اسىقپايدى.