بۇل اقىنعا بۇيىرعانى – كەلتە عۇمىر. وسى كەلتە عۇمىرىندا اقىن جۇرتىنا قالدىرعان مۇراسىنىڭ قادىرىنە جەتىپ ءتۇسىنۋ, رۋحاني كەڭىستىگىمىزدى, جان دۇنيەمىزدى ساۋىقتىرۋ, ىزگىلىك الەمىنە ءۇڭىلۋ – بىزدىك مىندەت.
«جۇرەگىمدى ايالايدى ەركە ولەڭ,
قيمايتىنىن بىلدىرەدى ول ەرتەدەن,
قايران ولەڭ, اپپاق قانات قۇس بولىپ
جىلايسىڭ با ءولىپ قالسام ەرتە مەن؟».
اقىن «ولەڭگە» وسىلايشا شەرىن شاققانعا ۇقسايدى. كەۋدەسىندە ولەڭىن ەركەلەتكەن تالانت بۇل شۋماقتارى ارقىلى جان سىرىن جايىپ سالعانداي. ءبارى ۇعىنىقتى سياقتى, بىراق ارعى جاعىندا تەرەڭدىك «تەلمىرەدى», بۇيىعى سىر كىلتىن جاسىرىپ, كىسىمسىنەدى. قالاي تۇسىنسەك ەكەن؟ بالكىم, بۇل اقىننىڭ ءسوز قۇدىرەتىنە دەگەن رياسىز سەنىمى بولار. وسى سەنىم ونى ء«وز ولەڭىم جوقتاۋشىم ءارى عۇمىرىمدى ماڭگىلىككە جالعاستىرۋشى» بولادى دەپ ۇمىتتەندىرگەن شىعار.
تۇرسىن جۇماشتىڭ جازعاندارىنان تازا جانىنىڭ اش وزەگىنە ولەڭ ءتۇسىپ كەتىپ, سونى كىرشىكسىز پەيىلمەن قورىتىپ, زەردەلەپ الاسۇرعان اقىننىڭ مازاسىز بەينەسىن كورگەندەي بولاسىڭ. اش وزەككە تۇسكەن اس ادامدى الىپ تىنار بولسا, ال اقىن جانىنىڭ اش وزەگىنە تۇسكەن ولەڭ جارىققا, قاسيەت-كيەگە يە بولىپ, تۇرلەنىپ شىعادى. اقىننىڭ «پەندەلەر-اي!» دەگەن تۋىندىسىنا توقتالايىق.
«مەن سەنبەيمىن, اللا, سەنەن باسقاعا,
ساعان ايان مەنىڭ ادال ەكەنىم.
اقمولا ەمەس, اسپاندا عوي استانا –
سوندا مەنىڭ مەكەنىم.
تالاي تاڭدى كىرپىك ىلمەي اتىردىم,
ويعا تولى اۋىر تارتىپ تۇر باسىم.
اسپان جاققا ۇشىپ بارا جاتىرمىن,
تۇسىنبەيدى زامانداسىم, قۇرداسىم».
ون تورتىندە ولەڭ ولكەسىنە ورىستەگەن اقىننىڭ اللاعا دەگەن سەنىمى نىق. بۇل سەنىم ونى ادالدىق اتتى تەمىرقازىققا ءجىپسىز ماتاعان. ال جان تازالىعى, ادال بولۋ اقىنعا باسقا مەكەن ىزدەتپەي قويسىن با؟ وسى جىرىمەن سارىنداس مىنا ءبىر شۋماقتارعا ۇڭىلەيىكشى:
«مىنا مەنى ءبىر كۇنى ەسكە ءتۇسىرىپ,
جىلايسىڭدار تاعدىرىمدى ءتۇسىنىپ,
بۇل فانيدەن شىندىق ىزدەپ جۇرگەندە,
الىپ كەتتى قاناتىنا قۇس ءىلىپ.
الىپ ۇشىپ كەتتى مەنى ول بيىككە –
اق پەرىشتەم, قالاي قيسىن كۇيىككە.
قۇدايمەنەن بىرگە جۇرگەن جاقسى عوي,
جانىم سەنى, ۇلگەرمەدىم ءسۇيىپ تە», دەيدى ول. بۇل – جەر بەتىندەگى تاعدىرىنىڭ قالاي اياقتالارىن كۇنى بۇرىن بىلگەنى ەمەس پە؟
اقىننىڭ شىعارمالارىنا ءبىر قاراعاندا ۇمىتسىزدىك, تورىعۋ مەن كۇيىنۋ, ءتۇڭىلۋ عانا ءتان سەكىلدى كورىنەدى. الايدا سول سەزىمدەردىڭ ار جاعىنان شىن ءومىردى, تازا, اسىل ءومىردى سۇيگەنىن بايقايمىز. «قۇدايمەنەن بىرگە جۇرگەن جاقسى عوي» دەگەنىن, «پەرىشتەلەر الىپ كەتكەنىن» قايدا قويارسىز؟ جالعان دۇنيە ەمەس, ونى پەرىشتەلىك پاك ءومىر قىزىقتىردى, بالكىم ىڭكار ەتتى. ءوزىن دە, وزگەنى دە الداعىسى كەلمەپتى اقىن.
تۇرسىن جۇماشتىڭ سوڭىندا 1997 جىلى جارىق كورگەن «پەرىشتە» اتتى جالعىز كىتابى قالدى. اقىن ومىردەن قايتقان سوڭ ەكى جىلدان كەيىن شىققان بۇل كىتاپتا كورسەتىلگەن بىرقاتار دەرەككە توقتالساق, كەيىپكەرىمىزدىڭ كەسكىن-كەلبەتى ءبىرشاما ايقىندالا تۇسپەك. وندا: «قارقارالى وڭىرىندە ءبىر بەلدىڭ استى, ءبىر زاماندا عۇمىر كەشسەك تە, مەن ونىڭ ديدارىن كوزى تىرىسىندە كورە الماي قالعان ەدىم. ولەڭدەرىن سۇيسىنە وقىپ ءجۇرىپ, «اللا اماندىعىن بەرسە, ءبىر جۇزدەسەرمىز» دەپ جۇرگەندە, ول باقيعا اتتانىپ كەتتى... اياۋلى اقىن تۇرسىن جۇماش «از جازسا دا, ساز جازعان» ۇلكەن دارىن يەسى. ول ءومىردى كەرەمەت ءسۇيدى. قيمادى. امال نە, ءوزىنىڭ ەرتە كەتەتىنىن اقىن جۇرەگىمەن ءتۇسىندى. اقىننىڭ جانى-رۋحى ماڭگى ولمەيتىندىگىن تەرەڭ سىرلى, ويشىل جىرلارى ارقىلى دالەلدەپ كەتتى. قاسىمدى تۋعان قارقارالى, مۇقاعاليدى جاراتقان قاراساز سىندى تۇرسىندى دۇنيەگە اكەلگەن بالقانتاۋ دا الاش جۇرتىنىڭ اياۋلى توپىراعىنا اينالادى ءالى. ونى قازاقتىڭ ارقالى اقىنى ەسەنعالي راۋشانوۆ تانىدى. تامساندى. ەسەنعاليلار ەكىنىڭ ءبىرىن, ەگىزدىڭ سىڭارىن اقىن دەپ اتاي بەرمەيدى...», دەپ جازىلعان. وسى ارادا تۇرسىن جۇماشتى ءىرى سۋرەتكەر ەسەنعالي راۋشانوۆ اقىن رەتىندە تانىعانىنا ەكپىن ءتۇسىرۋى كوڭىل اۋدارتادى. «جاس قازاق» گازەتىنىڭ 1992 جىلعى 11 قاراشاسىنداعى سانىندا «تۇلپار-اق ەكەن» دەگەن تاقىرىپپەن شىققان ماقالادا ە.راۋشانوۆ: «بۇل جىگىتتىڭ ەكى «ايىبى» بار. ءبىرى – استانادان شالعاي اۋداندا تۇراتىندىعى. ەكىنشىسى – مىناداي زاماندا ولەڭ جازىپ جۇرگەندىگى. ايتپەسە ايدارىنان جەل ەسىپ تۇرعان مىنا ولەڭدەردىڭ الدەقاشان-اق ايى وڭىنان تۋاتىن ءجونى بار ەمەس پە؟ امال قانشا, جىرسۇيەر قاۋىم تۇرسىن جۇماشەۆ دەگەن اقىندى ءالى بىلمەيدى. مەن دە بىلمەيتىن ەدىم. بىردە قاراعاندى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتى قولىما تۇسە قالدى. ول گازەت ماعان قالاي كەلدى, نەگە, جادىمدا جوق, جادىمدا قالعانى – ءتورتىنشى بەتىندەگى ءبىر توپ ولەڭ. بۇل توپتامانىڭ اۆتورى – قاراعاندىنىڭ ەگىندىبۇلاق اۋدانىندا تۇراتىن تۇرسىن جۇماشەۆ ەكەن.
ريزا بوپ, حات جازىپ جىبەردىم. ويىم – جاس اقىننىڭ جىرلارىن الماتىنىڭ گازەت-جۋرنالدارىنا جاريالاتۋ. جۇماشەۆ مىرزانىڭ جاۋابىن ۇزاق كۇتۋگە تۋرا كەلدى. «جۇماتايعا ۇقساي ما, قالاي ءوزى؟» دەدىم دە قويدىم. جۇماتاي دەمەكشى, باياعىدا مەن اۋىلدا جۇرگەندە جۇماتاي ءدال وسىلاي حات جازعان.
«بارلىق اقىن – بالاسى ءبىر انانىڭ» (مۇقاعالي).
تۇرسىن ايتادى: «مەن دە ءبىر تۇلپارىڭمىن, تاعدىرى بار, دالانىڭ كەڭدىگىنەن بايقالماعان...». مەن سەنگىم كەلەدى», دەپ جازعان-دى.
قالاي دەسەك تە, تۇرسىن جۇماشتىڭ قازاق پوەزياسىنداعى داۋىسى انىق ءارى اشىق. كوڭىل تەرەزەسىنەن ساۋلەسىن توگەر, نازىك تە مۇڭلى اۋەزىمەن جۇرەكتى تەربەپ, ءلاززاتىن سىيلار اقىن شىعارمالارى وزىنە ەرىكسىز تارتا بەرەدى.
«ويلارىمدى كەزىندە ايتا الماعان,
قاتال ۋاقىت, سەن ەندى قايتار ماعان!
مەن دە ءبىر تۇلپارىڭمىن تاعدىرى بار,
دالانىڭ كەڭدىگىنەن بايقالماعان...».
بۇل – ەشكىمگە كىنا ارتقىسى جوق كەشىرىمشىل جۇرەكتىڭ ءسوزى. ولەڭ كوزىندەگى ءبىر تامشى جاستاي اسەر ەتەدى.
