اڭىزعا اينالعان اتاۋلار

1.كوكشەنىڭ اڭىز تاۋلارى...

كوكشە بويى تۇنعان اڭىز! ءاربىر تاۋدىڭ, ءاربىر تاستىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان اتاۋى بار. ولاردىڭ وزدەرىنە عانا ءتان نەشەمە حيكايا-اڭىزدار كوكشەنىڭ قاراعايلى ورماندى قويناۋ-قويناۋىن كەزىپ جۇرگەلى دە نە ىقىلىم زامان. كوكشە تاۋلارى – قازاق فولكلورىمەن, جىر-اڭىزدارمەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان قاسيەتتى دە جاۋھار مەكەن! وقجەتپەس, جەكەباتىر, بۋرا تاۋ, كوكشە بيىگى, اپالى-ءسىڭلىلى ءۇش توتى, كەبىس تاۋ, جۇمباقتاس, ايىرتاۋ...اۋليەكول, كۇمىسكول (بۋراباي كولى) دەپ ەل اۋزىندا قوس اتاۋىمەن قاتار اتالىپ كەلە جاتقان ايناداي ءمولدىر كولدىڭ تەرىسكەيى مەن تۇستىگىندە مەنمۇندالاپ تۇراتىن وسى تاۋلاردىڭ ءتامسىل-تاريحىنان دا اڭىز سارىنى ەسەدى, شىندىق بولمىسىنان تۋىپ, ەل جۇرەگىن تەبىرەنتكەن اڭىزدار سارىنى!

بۇگىن, مىنە, وسى باعزى مەكەننىڭ اياسىندا وتكىزگەن بىرەر كوركەم ساتتەردە مىنا ءبىر بەينە سۋرەتتەر كوڭىل پەرنەسىن نازىك اۋەنىمەن تەربەپ جىبەرگەن ەدى. قالىڭ جوتالى شىرقاۋ بيىگى مەن سۇمبىلە ۇشكىلىن بۇلت شالعان كوكشە بيىگىنىڭ, اپالى-سىڭلىلەردىڭ, وقجەتپەستىڭ بىردە مۇنارتىپ, بىردە كوزگە ايقىن شالىنعان اڭىز بەينەلى مۇسىندەرى ماڭگىلىك ساز-سارىنىن زاڭعار بيىگىنەن قالىقتاتىپ تۇردى. وسىلايشا ەرتەگىدەي تاڭعاجايىپ كۇيدىڭ سازىنا ەلىتىپ, ساپ تۇزەگەن قاراعايلار مەن اققايىڭدار الەمى تىرشىلىكتىڭ تاعى ءبىر تاڭىن اتىرىپ, تاعى ءبىر كۇنىن باتىرادى...

كوكشەنىڭ وسىناۋ اڭىز تاۋ­لارى مەن ايدىن شالقارىندا جۇمباقتاسىن تەربەتكەن اڭىز كولى قىستىڭ سوڭىن ۇزارتىپ كەلگەن كوكتەمدى قۇشاعىنا الدى. اڭىز-تابيعاتتىڭ اياسىندا تاعى ءبىر اسەرلى دە مەيىرلى مەزەتتەر مارعاۋ-مارعاۋ جىلجىپ بارا جاتتى بۇگىن!..

2. بۋرابايدىڭ قاراعايلارى...

...بۋراباي قاراعايلارى. حوش ءيىسى كوكىرەك-سارايىڭا تاپ-تازا كاۋ­سار ءنارىن قۇياتىن جاسىل الەم. جان-دۇنيەمدى ايرىقشا ايالايتىن قاراعايلى, شىرشالى بۋرابايعا دەگەن ساعىنىش بۇگىن وسىلاي قاراي جەتەلەپ, ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ العاشقى كۇنى مەنى ءوزىنىڭ تۇپ-تۇنىق قۇشاعىنا الدى. تەڭىز دەڭگەيىنەن 321 مەتر جوعارى جايعان قوتىركول ماڭايىندا, قاراعايلى ورمانىنىڭ ارا­سىنداعى قوناقجاي دەمالىس ءۇيى بىزگە ەسىگىن ايقارا اشىپ, قۇتتى ءتو­رىن ۇسىندى... اسەر كول-كوسىر: قاراعاي اياسىنداعى تۇنىق اۋا, تىپ-تىنىش مەكەن...

ناۋرىز-كوكتەمدەگى كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلگەن مەزەتىندە تا­بيعاتتىڭ ىڭكار تىلسىمى ال­ديلەگەن قاراعايلى الەمنىڭ وسى­­­ناۋ كۇندىزگى ءارى تۇنگى ادەمى بەي­نەسىن جادىمدا ەرەكشە ءبىر سەزىممەن ساقتاعىم كەلدى. وزگەشە كوركەم, وزگەشە بيىك قاراعايلارعا جاقسى دا ساعىنىشتى لەبىزبەن ءتىل قاتىپ, ولارمەن سىرلاسقىم كەلدى: سالەم, ناۋرىز-كوكتەم, سالەم, بۋرابايدىڭ ماڭگى جاسىل قاراعايلارى!...

3. بيىكتىك تۋرالى ءۇش ءتۇرلى وي...

...سەرۋەن-توعاي ايا­سىن­­داعى بۇگىنگى سەرۋەن ما­عان بيىكتىك تۋرالى ءۇش ءتۇر­لى وي سالدى. بيىكتىك!.. «بيىك­تىك – گەوگرافيالىق ءھام فيزيكالىق ولشەم, بيىكتىك – ساۋلەت سۇلۋلى­عى, بيىكتىك – ادامي قاسيەت: مىنە, بيىكتىك وسىنداي ءۇش ءتۇرلى پايىمعا سايادى» دەيدى ىشكى وي-تۇيسىگىم. ودان ءارى زەردەلەسەڭىز, مۇ­نىڭ ءوزى دە ءالى ناقتى اقي­قات ەمەس, ويتكەنى بۇل تىر­شىلىكتە ءبارى دە سا­لىس­­­تىرمالى, ءبارى دە  عا­يىپ. تەڭىز دەڭگەيىنەن ال­­دە­نەشە مەتر بيىكتىكتە اس­قاقتاعان زاڭعار تاۋ­لاردىڭ كوك تىرەگەن شىڭ­­دارىمەن سالىستىرساڭىز – دالانىڭ ءدوڭىس, بۇي­راتتارى نەمەسە قالانىڭ كەز كەلگەن سۇڭعاق عيماراتى – الاسا دا باكەنە, ال تاۋ­لاردىڭ الگى زور شىڭ-ۇشارى – كوك اسپاننىڭ شەكسىز دە سامعاۋ بيىگىنىڭ قاسىندا بۇك ءتۇسىپ جاتاتىن كىش­كەنە قىرات-قىرقا عانا...

ساۋلەت سۇلۋلىعىن بەينە­لەيتىن بيىكتىك تە وسىنداي سالىس­تىرمالى ەرەكشەلىكتەرمەن ول­شەمدەنسە كەرەك-ءتى. استاناداعى بيىك عيماراتتارعا سۇيسىنگەندە كوڭىل سارايىڭىزدى تەربەيتىن ءبىر-اق ولشەم بار, ول – بيىك بولۋ ءارى سۇلۋ بولۋ ولشەمى! دەسە دە, بۇل ولشەم دە الەمي دەڭگەيمەن العاندا سالىستىرمالى عانا ەكەن...

سالىستىرمالىلىق ۇعىمىنا سىيمايتىن جالعىز-اق بيىكتىك ولشەمى ادامي قاسيەتكە عانا ءتان مەنىڭشە! ادامزات الەمىندە, ادام تىرشىلىگىندە ادامي بيىكتىككە جەتەتىن بيىكتىك جوق! مۇنداي بيىكتىڭ ساۋلەتشىسى – ادام جانە ونىڭ ادامي بۇكىل زەردە-بولمىسى. الايدا وكى­نىشكە قاراي, زامانانىڭ مىناۋ قىم-قۋىت تىرلىگىندە بۇل بيىكتىكتى سومداپ مۇسىندەۋ تاعدىرى جەر باسىپ جۇرگەن ءاربىر پەندەنىڭ پەشەنەسىنە جازىلماعان...

بۇگىن باس قالانىڭ مەن كورگەن مىنا بيىك ءارى سۇلۋ پەي­­زاجدارى ماعان بيىكتىك تۋرالى وسىلايشا ءۇش ءتۇرلى وي سالدى...

ءمادي ايىمبەتوۆ,

جازۋشى