«جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ وسىدان وتىز ەكى جىل بۇرىن جارىق كورگەن سانى تۋرالى از-كەم ءسوز
جۋرنالدىڭ بۇل سانى تۇگەلدەي سول كەزدەگى جاس قالامگەرلەرگە ارنالعان بولاتىن. وندا تۇرعان نە بار دەرسىز؟ الايدا, سونداعى جاستاردىڭ بارلىعى كەيىننەن قازاق ادەبيەتىنىڭ قارىمدى قالامگەرلەرىنە اينالدى. وسىنداي قۋاتتى شىعارماشىلىق بۋىنعا جول اشىپ, ولاردى جۋرنالدىڭ ءبىر سانىندا توعىستىرۋ ارقىلى قالىق قازاققا تانىتقان كىم ەدى؟ اتاقتى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين!
سول قالامگەرلەردىڭ ءبىرى م.ماعاۋين جونىندەگى قىزىقتى ءبىر دەرەكتەردى ەسكە ءتۇسىرىپ, تەبىرەنە جاڭعىرتقان ەكەن. سونى ەش قوسپاسىز باياندايىن. ايرىقشا تولقىپ, ەرەكشە ىقىلاسپەن جەتكىزگەن اسەرلى اڭگىمە ۇزىكتەرى, مەنىڭشە قالىڭ وقىرماندى دا ەلەڭدەتسە كەرەك. ونەر شەبەرلەرىنىڭ, تۆورچەستۆو ادامدارىنىڭ كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتەرى مەن جەكە باستارىنا كەرەك دەسەڭىز, تىكەلەي تاعدىر-تالايىنا قاتىستى جاعداياتتار كىمدى بولسىن قىزىقتىرارى ءسوزسىز.
الدىمەن روزا مۇقانوۆانىڭ لەبىزىنە قۇلاق تۇرەلىك:
– ادامداردىڭ ومىرىندە اياۋلى, ءوزىن قادىرلەيتىن, ۇنەمى جادىڭدا مەيىرىمىمەن ساقتالاتىن ەسىمدەر بولادى. اسىرەسە زيالى قاۋىمنىڭ ىشىندە كوپ ەمەس, ساۋساقپەن سانارلىق قانا مەنىڭ اعالارىم مەن اپالارىم بار. سولاردىڭ اراسىندا جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ ورنى مەن ءۇشىن مۇلدەم بولەك. وسى جەردە ەسىمە تۇسەدى, قولىما العاش قالام ۇستاپ, ادەبيەتكە, جازۋ-سىزۋعا بەيىمىمدى بايقاپ, اقىل-كەڭەسىن ۇدايى ايتىپ وتىراتىن اكەمنىڭ ىقپالى زور بولدى. مەكتەپ قابىرعاسىندا جازعان شاعىن ماتەريالدارىم, مولتەك سۋرەتتەمەلەر مەن اڭگىمەلەرىم «قازاقستان پيونەرى» گازەتىندە جاريالانىپ تۇردى. ەستە قالعان قۋانىشتاردىڭ ءبىرى – سول كەزدەگى بالالار باسىلىمىنىڭ رەداكتورى, قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى فاريزا وڭعارسىنوۆا اپايمەن حات جازىسىپ تۇرعان جىلدارىم. ال ستۋدەنت اتانعاننان كەيىن الماتىداعى ادەبي ورتامەن ارالاس-قۇرالاسىمىز ودان بەتەر ىنتالاندىرعانى ءمالىم. قازمۋ-دە وقىپ جۇرگەنىمدە, سول ۋاقىتتا بەدەلدى باسىلىم سانالاتىن «جالىن» جۋرنالىندا «مەنىڭ ۇكىم» دەيتىن اڭگىمەم شىقتى. باس رەداكتور تۇمانباي اعانىڭ سونداعى قولىمدى قىسىپ, باسىمنان سيپاعانىن استە ۇمىتپاسپىن.
ۋنيۆەرسيتەتتى ءتامامداپ بۇرالاڭى كوپ, ۇلكەن ءومىر جولىنا قادام باسقان تۇستا ءبىز سەكىلدى قالامىنىڭ جەلى بار, ايتار وزىندىك ويى بار, كەلەشەگىنەن ۇلكەن ءۇمىت كۇتكەن ءبىر توپ تالانتتى جاستىڭ مۇمكىندىكتەرىن جارقىراتىپ كورسەتۋدىڭ رەتى تۇسكەن سياقتى. قازاقستان جازۋشىلارىنىڭ ماڭدايىنا بىتكەن جالعىز ادەبي جۋرنالىنا باس رەداكتور بولىپ كەلگەن مۇحتار ماعاۋين كوپتەن ويلاعان ۇلكەن يدەياسىن, كوكەيىندەگى رەفورماسىن جۇزەگە اسىردى. 1989 جىلدىڭ – №5 سانىن تۇتاسىمەن جاستار شىعارماشىلىعىنا ارنادى. تىرناقالدى تۋىندىلارىمەن جارق ەتىپ كورىنگەن قىز-جىگىتتەردىڭ ءبىر شوعىرىن جۋرنال رەداكتسياسىنا الدىن الا شاقىرىپ ادەمى اڭگىمە وتكىزگەنى جادىمدا. ويتكەنى بۇعان دەيىن «جۇلدىز» جۋرنالىنا كىلەڭ كلاسسيكتەر مەن بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار عانا جاريالاناتىن. جاڭادان جازىپ جۇرگەن جاستاردى بۇل باسىلىمعا مۇلدەم جولاتپايتىن. و زاماندا «جۇلدىزدىڭ» ايبارى دا سەستى, اتى دا كۇشتى.
«مەن الداعى ءبىر ءنومىردى تۇگەل سەندەرگە, جاس قالامگەرلەرگە ارناماقپىن. بۇل «باتىلدىعىم» ماعان سوققى بولىپ ءتيۋى دە مۇمكىن, مىنا مۇحتار ماعاۋين ويىنا كەلگەنىن ىستەپ جاتىر دەپ, بايبالام سالاتىندار دا تابىلار. بىراق مەن ناعىز دارىندى, ناعىز قابىلەتتى جاس تولقىننىڭ وكىلدەرىنە كيەلى باسىلىم بەتىندە ءسات-ساپار تىلەپ, اق باتامدى بەرۋدى ۇيعاردىم» دەگەن ەدى سول كەزەسۋدە مۇحتار اعا.
شىنىندا دا وسى جۋرنالعا شىققانداردىڭ بارلىعى دەرلىك بۇگىندە قازاق ادەبيەتىندە بەدەلدى بۋىن وكىلدەرى سانالادى. ادەبيەتتە ءوز قولتاڭبالارىن قالدىرىپ, وقىرماندار قاۋىمى جىلى قابىلداعان ءسوز زەرگەرلەرى ساپىنا قوسىلدى.ۇلان-بايتاق ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنان ادەبيەتتىڭ ءار جانرىندا قالام تەربەپ جۇرگەن تالانتتى ارىپتەستەرىمنىڭ ەسىمە تۇسكەندەرىن اتاپ كەتەيىن. ولار –تالاپتان احمەتجانوۆ, اسقار التاي, گۇلزات شويبەكوۆا,تالعات كەڭەسباەۆ, ەرمەك امانشاەۆ, جاڭابەك شاعاتاي, قازبەك يسا, ديحان قامزابەك, الىبەك فايزۋللاەۆ, ت.ب. مەنىڭ دە شىعارماشىلىعىما سونى سەرپىن بەرىپ, ەلەۋلى بەتبۇرىس اكەلگەن وسى عاجايىپ جۋرنالدا «شىقپايتىن ەسىك» اتالاتىن وتكىر اڭگىمەم باسىلدى. مىنە مۇنىڭ ءبارى مۇحتار اعانىڭ كورەگەندىگى, جاناشىرلىعى, جاستار بويىنداعى قابىلەت-دارىندى دەر كەزىندە تانىعانى بولسا كەرەك.
رەتى كەلگەندە مەن ءۇشىن تاعى ءبىر ۇلكەن وقيعا سانالعان ءساتتى ەسكە تۇسىرەيىن.وقۋدى بىتىرىسىمەن سۋدەنت-جاستارعا ارنالعان «وركەن» – «گوريزونت» دەيتىن ەكى تىلدە شىعاتىن گازەتكە قاتىسىپ جۇردىك. ول كەزدە باسىلىمنىڭ باس رەداكتورى بەيبىت يساباەۆ ەدى. بىردە ۇجىمنىڭ جۋرناليستەرى باس قوسقان لەزدەمەدە اتاقتى جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننەن ء«ساتى تۇسكەن سۇحبات» ايدارى اياسىندا ماتەريال ۇيىمداستىرۋ تۋراسىندا اجەپتەۋىر ءسوز قوزعالدى. قالامگەر ارىپتەستەرىمنىڭ دەنى «مۇحتار ماعاۋين سۇحبات بەرمەيدى. ونىمەن تىلدەسۋ وتە قيىن» دەگەن ىڭعايدا تارتىنشاقتاي بەردى. سول كەزدە مەن باتىلدانىپ «ماعاۋيننەن سۇحباتتى مەن الىپ كورەيىنشى»دەدىم.ءسويتىپ گازەت تاپسىرماسىمەن مۇحاڭا بارىپ جولىقتىم.
– قاراعىم روزا, مەن ەشقانداي گازەت-جۋرنالعا, تەلەديدار مەن راديو جۋرناليستەرىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرمەيتىنىم راس. بىراق سەن كەلىپ قالعان ەكەنسىڭ, كانە, سۇراقتارىڭدى قويا بەرگەيسىڭ.
ىلە-شالا اعا ادەبيەت توڭىرەگىندەگى اڭگىمەسىن كەڭىنەن قامتىپ, اعىل-تەگىل كوسىلىپ سويلەي جونەلدى. الەم ادەبيەتىنىڭ, ەۋروپا ادەبيەتىنىڭ نە ءبىر وزىق ۇلگىلەرى تۋرالى كول-كوسىر اڭگىمەسى اراسىندا ءوزىمىزدىڭ ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان قوپارىپ بۇگىنگى ۇلتتىق رۋحاني مۇرالارىمىزدىڭ جاي-جاپسارىن جان-جاقتى اشىپ تەرەڭنەن تولعادى. بۇعان دەيىن ماڭايىنا «ەكى شوقىپ, ءبىر قارايتىن» زاماننىڭ اششى شىندىعىن ۇرىكپەي, جالتاقتاماي سىر ەتىپ شەرتتى. ايتىلماي كەلگەن اقتاڭداقتار اقيقاتىن, اتى-جوندەرى بۇگىنگى ۇرپاققا بەيمالىم اتىلىپ كەتكەن ارىستارىمىز جايىندا ۇلكەن تەبىرەنىسپەن سويلەدى. بەينە ءبىر ءوزىمدى بۇعان دەيىن تابالدىرىعىن اتاپ كورمەگەن عاجايىپ ءبىر «مۇراعاتتا» وتىرعانداي سەزىندىم. مۇحتار اعانىڭ ءار ءسوزىن, ءار لەبىزىن, ءار پىكىرىن شامام جەتكەنشە قاعاز بەتىنە تۇسىرۋگە تىرىستىم.
ەرتەڭىنە دايىن ماتەريالدى مۇحتار اعاعا اكەلىپ, تانىسىپ شىعۋىن ءوتىندىم. ول كىسى اسىقپاي وقىپ شىعىپ: ء«بارى دۇرىس ەكەن, ارتىق-كەمى جوق گازەتتەرىڭە وسى كۇيىندە باسا بەرۋگە بولادى» دەپ رۇقساتىن بەردى. ءسويتىپ قازاق ادەبيەتىنىڭ زاڭعار تۇلعاسى, كوزى ءتىرى كلاسسيكپەن جۇرگىزگەن كولەمدى سۇحباتىم گازەت بەتىندە جارىق كوردى. وسى تولعانىسقا, تەبىرەنىسكە تولى سۇحبات مەنىڭ دە قالامىمنىڭ كۇش-قۋاتىن انىق بايقاتقانى يمانداي شىنىم.
...ۇشقىر ۋاقىت ءوز بەدەر-ءىزىن جۇرەكتەرگە جازىپ, تەك ىلگەرى ۇمتىلدىرسا كەرەك. كەشەگى كوڭىل تاسىتقان قۋانىشتى كۇندەردىڭ بىرتىندەپ كۇڭگىرت ەلەسكە اينالۋى دا زاڭدىلىق. روزامەن تىلدەسكەننەن سوڭ جازىپ وتىرعان دۇنيەمدى ءسال بوگەي تۇرىپ, سول «جۇلدىز» جۋرنالىن ىزدەگەم. استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق, قالالىق كىتاپحانالاردىڭ قورىندا بولماي شىقتى. ايتۋلى باسىلىمدا جارىق كورگەن تىكەلەي اۆتورلاردىڭ ءبىرازىنا تەلەفوندادىم.ءۇمىت ساۋلەسى تىپتەن كومەسكىلەنگەن. «جۋرنالدىڭ ءدال سول سانىنان ايىرىلىپ قالىپپىن...», «كوشىپ-قونىپ جۇرگەندە قايدا قالعانىن بىلسەمشى», «كەزىندە ماقتانىپ بىرەۋلەرگە سىيلاي سالعان ەدىم...», «ۇياتتىمىن, جاكە, كەشىرىڭىز...» كەيبىر باۋىرلارىم جارىق كوركەن ءوز اڭگىمە-ولەڭدەرىنىڭ تاقىرىپتارىن ەستەرىنە تۇسىرە الماي قينالعانىن كورگەندە مۇلدەم كۇدەر ۇزگەنىم راس. الماتى, پاۆلودار, كوكشەتاۋ, جامبىل, شىمكەنتكە ... حابارلاستىم. جوق!
كوڭىلىم بۇزىلعانىمەن, جۇرەگىم سەكەمسىز. ىندەتە-ىندەتە كەلىپ «جۇلدىز» جۋرنالى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى تۇرىسبەك ساۋكەتايعا حابارلاستىم. كەزىندە ادەبيەت جۋرنالىندا بىرگە قىزمەت ىستەگەن ونىڭ سىلتەۋىمەن, ءوزىمىزدىڭ قورعانبەك امانجولعا تەلەفون شالدىم. ء«بىر تابىلسا قورعانبەكتىڭ جەكە ارحيۆىنەن تابىلار. جاڭىلماسام وسى نومىردە ونىڭ دا اڭگىمەسى شىققان سەكىلدى...» نەشە كۇن الاسۇرىپ ىزدەگەن «جۇلدىز» (№5–1989 ج.) اينالدىرعان ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە قولىما ءتيىپ, قاتتى قۋاندىم. راسىمەن جۋرنالدا قورعانبەكتىڭ «ەرتە ويانعان بۇلاقتار» دەيتىن ءاپ-ادەمى ليريكالىق نوۆەللاسى جاريالانىپتى. بۇعان دەيىن دولبارمەن, ەكىۇشتىلاۋ «اناۋ كىرگەن, مىناۋ كىرگەن» دەپ ءبىراز دەرەكتى جاڭساق ايتىپ كەلىپپىز. سوندىقتان دا كەيىنگىلەر قاتەلەسىپ جۇرمەس ءۇشىن نەگىزگى دايەكتەردى ناقتىلاۋدى ءجون كوردىم.
جاستار ونەرناماسىنا ارنالعان باسىرە نومىرگە وتىز ءۇش قىز-جىگىتتىڭ ەڭ تاڭداۋلى, ەڭ شىرايلى شىعارمالارى بەرىلىپتى. جۋرنال تۇتاسىمەن مەرەكەدەي بەزەندىرىلگەن. ءار اۆتوردىڭ تۋىندىلارىنىڭ تاقىرىپتارى ادەمى كوركەمدەلىپ, قولدان سالىنعان شتريحتارمەن ورنەكتەلگەن. زاستاۆكالار تەگىس قىزىل تۇسكە بويالىپتى. مۇنىڭ ءبارىن ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ وتىرعانىم, ول كەزدە تارالىمى اسا كوپ جۋرنالدا ورنالاستىرىلعان ادەبي دۇنيەلەردى الەمىشتەپ-اشەكەيلەپ بەرۋ وتە قيىن-دى. جۋرنالدىڭ سول ۋاقىتتاعى تيراجى – 140632 دانا! قازىرگىدەي كومپيۋتەر, ينتەرنەت ءداۋىرى ەمەس. ماتەريالدار تەگىس قورعاسىندا تەرىلەدى. باسپا-پوليگرافيا پروتسەستەرىنىڭ دەنى قولمەن, قارابايىر تاسىلمەن ورىندالاتىن. سوعان قاراماي بۇل بويتۇمارعا اينالعان جادىگەر نومىرگە بارلىق ىقىلاس-پەيىلدىڭ توگىلگەنى انىق بايقالادى.
قازاق ءسوز ونەرىنىڭ تالعامپاز تامىرشىسى, جۋرنالدىڭ باس رەداكتورى مۇحتار اعا «جولىڭ جارىق بولسىن, جاڭا تولقىن!» دەگەن اقجولتاي نيەتىن ارناپتى. قاسيەتتى دە, كيەلى ادەبيەت ولكەسىنە ۇلكەن ۇمىتپەن يمەنە بەت تۇزەگەن جاس قالامگەرلەرگە ءسات ساپار تىلەپ, اق باتاسىن بەرگەن ەكەن. تەرەڭنەن تولعاپ, جۇرەكتەن قوزعاپ, بولاشاق بيىگىنەن ايتىلعان, جاستاردىڭ ناعىز تىلەۋقور دا, مەيىربان قامقورشىسى مۇحتار ماعاۋيننىڭ تاريحي تەبىرەنىسىنەن شاعىن ءۇزىندىنى ۇسىنعاندى ءجون كوردىم:
«حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ۇعىمى بويىنشا, ەلۋ جىلدا ەل جاڭارماق, ءجۇز جىلدا ءداستۇر-سالت جاڭارماق. ال ۇعىم-تانىم, سانا مەن سەنىمنىڭ جاڭعىرۋى بۇدان الدەقايدا تەز مەرزىمدە جۇزەگە اساتىن كورىنەدى. وسىدان ەكى-اق جىل بۇرىن اتىن اتاۋ كەشىرگىسىز كۇنا بولىپ سانالعان احاڭنىڭ – قازاق تاريحىنداعى ەڭ ۇلى پەرزەنتتەردىڭ ءبىرى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ حالىق رۋحىنداعى وزىنە تيەسىلى تۇعىرعا قايتا قونۋى, تەك جاماناتقا قوسىپ قانا ايتۋعا بولاتىن ماعجان جۇماباەۆ جىرلارىنىڭ ادەبيەت تاريحىنان ءوز ورنىن الۋى, ەسىمى ۇمىتىلۋعا جاقىنداعان جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ مۇراسىنىڭ جارياعا شىعۋى, قانشا مارتە قايتا تىرىلسە دە جانشىلىپ, تاپتالىپ قالا بەرگەن شاكارىمنىڭ ەكى كىتابىنىڭ ىركەس-تىركەس جارىق كورۋى – ەلۋ جىل بويى ەل تاريحىنان ەرىكسىز الاستالعان ءتورت بىردەي ۇلى تۇلعانىڭ تۋعان جۇرتىمەن قايتا تابىسۋى ءبىزدىڭ بۇگىنگى كۇننىڭ وزگەشە تالايىن اڭعارتسا كەرەك. جاڭا كەزەڭ مادەنيەت قايراتكەرلەرى الدىندا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيدى...
البەتتە, ەرجەتۋ, ەسەيۋ دەگەن ۇعىم بار دەسەك تە, كوتەرەر جۇكتىڭ سالماعى جاس مولشەرىمەن ەسەپتەلمەك ەمەس. وسى تۇرعىدان العاندا, ءبىز بۇگىن ءسات ساپار تىلەپ, وڭ جولعا باعىتتاپ وتىرعان جاس قالامگەرلەرىمىزدىڭ ەشقايسىسىن دا بالاڭ دەي المايمىز; ازىرگە جەكە كىتاپ شىعارىپ ۇلگەرمەگەنىمەن, كەيبىرى جاڭا عانا باسپا بەتىن كورىپ وتىرعانىمەن, تالاپكەرلىك مەجەدەن وزعان, كوبىنە ءوز سوراپ-سوقپاعىن ايقىنداعان, ءتىپتى وزىندىك قولتاڭبا تانىتا باستاعان ۇل-قىزدار... ەڭ باستىسى – جاڭا لەپ, وزگەشە تىنىس بايقالادى. ءار بۋىن, ءار تولقىن ونەرگە ءوز جاڭالىعىمەن كەلۋگە ءتيىس دەسەك, بۇگىنگى بەتبۇرىس, جاڭعىرۋ, قايتا تىلەۋ ءداۋىرى دۇنيەگە اكەلگەن ۇرپاقتىڭ تانىم-تۇسىنىگى, مۇرات-مۇددەسى سونى سيپاتتا بولۋى زاڭدى. بۇل ءسوز تەك وسى توپتاماعا ىلىنگەن جاستارعا عانا ەمەس, ونەر جولىن تاڭداۋعا نيەت قويعان بۇكىل جاس ۇرپاققا قاتىستى عوي دەپ ويلايمىن. مەزگىلىنە, رەتىنە قاراي, ولارعا دا جۋرنال بەتىنەن ورىن تابىلىپ تۇرماق.
ءار ءداۋىردىڭ ءوز پەرزەنتتەرىنە ارقالاتار اۋىر دا ابىرويلى جۇگى بار. ءار قالامگەر – ەل مۇددەسىنىڭ جوقشىسى, جاڭا سانانىڭ جارشىسى. ۇرپاقتان ۇرپاقتىڭ ايىرىمى ولار جاساعان زامانا كەيپىنەن تۋىنداماق. ارتىقشىلىق كەمشىلىك ەمەس, وزگەشەلىك. ايدىڭ وڭى, جۇلدىزدىڭ ءساتى بولعاي.
جولىڭ جارىق بولسىن, جاڭا بۋىن جاس تولقىن!».
تۇپ-تۋرا وتىز ەكى جىلدان كەيىن قولىما قايتا ۇستاپ, ءار بەتىن ءالسىن-ءالسىن ىنتىعا ساپىرعان «جۇلدىزدىڭ» جادىگەر سانىندا جاريالانعان اۆتورلاردىڭ اتى-جوندەرىن الالاماي تۇگەل ءتىزىپ شىعايىق. تالاي بالعىن قالام يەلەرىن باقىتقا بولەپ, جازۋعا بۇرىنعىدان بەتەر قۇشتارلاندىرعان مۇباراك جۋرنالدى قانشا شارق ۇرىپ ىزدەسەڭ دە تاپپاسىڭ انىق. قورعانبەك سەكىلدى اسا ۇقىپتى, وتە ىجداعاتتى كىتاپ قۇمارلاردىڭ ارحيۆىنەن بولماسا ەش جەردەن ۇشىراتۋىڭ نەعايبىل.
سونىمەن ولار كىمدەر ەدى؟ الدىمەن پروزالىق دۇنيەلەرىمەن كورىنگەندەردەن باستايىن. تالعات كەڭەسباەۆ «فرانتسۋز ءاتىرى», عالىمبەك جۇماتوۆ «جالعاس – جاۋىنگەردىڭ بالاسى» پوۆەستەرىن ۇسىنىپتى. ءبىر توپ تالانتتى شوعىر اڭگىمەلەرىمەن قاتىسقان: جابال ەرعاليەۆ («سوڭعى جەلى», «سونە كورمە, جۇلدىزدار»), ەسجان اينابەكوۆ («ىزعار»), گۇلزات شويبەكوۆا ء(«تىرى ولىك»), دالەلبەك باتىراقوۆ («سويىل»), الىبەك فايزۋللاەۆ («كەنىش باستىعىن سايلاۋ»), قورعانبەك امانجولوۆ («ەرتە ويانعان بۇلاقتار»), ەسكەرمەس يمانباەۆ («اينانىڭ ەكىنشى بەتى»), تالاپتان احمەتجانوۆ («تۇما»), اسقار التاي-الپىسباەۆ («بالاق باۋ», «تاسباقانىڭ تاقىرى»), ماقسۇت نيازبەكوۆ ء(«باداۋي»), جاڭابەك شاعاتاەۆ («مۇرا»), روزا مۇقانوۆا («شىقپايتىن ەسىك»), جولتاي الماشەۆ ء(«سابي ءۇنى»), حاكىم وماروۆ («وتكەن كۇندە بەلگى بار»).
ولەڭ-جىرلاردىڭ يەلەرى – كارل ەرنازاروۆ, باۋىرجان ۇسەنوۆ, سۆەتقالي نۇرجانوۆ, امزە قالمىرزاەۆ, ءباتيما حامزينا, نۇرجان قۇسايىنوۆ, تىنىشتىقبەك ابدىكاكىموۆ, ءىلياس احمەتوۆ, قازبەك يسا, امانتاي ءشارىپ, ءامىرجان قوسانوۆ, عابيت ساپاروۆ.
سونداي-اق ونەر, عىلىم, مادەنيەت ماسەلەلەرىن سارالاپ-ساراپتاعان بەيبىت ساپارالين, تالاسبەك اسەمقۇلوۆ, كەنجەحان ماتىجانوۆ, ەرمەك امانشاەۆ, ديحان مىڭباەۆ (قامزابەك ۇلى) ءتارىزدى سان قىرلى جاس دارىنداردىڭ وي-تولعامدارى, ادەبي سىن ماقالاسى مەن رەتسەنزياسى جارىق كورگەن. مىنەكي, مۇنىڭ ءوزى ۇلكەن جولعا بەت قويعان رۋحانيات كوشىنىڭ قانشالىقتى كوز توقتاتارلىق, كوڭىل توياتتارلىق ەكەنىن ايعاقتاسا كەرەك. شىرايلى, ءشاربات شىعارمالاردىڭ پاليتراسى دا كەمپىرقوساق جولاعىنداي سان-الۋان بوياۋعا تولى...
عاجاپ! مۇحتار ماعاۋين شىن مانىسىندە كەلەشەكتى كۇنىلگەرىدەن سەزە العان كورەگەن ەكەن. ءوزىنىڭ شاش-ەتەكتەن اساتىن شىعارماشىلىق شارۋالارىن توقتاتا قويىپ, ءبىر مەزگىل سوڭىنان ەرگەن تولقىن-تولقىن بۋىن وكىلدەرىنىڭ نە جازىپ جۇرگەنىن قاداعالاپ وقىپ, دەر كەزىندە وي-پىكىرلەرىن باسپاسوزدە ءبىلدىرىپ وتىرعانى انىق بايقالادى. «جاستار دەگەن – جايساڭ ءسوز», «جاس بۋىنعا سەنەمىن», «تاعى دا جاستار تۋرالى» ءتارىزدى بالعىن قالامگەرلەر تۆورچەستۆوسىن وزەك ەتكەن كوكەيكەستى تولعامدارى مەن ءنارلى رەتسەنزيالارىن ءار جىلدارى سۇيسىنە وقىعانبىز. الىپ جۇرەكتى ادامنىڭ ءىسى دە ءىرى. ارمانىنداعى اڭسارى مەن قيالىنداعى كوكسەگەنىن قولىنا ۇستاپ كورگەندەگى مۇحتار اعانىڭ كوڭىل كۇيىن جان دۇنيەممەن سەزىپ, جۇرەگىنىڭ ءلۇپىلىن ەستىپ تۇرعاندايمىن.
ايگىلى جادىگەر-جۋرنالدا شىققان اۆتورلاردىڭ اتى-جوندەرىنە تاعى ءبىر مارتە جانار ءسۇزىپ, زەر سالايىقشى. ءبارى تانىس, ءبارى ءماشھۇر ەسىمدەر. تىرناقالدى تۋىندىلارى تۇعىرلى بولدى. ىڭكار ىزدەنىس, ۇزدىكسىز ۇمتىلىس, ونىكتى ەڭبەك ءاردايىم, ماۋەلى جەمىسىمەن قۋانتاتىنى ايان. ناعىز ادەبيەت باعبانىنىڭ ايالى الاقانىنان قۋات العان ولاردىڭ الدى ءوز وقۋشىلارىنا ونعا تارتا كىتاپتان ۇسىنسا, كەيىنگىلەرى ەڭ كەمى ءتورت-بەس كىتاپتىڭ اۆتورى اتاندى. ارينە جازارماندار قاي كەزدە دە جىرتىلىپ ايىرىلاتىن. دەمەك, تالانتتىلار شوعىرى قاتال سۇزگىدەن ىرىكتەلىپ, ءادىل دە اشىق تاڭدالعان دەگەن ءسوز. ءومىر بولعان سوڭ وكىنىشتى جاعدايلاردا ۇشىراسىپ جاتادى. جوعارىداعى توپتىڭ اراسىنان وزىندىك جازۋ مانەر-ماشىعىمەن جارق ەتىپ كورىنگەن تالانتتى اقىن باۋىرجان ۇسەنوۆ, قارىمدى جازۋشى-دراماتۋرگ تالاپتان احمەتجانوۆ, سىرشىل پروزاشىلار ەسجان اينابەكوۆ, تالعات كەڭەسباەۆ, ەسكەرمەس يمانباەۆتار ومىردەن ەرتە وزىپ كەتكەنى وكىنىشتى-اق. سۋىرىلىپ شىققانداردىڭ دەنى بۇگىنگى ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ قورجىنىنا ولجا سالعان تانىمالدار ساناتىنا قوسىلسا, قايسىبىرلەرى قازاق عىلىمىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە ەلەۋلى ۇلەستەرىن قوسقان كورنەكتى عالىمدار.سونىمەن قاتار ساڭلاقتار ساپىندا مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ, «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى, قوعام قايراتكەرلەرى بار.
ورايلى تۇستا مۇحتار اعا تۋرالى ادەمى اڭگىمە ايتىپ بەرگەن روزانىڭ ونەرناماسىنان بىرەر دەرەكتى كەلتىرە كەتكەن ءجون شىعار, ادەبيەت الامانىندا دارا قولتاڭباسىن ەرتە ايشىقتاعان ونىڭ اڭگىمەلەرى, حيكاياتتارى جيناقتالعان كىتاپتارى – «جالعان دۇنيە», «دۇنيە كەزەك», «قۇدىرەت-كيە». ول دراماتۋرگيا جانرىندا دا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
ال ءورىمتال قالام قۋاتىن قاپىسىز تانىعان مۇحتار اعا العاشقى اڭگىمەسى جۋرنالدا شىققان بويدا قيىر سولتۇستىك وڭىردە – كوكشەتاۋدا جۇرگەن قورعانبەك امانجولدى الماتىعا ارنايى شاقىرىپ «جۇلدىز» جۋرنالىنا قىزمەتكە قابىلدايدى. سونىمەن بىرگە ويى دا, جازۋى دا وزگەشە ورنەكپەن شالىنعان اسقار التاي, ەرمەك امانشاەۆ, تىنىشتىقبەك ابدىكاكىموۆ, ديحان قامزابەك ۇلى ت.ب. ۇدايى جازۋشى اعانىڭ نازارىنان سىرت قالعان ەمەس.
ءيا, تاماشا شىعارمالارىمەن ماعاۋيننىڭ قىراعى قيىعىنا ىلىگىپ, شۋاقتى شاراپاتىنا بولەنگەندەردى تەك وسى وتىز ءۇش اقىن-جازۋشىمەن شەكتەپ قويۋ جاراماس. «ۇلت ۇرانشىسى» اتالعان «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى بولىپ تولىق ون سەگىز جىل, ءۇش جارىم اي وتىرعاندا, ياعني جانكەشتى كەزەڭ – 6680 كۇندە مۇحاڭ قانشاما ۇلكەندى-كىشىلى اۆتورلارمەن جۇزدەسىپ, تىلدەستى دەسەيشى. ال ولاردىڭ قيلى-قيلى تاقىرىپتاعى شىعارمالارى, ول قول قويعان ارقايسىسى جەكە-جەكە كىتاپ ەسەبىندە سانالاتىن ەكى ءجۇز ون سەگىز نومىرىندە جارىق كورىپتى. وسىناۋ تسيفرلاردىڭ وزىنەن-اق كوپ جايدى باجايلاۋ قيىن ەمەس.
تەبىرەنىسكە تولى عيبراتتى بايانىمىزدىڭ ءتۇيىنىن بەينەلەپ جەتكىزەيىن:
– حالىق جازۋشىسى مۇحتار ماعاۋيننىڭ التىن دىڭگەكتى سايالى دا, ميۋالى بايتەرەگى قازاق ەلى ادەبيەتىنىڭ تورىندە جايقالىپ, جايناپ, جارقىراپ تۇرماق.
جانات ەلشىبەك,
حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى