كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ءشامىل-اۋ!
حال-جايىمدى بىلسەڭ ەدى,
بىلمەيمىن قايتەرىمدى...
كىم سەنەدى؟
ون جەتىمدە ءوشىرىپ العان وتىم,
قايتەر ەڭ, قايتا قارىپ جۇرسە مەنى؟
وسىلاي باستالعان ولەڭ ودان ءارى:
ويلاسام, تالاي-تالاي قىر باسىپپىن,
دوسىم دەپ, «دوڭىزبەن» دە مۇڭداسىپپىن.
...ءشامىل-اۋ!
قالىڭ دوستان قالعان سەن ەڭ,
قايتەمىن؟
عاشىقپىن مەن,
شىن عاشىقپىن!!! – دەپ جالعاسادى.
مۇقاعالي ماحاببات سەزىمىنىڭ قالتارىس-بۇلتارىسىن, دوستار ورتاسىنداعى جالعىزدىعىن, وتكەن كۇنگە دەگەن ساعىنىشى مەن وكىنىشىن ولەڭىنە ارقاۋ ەتە كەلىپ, ماحابباتتى ءان ارقىلى ساقتاۋدى ۇسىنادى.
ءانسىز ءومىر ءومىر مە, قاڭسىماي ما,
وزەگىڭدى ورتەپ دەرت, جانشىماي ما؟
ماحابباتقا ارناپ ءبىر ءان شىعارسىن,
ءشامىل-اۋ!
ءشامشى قايدا؟
ءشامشى قايدا؟ – دەپ دوسىنا قايىرىلىپ, شامشىدەن جۇرەكتى جىنداندىراتىن ءھام جانداندىراتىن ماڭگىلىك ولمەيتىن ءان قالدىرۋىن قيىلا سۇرايدى.
مۇقاعالي ودان كەيىن دە ء«شامىل-وۋ! بىلەسىڭ بە؟ شىن ماحاببات – وسىلاي قاراماۋدان جارالادى!», ء«شامىل-وۋ! كۇندەر ءوتتى, ايلار ءوتتى. الاڭسىز قايران كۇندەر قايدا كەتتى؟», ء«شامىل, ءشامىل! اينالدىم جازىلماسقا. كۇيرەيتۇعىن ءتۇرىم بار, جازىم باسسام», «جوق, ءشامىل, مەنىڭ ويىم بولەك ەدى, باسقا جىر, باسقا عۇمىر كەرەك ەدى», ء«شامىل, ءشامىل! شارشادىم, قالجىرادىم. ەت جۇرەگىم ەزىلدى, قان جىلادى» دەپ ءبىر ولەڭنىڭ ىشىندە دوسىنىڭ ەسىمىن بىرنەشە مارتە قايتالايدى. بۇل دا بولسا ء«شامىل-وۋ» دەپ وقىرماندى وزىنە قاراتىپ الىپ, ىشتەگى شەرىن اقتارۋدىڭ ءبىر ءتاسىلى بولاتىن.
مۇقاعالي اقىن مۇڭ شاققان ءشامىل كىم؟ ول – اقىننىڭ دوسى, ءوزى دە تاماشا اقىن ءشامىل مۇحامەدجانوۆ ەدى. ول دا مۇقاعالي سەكىلدى كوركەم پوەزيانى جانىنا سەرىك ەتتى. ەكەۋى ارالارىنان قىل وتپەس دوس بولدى. ولاردىڭ ادال دوستىعىن مۇقاعاليدىڭ ء«شامىل-اۋ, قالىڭ دوستان قالعان سەن ەڭ» دەگەن ءبىراۋىز ءسوزىنىڭ ءوزى ايعاقتايدى. ول ازداي ەكەۋى تۇيدەي قۇرداس ەدى. «مەنىڭ انكەتام» ولەڭىندە مۇقاعالي مۇنى: «تۋعان جىلىڭ؟ – 1931. قۇرداسىمىن ءشامىلدىڭ...», – دەپ ازىلدەپ جەتكىزەدى. ال «قۇرداستارعا» ولەڭىندە «مىناۋ – ازەر قاز باسقان ءتورت جاسىندا, مۇحامەدجان قارتىڭنىڭ مەشەلى عوي» دەپ تاعى ءبىر ءتيىسىپ وتەدى. ءشامىل دە ورايى كەلگەندە قۇرداسىن قاعىتىپ قالادى ەكەن. بىردە مۇقاعالي ولەڭ وقىپ وتىرسا, ءشامىل كىرىپ كەلىپ: «يت جوق جەردە شوشقا ۇرەدi دەگەن. مىنا شوشقا نە دەپ ءۇرiپ تۇر؟» – دەپتى. وسىنداي قاعىتپا سوزدەرى-اق ولاردىڭ اراسىنداعى قۇرداستىق ءازىل مەن ەتەنە جاقىندىقتى اڭعارتادى.
شامىلگە ازىلدەپ ولەڭ جازعان تاعى ءبىر اقىن – جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ. جۇمەكەننىڭ ادام مىنەزىنىڭ تۇراقسىزدىعىن, قوعامداعى جاساندى «زاڭدىلىقتاردى», جالعان پافوس پەن شىنايى تىرلىكتىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتى شەبەر بەينەلەيتىن «شاماعاڭ مەن جاس اقىن» ولەڭى بار. ولەڭدە ءبىر جاس اقىننىڭ فيلوسوفيالىق وي تۇيە كەلىپ, شامىلگە قايىرىلعانى باياندالادى. سول كەزدە ءشامىل اقىننىڭ ساۋالىنا كەلەكە تۇرىندە جاۋاپ بەرەدى.
ءشامىل ايتتى:
– قۇتىرما, ويلاي بىلەم دەپ ازداپ,
تۇك تۇيسىك جوق – اپپاقسىڭ,
ءوزىڭ دە اپپاق, قاعاز دا اق.
جاڭعىرىقتان اداسىپ قالدىم دەيسىڭ –
قوسىلام,
زاڭدىلىقتىڭ قانشا تەك قاتىسى بار
وسىعان؟!
جۇمەكەن مەن ءشامىل دە ءازىلى جاراسقان سىيلاس دوستار بولعان. ەكەۋى باسپادا بىرگە قىزمەت ىستەگەن. وزىمەن ءبىر بولمەدە وتىراتىن ارىپتەسىمەن ءازىل-قالجىڭى جاراسقان. دوسىنىڭ ەسىمىن ولەڭىنە ارقاۋ ەتكەنى سودان بولسا كەرەك.
وسى سەكىلدى ولەڭدەرگە قاراعاندا ءشامىلدىڭ ءوزى دە ءازىل-قالجىڭعا جاقىن ادام بولعان سەكىلدى. مۇنى قالامگەر اعا-باۋىرلارىنىڭ جىلى ەستەلىكتەرى دە راستايدى. عافۋ قايىربەكوۆ ءشامىل جايىندا بىلاي دەگەن ەكەن: «...بiر جولى بiر فوتوگراف اعاسى شامiلگە كەلiپ, مۇڭ شاعىپتى. «قازاق قادiرiمدi بiلمەدi, قىرعىزعا كەتەم. ولار قوياردا قويماي شاقىرىپ جاتىر. وسىعان نە اقىل ايتاسىڭ؟» – دەپتى. سوندا ءشامiل: «ە, وندا قىرعىزدار دا تاۋسىلعان ەكەن!» – دەپتi». سەرىكباي وسپان دا ءبىر ەستەلىگىندە «ناعىز قازاق – قازاق ەمەس, ناعىز قازاق – دومبىرا» دەگەن قادىر مىرزا ءاليدىڭ جىر جولدارىنا ءشامىلدىڭ «دەدىڭ-اۋ سەن. بالا, بايقا! ناعىز ورىس – ورىس ەمەس, ناعىز ورىس – بالالايكا!» دەپ پاروديا جازعانىن ايتقان بولاتىن. ءشامىلدىڭ ازىلگە جاقىن, اقجارقىن مىنەزىن جاقسى بىلگەن دوستارى دا ونى قاعىتىپ, قالجىڭعا تارتىپ وتىرعاندى ۇناتقان سەكىلدى. بۇگىندە ەلەۋسىز قالىپ, ۇمىت بولا باستاعان اقىننىڭ ءبىرى وسى – ءشامىل مۇحامەدجانوۆ. الايدا اقىننىڭ ەسىمى مەن بولمىسى وعان ارنالعان شۋماقتار
