ەلباسى جانە تۇركىلەر ءتورى تۇركىستان

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلوردانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا: «تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا تورتكۇل دۇنيەگە دوستىق قۇشاعىن ايقارا اشقان اسقاق استانانى سالىپ, ەڭسەسى بيىك اقوردانى قۇتتى ورنىنا قوندىردىق. «قازاقستاندىق جول» – ەل دامۋىنىڭ جاڭا ستراتەگياسى ءدال وسى بەرەكەلى شاھاردان باس­تاۋ الدى. ەلىمىزدىڭ بار وڭىرىنە تارتىل­عان «نۇرلى جول» دا استانادان شۋاق شاشتى. ءتىپتى ءبىزدىڭ زاماندى «نۇرلى جول» دەپ اتاسا دا لايىق», دەدى.

استانا قالاسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى رەتىندە ايتارىم, ەلوردامىز – ەلباسى­مىز­دىڭ ەرەن ەرلىگى. استانا ارقىلى تاريحى­مىزدىڭ جاڭا ءماتىنى جازىلدى. ىزگى نيەتتى, تازا پەيىلدى كەز كەلگەن ادام استانا يدەياسىن بيىك باعالايدى. قۇرمەتتەيدى.

دۇنيەجۇزىلىك داڭقتى تۇلعالاردىڭ لەبىزدەرىنە نازار اۋدارالىقشى. رەسەي ليدەرى ۆلاديمير پۋتين: «استانا – قازىرگى الەمنىڭ عاجايىبى. 20 جىل ىشىندە قازاقستان استاناسىنىڭ حالقى 3,5 ەسە ۇلعايىپ, اۋماعى 2,5 ەسە كەڭەيدى. استانا – ەۋرازيانىڭ ەڭ زاماناۋي قالالارىنىڭ ءبىرى».

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعا­سى سي تسزينپين: «استانا قازاقستان حالقى­نىڭ ەڭبەكسۇيگىشتىگى مەن گۇلدەنۋىنىڭ نى­شانى بولدى. سوڭعى 20 جىلدا مۇندا قازاق­ستاننىڭ تاماشا بولاشاعى بار ەكەنىنە مەڭزەيتىن عالامات وزگەرىستەر جۇزەگە استى».

برازيليانىڭ بارشاعا تانىمال پروزاشىسى پاۋلو كوەلو: «استانا – ەلوردا ۇعىمىنان دا جوعارى. بۇل – يدەيا. ەل رۋحى پروگرەسى مەن ترانسفورماتسياسىنىڭ يدەيا­سى. ول بولجامدى بولاشاقتى, ازاماتتار ومىرىندەگى بەدەرلى بەلەستى بەينەلەيدى».

ەڭ باستىسى, ەلباسىمىزدىڭ ءوزى ەلور­دانى جاسارۋ مەن جاڭعىرۋ جولىنداعى جاسامپاز ۇلتىمىزدىڭ جاڭا كەلبەتى دەپ كەستەلەدى.

ەلباسى فەنومەنى – الەم تانىعان دارا قۇبىلىس. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسىمىزدىڭ فەنومەندىك قۇبىلىس-قاسيەتىن تانىتقان تاعى دا ءبىر تاعىلىم – تۇركىستان. بۇگىن تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ 2018 جىلعى 19 ماۋسىمداعى جارلىعىمەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا جانە تاريحي قالا تۇركىستاننىڭ ءوڭىر ور­تالىعىنا اينالعانىنا تۋرا ەكى جىل تولىپ وتىر.

قاسيەتتى شاhار ۇلى جىبەك جولىنىڭ بو­يىنداعى ورتالىقتاردىڭ بىرەگەيى بول­عان. تۇركىلەردىڭ تەكتى ءتورى, رۋحاني قارا­شاڭىراعى, كيەلى بەسىگى سانالعان قازاق حان­دىعىنىڭ قانشاما عاسىر بويعى استاناسى, باس قالاسى. تۇركىستان – رۋحاني جاڭعىرۋ باع­دار­لاماسىنىڭ ەڭ ەرەكشە جەمىستەرىنىڭ ءبىرى.

ءبىز ەلباسىنى باتىلدىق پەن باستا­ماشىلدىقتىڭ, جاڭاشىلدىق پەن ىزگى ىزدەنىستەردىڭ, كەمەڭگەرلىك پەن كورەگەندىكتىڭ دارا كوشباسشىسى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل – بۇگىنگى بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ بيىك ويلى, ادال نيەتتى, تۇعىرلى تۇلعالارىنىڭ ورتاق پىكىرى. تەكتى تۇجىرىمى. قاناتتى قاعيداتى.

وتكەن جىلعى قاراشا ايىندا «Egemen Qazaqstanda» ەلباسى كەڭسەسىنىڭ باسشىسى ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ «ەلباسى جانە تۇلەگەن تۇركىستان» اتتى ماقالاسى جاريالاندى. قوعامدىق پىكىرگە قىزۋ قوزعاۋ سالعان وسى دۇنيەگە وي-پىكىر بىلدىرۋشىلەر از بولعان جوق. اۆتور ايرىقشا اتاپ كورسەتكەندەي, تۇركىستاندى قايتا تۇلەتۋ يدەياسىن ەلىمىز تاۋەل­سىزدىك العان العاشقى جىلدان باس­تاپ كوتەرىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا دەن قوي­عان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ەكەنى ايان. مۇ­نىڭ ايشىقتى ءبىر ايعاعى – تۇركىستاندا 1991 جىلى ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اشىلۋى. بۇل ماقساتقا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ابىروي-بەدەلى ارقاسىندا تۇركيادان قوماقتى قارجى تارتىلعانى دا بەلگىلى. ءتىپتى كەڭەس وداعىنىڭ كەزىندە نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى ازىرەت سۇلتان كەسەنەسىنە ارنايى كەلگەن. جاعدايىمەن جان-جاقتى تانىسقان. «سودان بەرى بۇل قالاعا دەگەن ىقىلاسى بارعان سايىن ارتا تۇسكەنىنە, ونىڭ بولاشاق تاعدىرى جونىندە ءاردايىم تەرەڭ تولعانىپ كەلگەنىنە جانىندا جۇرگەن ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرىنىڭ ءبارى كۋا», دەيدى اتالعان تۋىندىنىڭ اۆتورى.

ەلباسى: ء«اربىر حالىق, ءاربىر تاۋەلسىز مەملەكەت ءوزىنىڭ رۋحاني ورتالىعىن ناقتى­لاپ الۋى كەرەك. قازاقستاننىڭ رۋحاني ورتالىعى – تۇركىستان. ول – قازاق ەلىنىڭ رۋحاني جۇرەگى», دەگەن ەدى. 2000 جىلى يۋنەسكو اياسىندا اتالعان تۇركىستان مە­رەي­تويىنداعى بايانداماسى دا كيەلى قالانى بيىك بەلەسكە كوتەردى. 2009 جىلى ەلباسى باس­تاماسىمەن استانادا تۇركى اكادەميا­سى قۇ­رىلىپ, كەيىننەن حالىقارالىق مار­تەبە بە­رىلدى. 2015 جىلى احمەت ياساۋي كەسە­نەسى يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرا­لا­رى تىزبەسىنە ەنگىزىلدى. 2016 جىلى وسىناۋ بەدەلى بيىك حالىقارالىق ۇيىمنىڭ دەڭگەيىندە قوجا احمەت ياساۋي جىلى اتالىپ ءوتتى.

تۇركىلەردىڭ تەكتى ءتورى, قازاق ەلىنىڭ رۋحاني جۇرەگى اتانعان كيەلى تۇركىستاننىڭ قاسيەتتى توپىراعىندا 170-كە جۋىق تۇعىرى بيىك تۇلعالاردىڭ اسىل سۇيەكتەرى جاتىر. مۇندا ۇلى بابامىز قوجا احمەت ياساۋي ماۆزولەيى بار جانە ونىڭ ماڭىنا قازاقتىڭ 21 حانى, 19 ءبيى, 52 باتىرى, 8 سۇلتانى جەر­لەن­گەن. الەمگە ايگىلى ازىرەت سۇلتان كەسەنە­سىنە ساۋلەتتىك ءستيلى مەن كۇردەلىلىگى جاعىنان تەڭ كەلەتىن عيماراتتىڭ جوق ەكەندىگى دە – الدەقاشان مويىندالعان اقيقات.

ۇلى ۇستاز, شاندوز شايىر, تەرەڭ ويشىل, دانىشپان ءدىندار قوجا احمەت ياساۋي جانە ونىڭ ىزگىلىك ءىلىمى, حيكمەتتەرىنىڭ قانات­تى قاعيداتتارى حاقىندا «تاريح تول­قى­نىندا», «عاسىرلار توعىسىندا», «سىن­دارلى ون جىل» كىتاپتارىندا تولعانا تەبى­رەنىپ جازعان. 2010 جىلى احمەت ياساۋي اتىنداعى قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى كەزدەسۋدە ۇلى بابانىڭ وشپەس ونەگەلەرى مەن مۇراسىن مەڭگەرۋدىڭ جولدارىن ايقىن­دادى. 2011 جىلعى ناۋرىزدا تۇركى­ستاندا رەسپۋبليكانىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن سۇحبات قۇرىپ, ياساۋي ىلىمدەرىنە جۇيەلى تۇردە دەن قويىپ, اينالىمعا ءتۇسىرۋ كەرەك­تىگىنە نازار اۋداردى. ۇلى ويشىلدى «قازاق دالاسىنىڭ كونفۋتسيى» دەپ اتادى. «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالالارىندا دا ءابۋ ناسىر ءال-فارابي, قوجا احمەت ياساۋي, اباي ايرىقشا اتالادى.

نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سوناۋ 2000 جىلى كيەلى قالامىزدىڭ مەرەي­لى مەرەكەسىندە: «تۇركىستاندى وبلىس ورتا­لىعى جاسايمىز. بۇل توي – تۇركىستاندى ورتا­لىققا اينالدىرۋدىڭ باسى», دەگەن ءسوزى ەلدىڭ ەسىندە ءارى جۇرتشىلىقتىڭ جادىندا جاڭ­عىرىپ, جاسامپازدىققا باستادى.

وسىدان ەكى جىل بۇرىن ماۋسىم ايىندا ۇلى تۇركىستان دالاسىندا ۇلكەن جاڭالىق بولعانى بەلگىلى. قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, تۇگەل تۇركى دۇنيەسىنىڭ كوشباسشىسىنا اي­نال­عان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىل­عى 19 ماۋسىمداعى تاريحي تاعىلىمدى جارلىعىمەن تۇركىستان وبلىسى قۇرىلدى. شىمكەنت شاھارىنا ءۇشىنشى ءىرى مەگاپوليس رەتىندە رەسپۋبليكالىق مارتەبە بەرىلدى. تۇركى الەمىنىڭ تەكتى ءتورى تۇركىستان قالاسى ءوڭىر ورتالىعىنا اينالدى. ەلباسى­نىڭ ەرەكشە جارلىعى قازاقستان جۇرت­شىلى­عىنىڭ عانا ەمەس, كۇللى تۇركى دۇنيەسىنىڭ مەرەيىن تاسىتتى.

وسىلايشا تۇركىستانىمىزدى تۇلەتۋ باس­تالدى. بارلىق جۇمىستاردى ءجىتى باقىلاپ, جۇيەلى تالداپ, تارازىلاپ ۇي­رەنگەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۇركىستان قالاسى مەن بۇكىل وڭىرگە دەگەن ىقىلاسى بۇرىنعىدان دا ارتا ءتۇستى. 2018 جىلعى 29 قىركۇيەكتە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تۇركىستانعا ارنايى ساپار­مەن كەلدى. وزىمەن بىرگە ۇكىمەت باسشىسىنان باستاپ, بارلىق مينيستر مەن جەتەكشى ۆەدومستۆو, الپاۋىت كومپانيا باسشىلارىن دا تۇگەلدەي دەرلىك ەرتىپ كەلگەن بولاتىن. ۇلكەن باسقوسۋ ءوتتى. بارلىق ماسەلەلەر, اتقارىلعان جۇمىستار, كەيبىر كەشەۋىلدەۋلەردىڭ سەبەپتەرى, كىمنىڭ نە ىستەۋ كەرەكتىگى تالقىلاندى. ءبارىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن, تۇركىستانىمىزدىڭ تىنىسىن جۇرەك ۇنىمەن سەزىنەتىن ەلباسىمىز سول ساپارىندا اسا ماڭىزدى قوس قۇجاتقا – «تۇركىستان قالاسىن تۇركى الەمىنىڭ مادەني-رۋحاني ورتالىعى رەتىندە دامىتۋ بويىنشا باس جوسپارىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ماقۇلداۋ تۋرالى» جانە «TURKISTAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىقتارعا قول قويدى. ەكى بىردەي جارلىقتىڭ ءمان-ماڭىزىن ايرىقشا اتاپ كورسەتىپ, ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەرگە, ەلى­مىزدەگى ءىرى-ءىرى كومپانيالارعا ناقتى تاپ­سىر­مالار بەردى. جاڭاشا جۇمىس ىستەۋ جاۋاپ­كەرشىلىگىن جۇكتەدى.

ەلباسىمىزدىڭ ەرەندىگىنە تاڭعالماۋ مۇمكىن ەمەس. 2019 جىلعى قاراشا ايىنىڭ باسىندا ەكى كۇندىك جۇمىس ساپارىن جاسادى. شاھاردى شىنايى ىقىلاسپەن اسىقپاي ارالادى. العاشقى كۇنى جاڭا قۇرىلىس نىساندارىنا, مادەني-رۋحاني عيماراتتاردىڭ سالىنۋ بارىسىنا, جاڭادان ورناتىلىپ ۇلگەرگەن الۋان ءتۇرلى ايشىقتى دۇنيەلەرگە, باقتار مەن گۇلزارلارعا, سۋبۇرقاقتارعا, ارنايى ارباتتىڭ جاي-جاپسارىنا سىن كوزىمەن قاراپ, قاتتى قۋاندى. ء«بىر جىلداي ۋاقىت شاماسىندا قىرۋار تىرلىكتەر تىندىرىلىپتى», دەدى ءجۇزى جادىراپ. كەسەنە مەن ەسىم حان الاڭى اراسىنداعى رۋحاني-مادەني ورتالىقتا وتكەن كونتسەرتكە قاتىسىپ, جينال­عان جۇرتشىلىق الدىندا اعىنان جارىلىپ, سىر ءبولىستى.

«تاۋەلسىزدىك العان سوڭ تۇركىستاندى بولاشاق استانا رەتىندە قاراستىردىم. بىراق, وز­دەرىڭىز بىلەتىندەي, جاعداي بۇعان جول بەرمەدى. بۇگىن بۇل قالا وبلىس ورتا­لىعىنا اينالدى. شاھار جاندانا­دى, تۇرك­ى­ستان تۇلەيدى. تۇركى الەمىنىڭ بەسى­گىن كور­كەيتۋ ءۇشىن باۋىرلاس تۇركى مەم­لەكەت­تەرى دە بىزگە كومەكتەسەدى دەپ سەنە­مىن», دەدى. تۇركىستان قالاسىندا العاش­قى كەزەكتە 175 نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپار­لان­عا­نىن, سونىڭ 102-ءسى جىل اياعىنا قاراي پايدالانۋعا بەرىلەتىنىنە دەيىن بايان ەتتى. تۋريستەر سانى مەن جاڭا دا تابىستى جۇ­مىس ورىندارىنىڭ ەسەلەپ ارتاتىنىنا, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاق­سارا­تىنىنا نازار اۋداردى.

سول قاراشا ايىنداعى ساپارىنىڭ ەكىن­شى كۇنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قۇرىلىسى اياق­تالىپ ۇلگەرگەن ايتۋلى نىسانداردى كوردى. جاڭادان اشىلعان نەكە سارايىن­دا بولدى. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى, «الاتاۋ» مەديا ورتالىعى, وبلىس اكىمدىگىنىڭ عيماراتى, ونىڭ ەكى جاعىنان بوي كوتەرگەن اۋماقتىق دەپارتامەنتتەر مەن وبلىستىق باسقارمالار كەڭسەلەرى دە ۇنادى. تۇركىستان قالاسىنىڭ مادەني-رۋحاني ورتالىعىن قايتا قۇرۋدىڭ بارىسى, تۋريزم يندۋستريا­سى مەن سۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتتارىنداعى جوبالارمەن تانىسىپ, ەگجەي-تەگجەيلى سۇرادى. «تۇركىستان» حالىقارالىق اۋەجايىمەن 600 ورىندىق كوپبەيىندى اۋرۋحانانىڭ ەرەكشەلىگىن قىزىعا اڭگىمەلەدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز, Nur Otan پارتياسىنىڭ توراعاسى وڭىرلىك في­ليالدىڭ تىنىس-تىر­شىلىگىنە, حالىق پەن بيلىك اراسىن ءىس جۇزىن­دە جاقىنداتۋ جونىن­دەگى باستامالارعا قىزىعۋشىلىق تانىتتى.

ەلباسى « ۇلى دالا» ورتالىعى, «Hampton by Hilton» قوناقۇيى, ورتالىق ستاديون سىندى باسقا دا بىرقاتار نىسانعا باردى. ساپار قورىتىندىسى بويىنشا باق وكىلدەرىمەن وتكىزگەن بريفينگتەن كەيىنگى ءبىر جىلداي ۋاقىتتا قىرۋار شارۋا اتقارىلعا­نىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. پايدالانۋعا بەرىلىپ ۇلگەرگەن جانە قۇرىلىسى قارقىن­دى ءجۇرىپ جاتقان نىسانداردى, كەلەشەكتە سالىناتىن دۇنيەلەرگە تۇگەلدەي توقتال­­دى. كەلەسى جىلى, ياعني بيىل كورشىلەس تۇركى مەملەكەتتەرى ءسامميتىنىڭ تۇركىستاندا ءوتۋى مۇمكىن ەكەنىن ەكشەدى. «بۇكىل قازاق­ستان­نىڭ جۇرتشىلىعى تۇركىستاننىڭ دا­مۋىن قولداپ وتىر. ءاربىر ءۇي, ءاربىر قالا – قازاقستاننىڭ بايلىعى. ەلوردانى سال­عان كەزدە قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى سۇراق­تار بولعان ەدى. ەندى نۇر-سۇلتان قالا­سى بارلىق شىعىنداردى وتەپ, جىل سا­يىن بيۋد­جەتكە تريلليونداعان كىرىس اكەلىپ وتىر», دەدى.

تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۇركىستان تۋرالى جوبا-جوسپارلارى مەن ارمان-اڭ­سار­لارى جان-جاقتى جۇزەگە اسىپ جاتىر. ءتۋريزمدى دامىتۋعا بايلانىستى ناق­تى­لى جۇمىستار دا, كولىك ينفراقۇ­رىلى­مى­نىڭ ەڭ نەگىزگى نىسانى بولىپ تابىلا­تىن تۇركىستان حالىقارالىق اۋەجا­يى قۇ­رىلىسىنىڭ ساپاسى دا تىكەلەي نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلىنىڭ جانە مەملەكەت باسشى­سىنىڭ قاداعالاۋىندا. تۇركىستاندا حالىقارالىق تۋريزم ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋ دا – ەلباسىنىڭ باياندى باستاماسى.

ەلباسىنىڭ كەڭ-بايتاق قازاقستان­نىڭ قاي وڭىرىنە دە پەرزەنتتىك سۇيىسپەنشىلىك­پەن قاراپ, بۇگىنگى ىستەرگە جان-جاقتى باعا بەرەتىنى, كەلەشەكتى كەمەڭگەرلىكپەن بولجايتىنى – بارشامىزعا بەلگىلى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بۇرىننان-اق «وڭتۇستىكتىڭ ورنى ەرەك», «وڭتۇستىكتە بولعاندى ۇناتا­مىن», «وڭتۇستىك شۋاقتى كۇنىمەن, حالقىنىڭ مەيماندوستىعىمەن, سالت-داستۇرگە بەرىك­تىگىمەن, جومارتتىعىمەن, ەڭ باستىسى ەڭبەك­سۇيگىشتىگىمەن ەرەكشەلەنەدى», «ورداباسى – ەل جۇرەگى, جەر كىندىگى», «ماقتاارال – قازاقتىڭ ماقتانىشى», «تۇركىستان – قازاق دالاسىنىڭ رۋحاني ءتورى», «تۇركىستان – ەلىمىزدىڭ رۋحاني استاناسى» دەگەن پىكىرلەردى ءجيى ايتاتىن. تەك سوزبەن ەمەس, قارجى-قاراجات ءبولۋ, دەمەۋشىلەردى جۇمىلدىرۋ ارقىلى ۇنەمى ناقتى قامقورلىق جاساپ كەلەدى. «بەينەۋ-بوزوي» گاز قۇبىرى, كوكساراي سۋ قويماسى, سىرداريا وزەنى ارقىلى ءمىرزاشول – ماقتاارال وڭىرىنە سالىنعان تاۋەلسىزدىك كوپىرى, حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى زور كۇرە جولدار, تاعىسىن-تاعىلاردىڭ ءبارى – ەلباسى­مىزدىڭ تىكەلەي ەڭبەگى. وڭتۇستىكتىڭ حالقى ەشكىمگە تاۋەلدى بولماۋ ءۇشىن جاساعان عالامات جوبالارى.

ەندى, مىنە, تۇركىستاندى تۇلەتىپ جاتىرمىز. قالاعا كەلەتىن قوناقتار, ارداگەرلەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى ەلباسىنا, مەم­لەكەت باسشىسىنا العىس ايتادى. تۇركى­ستاندى نۇر-سۇلتان قالاسىمەن سالىستىرادى. «بىرقانشا جىلدار بۇرىنىراقتا ەلور­دامىزعا ەكى-ءۇش اي بارماي قالساق, تانى­ماي تاڭدانۋشى ەدىك, قازىر تۇركىستان دا تاپ سولاي. اي سايىن جاڭارىپ, جاسارىپ, جاڭعىرىپ جاتىر», دەسەدى.

تۇركىستان – تۇركى دۇنيەسىنىڭ, قازاقتىڭ مادەني-رۋحاني استاناسى. ولاي بولسا, ارينە, رۋحانيات جاعى باسىم بولۋى ءتيىس. سوندىقتان دا « ۇلى دالا» ورتالىعى, «قوجا احمەت ياساۋي» مۋزەيى, قازاق سازدى درامالىق تەاترى, حالىقارالىق تۋريزم ۋنيۆەرسيتەتى, عىلىمي-امبەباپ كىتاپحانا, تاعى باسقا دا تاڭعاجايىپ دۇنيەلەردىڭ تۇركىستاندا بولۋى تۇسىنىكتى. ماسەلەن, مۇندا سالىناتىن كىتاپحانانىڭ تەڭدەسى جوق دەۋگە بولادى. قازاق كىتاپحاناسى. تۇركىستانعا ءتان تەكتى ورىن. فيندەردىڭ ۇلگىسىمەن, ياعني جۇمىس پەن ۇيدەن بولەك ء«ۇشىنشى ورىن» يدەياسى بويىنشا, ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق ۇي­لە­سىمىنە نەگىزدەلگەن, وزگەشە ونەگەلى ورىن العاش رەت ءبىزدىڭ تۇركىستانىمىزدا تۋىنداماقشى. وندا تۇرعىندار كىتاپ وقىپ, پىكىر الماسىپ, ءبىر-بىرىمەن ەركىن وي بولىسەدى. عىلىمي-امبەباپ كىتاپحانا الەمدىك ەڭ وزىق تاجىربيەلەر نەگىزىندە سالىنۋدا. ىشىندە 200 ورىندىق كونفەرەنتس-زال, 100 ورىندىق وقۋ زالى, كىشى ءماجىلىس زالى, بالالار زالى, ۇلتتىق ادەبيەتتەر ورتالىعى, اسسامبلەيا, كۆور­كينگتىك ءبىلىم, سالت-ءداستۇر ورتالىعى, ونەر زالى, شەت تىلدەردەگى ادەبيەت زالى, ابونەمەنتتەر, مەرزىمدى باسىلىمدار زالى, ينتەرنەت زالى, ءىت-تەحنولوگيالار كابينەتى, قور ساقتاۋ بولمەلەرى, كينوكونتسەرتتىك ۇيىر­مە, دىبىس جازۋ جانە تەاتر ستۋديالارى بولادى.

Nur Otan پارتياسى بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا «كىتاپحانا – زاماناۋي ءبىلىم ورتالىعى» جوباسىن قولعا الىپ, جاڭاشا باس­تامالار جاساپ جاتىر. بۇل جوبا عانا ەمەس, باسقا دا بىرقاتار جوبا تۇركىستانداعى جاڭا كىتاپحانانىڭ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىلىس بەرمەك. «ورەn space» ورتالىعى Wi-Fi جەلىسىنە جانە بىرىڭعاي ونلاين كىتاپ­حانا­سىنا قوسىلادى. ولكەتانۋ باعى­تىنداعى كىتاپ قورى تسيفرلى فورماتقا كوشى­رىلەدى. كىتاپحانا كەڭىستىگى وسىلايشا زاما­ناۋي تالاپتارعا ساي, وقىرمانعا بارىنشا ىڭعاي­لى, ۇيلەسىمدى, ۇناسىمدى, سوڭعى ستيل­دە قىزمەت ەتەدى. شارالار, كورمەلەر, بۇكىل بەزەن­دىرۋ جۇيەلەرى تەرەڭ تانىمدىق, ينتەل­لەك­تۋالدىق, تۇجىرىمدامالىق جانە پسيحو­لوگيالىق مازمۇندا مانەرلەنەدى.

سونىمەن قاتار « ۇلى دالا» جانە «قوجا احمەت ياساۋي» مۋزەيلەرىنىڭ مازمۇنى مەن ماڭىزى تالايدى تاڭعالدىرماقشى. ءبىز ءالى دە احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ اسىل مۇرا­لارىن اينالىمعا تۇسىرە الماي, يە بولا الماي ءجۇرمىز.

« ۇلى دالا» ورتالىعىنان تۇركىستان رۋحى سانالارعا ساۋلە قۇيىپ, سانا دارىتادى. ۇلى دالا ەلىنىڭ, تۇركىستاننىڭ تاريحىن زەرتتەپ-زەردەلەيتىن, حالىققا وقىتىپ ۇعىندىراتىن, تۋريستەرگە ءتۇسىندىرىپ, ناسيحاتتايتىن ورتالىق بولماق. ول «دالا وركەنيەتى», «كيەلى قورعان», «تۇركى الەمى», «كونە قالا», «قازاق حاندىعى», «تاۋەلسىز قازاقستان بەلەستەرى جانە تۇڭعىش پرەزي­دەنت» زالدارىنان تۇرادى.

ەلباسىمىز تۇركىستان ءوڭىرىن جان-جاق­تى دامىتۋدىڭ باستى-باستى بەس باعى­تىن ايقىنداپ بەردى. ءبىرىنشىسى – تۇركىستان قالاسىن دامىتۋ, ەكىنشىسى – تۇركىستان وبلىسىنىڭ مادەني-رۋحاني سالاسىن دامىتۋ, ءۇشىنشىسى – ءوڭىردىڭ اۋداندارى مەن قالالارىن جانە اۋىلدارىن دامىتۋ, ءتورتىنشىسى – اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ, بەسىنشىسى – يندۋستريالىق ايماقتاردى دامىتۋ. بۇكىل ءوڭىردىڭ كەشەندى دامۋ جوس­پارى تۇبەگەيلى تۇردە قايتا قارالىپ, ەلەۋلى وزگەرتۋلەر مەن تىڭ تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. تۇركىستان شاھارىنىڭ ەسكى, كونە بولىگىن قالپىنا كەلتىرىپ, ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق ۇناسىمى نەگىزىندە دامىتۋ ماسەلەسى دە جۇيەلەندى. بايىرعى شاعىن اۋدانداردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, سۋ جانە گاز, كارىز جۇيەلەرىن جوندەۋ ءجۇ­رىپ جاتىر. ارتەزيان سۋلارى تارتىلىپ, ارىق-اتىزداردان سۋ اعا باستادى. كوشەلەر جون­دەلىپ, جارىقتاندىرىلدى.

ءوز كەزەگىندە ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرماسىمەن ۇكىمەتتىڭ تاراپىنان ءوڭىرىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى, وبلىس ءۇشىن تاعدىرشەشتى دەي­تىندەي بەس قاۋلى قابىلداندى. جۇرت­شى­لىق قاتتى قۋاندى. «قۋانا بىلگەنگە قۇت قونادى, باعالاي بىلگەنگە باق قونادى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. قاۋلىلاردىڭ ءبارى دە ماڭىزدى. اسىرەسە, «تۇركىستان وبلىسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارى تۋرالى» قۇجاتتىڭ ءجونى بولەك. ەلىمىزدىڭ باسشىلىعى تاراپىنان بەس جىل كولەمىندە ءبىزدىڭ وڭىرگە بولىنەتىن قارجى 1 ترلن 200 ملرد تەڭگەدەن استى.

ءوڭىرىمىز اۋىل شارۋاشىلىعى, قۇرى­لىس, مادەنيەت, سپورت, ينۆەستيتسيا تارتۋ جانە باسقا سالالاردا دا ناقتى ىلگەرىلەۋ­شىلىكتەرگە جەتتى.

بىلتىردان باستاپ تۇركىستان قالاسىن جاسىل قالاعا جانە اۋا رايى نەعۇرلىم قولاي­لى ايماققا اينالدىرۋ ماقساتىندا «جاسىل بەلدەۋ» جوباسى جۇزەگە اسۋدا. تۇركى­ستان توڭىرەگىندە 2021 جىلعا دەيىن 3,5 ملن كوشەت ەگۋ كوزدەلىپ وتىر. «جاسىل بەلدەۋ» تالىمباعىندا تۇركىستاننىڭ تابيعاتىنا ءتان, تەزىرەك بەيىمدەلەتىن ەكپە كوشەتتەر, كوپجىلدىق گۇلدەر مەن شوپ­تەردىڭ تۇرلەرى وسىرىلەدى. قاسيەتتى قالا قىزعال­داقتى, گۇلزارلى, شادىمان شاھارعا اينالادى. شاڭىتىپ, قۇرعاپ جاتاتىن قالادا سۋ ماسەلەسى تۇپكىلىكتى شەشىمىن تاپپاق. كەنتاۋ مەن تۇركىستاننىڭ اراسىندا سالىناتىن سۋ قويماسى, باسقا دا سۋ كوزدەرىن قاراس­تىرۋ, «جاسىل بەلدەۋ» جوباسى – ءبارى دە ەلباسىنىڭ يدەيالارى. جالپى ۇزىن­دىعى 150 شاقىرىم بولاتىن كانال جۇيەسى كوپ ماسەلەنى شەشەدى.

ناتيجەسىندە باستى-باستى يدەولوگيا­لىق, رۋحاني-مادەني باعىتىن بەلگىلەپ, سولار بويىنشا جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋگە كىرىستىك. ولار: تۇركىستاندى تۇركى الەمىنىڭ ەڭ ءىرى زيارات جانە تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرۋ; تۇركىستاندى الەمدىك دەڭگەيدەگى قولونەر جانە شەبەرلەر ورتالىعىنا اينالدىرۋ; تۇركىستان – ۇلى جىبەك جولى­نىڭ بويىنداعى ءىرى ساۋدا ورتالىعى; قوجا احمەت ياساۋي – ۇلى رۋحاني تۇلعا. بۇلار – ەلباسىمىز ەرەكشە ەكشەيتىن, ۇنەمى نازاردا ۇستايتىن باعدارلار.

ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, بىرلىك پەن ىنتىماق, ەلدىك پەن ەرلىك – اتا-بابالارى­مىزدىڭ اماناتى, تۇركىستانىمىزدىڭ, تۇركىلەردىڭ تەكتى تاعىلىمى. مەملەكەت باسشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندەگى العاشقى ساپارىن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ تا قاسيەتتى قالامىز تۇركىستاننان, ءاز ناۋرىز­دان باستادى. ءوزىنىڭ بەرىك ۇستانىمدارى ساباقتاستىق, ادىلەتتىلىك جانە ىلگەرىلەۋ بولا­تىنىن دا تۇركىستاندا تۇڭعىش مالىم­دەدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەڭ اۋەل­گى سۇحباتىندا: «تۇركىستان – تەك قازاق حال­قىنىڭ عانا ەمەس, كۇللى تۇركى جۇرتىنىڭ قاسيەتتى مەكەنى. تۇركىستان – سان عاسىرلىق ادامزات شەجىرەسىنىڭ كۋاگەرى جانە وركەنيەت جاۋھارى. قاراپ وتىرساڭىز, حالقىمىزدىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا ەل باستاعان, قول باستاعان تۇلعالارىمىز دا اسا جاۋاپتى سات­تەردە, كۇردەلى ساياسي شەشىمدەر قابىل­دايتىن ۋاقىتتاردا تۇركىستانعا تاعزىم ەتە بارعان. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ تا وسى كيەلى توپىراققا ات باسىن بۇراتىنىن بىلەسىزدەر», دەيدى. سونداي-اق اتا-بابا ارۋاعى, اماناتى, ۇلى دالا ەلىندەگى كەشەگى جانە بۇگىنگى مەملەكەتشىلدىك داستۇرگە, ەۆوليۋ­تسيالىق دامۋ ساباقتاستىعىنا ادال­دىق حاقىندا ايتتى. ەلباسىمىزدىڭ تۇركىس­تان وبلىسىن قۇرعانى قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا تەڭدەسسىز, ۇلى باستاما ەكەنىن, تاريحي ادىلىكتى قالپىنا كەلتىرگەنىن, ەندى تۇركىستاندى تۇلەتۋگە ءاربىرىمىز جاۋاپتى ەكەنىمىزدى ەرەكشەلەدى. مۇنداي ساكرالدى ۇعىم-تۇسىنىك پەن داستۇرگە ادالدىق تەك وركەنيەتتى, ءوسىپ-جەتىلگەن ۇلتتىڭ عانا قولى­نان كەلەتىندىگىنە ايرىقشا توقتالدى.

تەكتى ءتورىمىز تۇركىستان شاھارى وبلىس ورتالىعىنا اينالعالى ەكى جىل تولدى. ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى مەرەي­لى مەكەن بولعان كونە تۇركىستان تۇگەل تۇركى الەمىنىڭ مادەني-رۋحاني ورتالىعى رەتىن­دە جان-جاقتى, جاسامپاز دامۋ جولىنا ءتۇستى. ەلباسىمىز – تۇركى دۇنيەسىنىڭ دانا كوش­باس­شىسى. ەلوردامىزدى تۇركى الەمى­نىڭ جۇرەگى, تۇركىستاندى تىرەگى دەيدى حالقى­مىز. جازۋ­شى, ۇلتىنىڭ سۇيىكتى سۋرەت­كەرى, كۇللى تۇركى­نىڭ قادىرلى قالامگەرى شەرحان مۇرتازا اعا­مىز تەبىرەنگەندەي: «تۇركى­س­تاندى تۇلەتۋ – پەر­زەنتتىك پارىز».

ومىرزاق شوكەەۆ,

تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى