اۋانىڭ لاستانۋى – كوزگە كورىنبەسە دە, دەنساۋلىققا اسەر ەتەتىن ەڭ ۇلكەن قاۋىپتىڭ ءبىرى. زاۋىت مۇرجاسىنان شىققان قويۋ ءتۇتىن مەن شاڭ كوپشىلىك ءۇشىن ۇيرەنشىكتى كورىنىسكە اينالعان. ەندى وسى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتاتىن ناقتى شەشىم پايدا بولدى.
ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ءوندىرىس ورىندارىنان بولىنەتىن زياندى قالدىقتاردى ايتارلىقتاي ازايتاتىن جاڭا گاز تازارتۋ جوباسىن ازىرلەدى. زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ەنگىزىلگەن شەشىم وندىرىستىك ءتۇتىن قۇرامىنداعى شاڭ مەن زياندى زاتتاردىڭ كولەمىن ونداعان ەسە تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تەحنولوگيا اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىندا قولدانىلعاننان كەيىن وندىرىستىك ءتۇتىن قۇرامىنداعى شاڭ مەن زياندى كومپونەنتتەردىڭ مولشەرى شامامەن قىرىق ەسەگە دەيىن ازايعانى انىقتالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اتموسفەراعا تارايتىن وندىرىستىك شاڭ مەن گازداردىڭ باسىم بولىگى سۇزگىدەن وتكىزىلىپ, اۋاعا الدەقايدا تازارتىلعان كۇيدە شىعارىلادى. بۇل وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ ەكولوگيالىق جۇكتەمەسىن تومەندەتىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ تالاپتارىن ساقتاۋعا جول اشادى.
كوممەرتسيالاندىرۋ جانە ستارتاپتار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى نۇربەك ءدۇيمۇحانوۆ جوبانىڭ بىرنەشە ءوڭىردى قامتيتىنىن ايتادى: «قازىر جوبانى وندىرىسكە ەنگىزۋ جۇمىسى اقتوبەدەن بولەك, اقسۋ جانە ەكىباستۇز قالالارىنداعى ونەركاسىپتىك نىسانداردا جۇرگىزىلىپ جاتىر. ازىرلەنگەن تەحنولوگيا مەتاللۋرگيا, ەنەرگەتيكا, تاماق ونەركاسىبى جانە قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ سالالارىنا بەيىمدەلگەن», دەيدى ن.ءدۇيمۇحانوۆ.
جوبانىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ شەتەلدىك ۇلگىلەردى الماستىراتىن وتاندىق شەشىم رەتىندە جاسالۋى. بۇعان دەيىن مۇنداي گاز تازارتۋ قوندىرعىلارى كوبىنە سىرتتان اكەلىنەتىن. ەندى وتاندىق كاسىپورىندار ءدال سونداي ءتيىمدى قۇرالدى ءوز عالىمدارى مەن ينجەنەرلەرىنىڭ ەڭبەگىنە سۇيەنىپ پايدالانا الادى.
عالىمدار بۇل ناتيجەگە سۇزگى-قاپتاردى جاڭاشا تازارتىپ, قايتا ىسكە قوسۋ ءتاسىلىن ەنگىزۋ ارقىلى جەتكەن. سونىڭ ارقاسىندا سۇزگىنىڭ توزۋى باسەڭدەپ, تازارتۋ ساپاسى ارتىپ, قوندىرعىنىڭ جۇمىس ىستەۋ مەرزىمى ۇزاردى. سونىمەن بىرگە جۇيە ءوندىرىستىڭ بىرقالىپتى ءجۇرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ينجەنەرلىك شەشىمدەرمەن تولىقتىرىلعان.
PhD, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور باعداگۇل ۋاحيتوۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان تەحنولوگيا وندىرىستەگى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى ناقتى شەشۋگە باعىتتالعان: «ەڭ الدىمەن, بۇل جوبا عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ بىرلەسكەن ناتيجەسى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي توبى ونى عىلىمي يدەيادان باستاپ كوممەرتسيالاندىرۋ كەزەڭىنە دەيىن سۇيەمەلدەپ كەلدىك. بۇعان دەيىن كاسىپورىندار تيىمدىلىگى تومەن, ەسكىرگەن تازارتۋ جۇيەلەرىن پايدالاندى. سونىڭ سالدارىنان شاڭ مولشەرى كۇرت ارتىپ, جابدىقتار تەز توزىپ, ەكولوگيالىق ماسەلەلەر تۋىندادى. كەيبىر جاعدايلاردا شاڭ كولەمى 400 مگ دەيىن جەتتى. ءبىز وندىرىستەگى ۇدەرىستەردى تولىق زەرتتەپ, ءالسىز تۇستارىن انىقتاپ, عىلىمي شەشىم ۇسىندىق. ناتيجەسىندە, سۇزگىلەردىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمىن ۇزارتتىق, اۋانىڭ شىعىنىن ازايتۋ ارقىلى ولاردىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتتىك», دەيدى.
بۇل جوبا ق.جۇبانوۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن قاراعاندىداعى «KazEnergoMashEkologia» كومپانياسىنىڭ بىرلەسكەن ەڭبەگى ناتيجەسىندە جۇزەگە اسىپ جاتىر. عالىمدار اقتوبە فەرروقورىتپا زاۋىتىندا تاجىريبەلىك زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, سونىڭ نەگىزىندە گاز تازارتۋ جۇيەسىنىڭ ناقتى وندىرىستىك شەشىمدەرىن ۇسىندى.
باستاما مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولعان. وعان 350 ملن تەڭگە كولەمىندە گرانت ءبولىنىپ, ونەركاسىپتىك سەرىكتەستەر تاراپىنان قوسىمشا ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ناتيجەسىندە, قىسقا ۋاقىت ىشىندە جاڭا گاز تازارتۋ جابدىقتارى ازىرلەنىپ, وندىرىستە قولدانىسقا ەنگىزىلدى.