قازاق ادام بويىنداعى قادىرسىز مىنەزدى سيپاتتاعاندا «جارامساقتانىپ» دەپ جاتادى. جالپى, ماعىناسى دا, ءتۇپ توركىنى دە جاقسى ءسوز ەمەس. «جاعىنعان حان بولماس, جالپاقتاعان جار بولماس» دەگەن حالقىمىز جارامساقتىقتى ەشقاشان جاقسى قاسيەت دەپ تە باعالاماعان. كەرىسىنشە, ادامنىڭ ار-وجدانىن الاسارتاتىن, مىنەزدى بۇزاتىن, شىندىقتى تۇمشالايتىن جاعىمسىز قىلىق رەتىندە تانىعان. ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا تۋرا ءسوز, مارتتىك, نامىس, كىسىلىك جوعارى باعالانعاندىقتان, جاعىمپازدىق پەن جالتاقتىققا سىن كوزىمەن قاراعان. بىراق بۇل مىنەز قازىر ءبىزدىڭ قوعامنىڭ دەرتىنە اينالىپ بارادى.
....بىردە ءدارىس كەزىندە تاۋمان اعا اماندوسوۆ الدەنەگە تاۋسىلا سويلەپ كەلە جاتتى دا, الدىندا كوزدەرى جاۋتەڭدەپ وتىرعان بىزدەرگە – 1-كۋرس ستۋدەنتتەرىنە قاراپ توسىلىپ قالدى. سوسىن: «وقتاي ءتۇزۋ تەرەكتەن دە قيسىق بۇتاقتار وربىمەي مە؟ قوعام بولعان سوڭ, الاسى دا, قۇلاسى دا بولادى عوي» دەپ, ەڭ الدىمەن ءبىزدى ەمەس, ءوزىن-ءوزى جۇباتقانداي بولىپ ەدى. تاۋمان اعاي سەكىلدى ءبىز دە وسىنداي سۇيكىمسىز, سۇرقيا كورىنىستەرگە كوز جۇما قاراپ, «وتەر, كەتەر, وشەر, وزگەرەر» دەپ ءوز-ءوزىمىزدى «جۇباتقانداي» بولامىز. الايدا كەيىنگى ۋاقىتتا جارامساقتار مەن جاعىمپازداردىڭ جارىسى اشىق جۇرگىزىلە باستادى, ەڭ وكىنىشتىسى مۇنداي جارىستارعا ء«باس» تە تىگىلەدى. ياعني جارامساقتىق جاساۋدىڭ ءوز «قۇنى» بار. بۇل جارىستا كىمنىڭ شاباندوزى توپ جارىپ, باعى جانادى, ال كىمنىڭ اتى ءسۇرىنىپ, ورتا جولدا قالادى – وعان, وكىنىشكە قاراي, ار-وجدان, ۇيات, نامىس تورەشى ەمەس, ءباس تىككەندەردىڭ بەدەلى سۋديا.
راس, توبىرلىق پسيحولوگيا بۇرىن دا بولعان, بولا دا بەرمەك. بۇل – اقيقات. الايدا جوعارعى جاققا جاعىمپازدانۋ مەن بيلىگى بارعا ىڭعايلانا كەتۋدى الەۋمەتتىك جەلىلەردە جارنامالاپ, سانگە اينالدىرىپ جىبەرگەنىمىز سونشالىق, مۇنى قالىپتى قۇبىلىستاي قابىلدايتىن بولدىق. جانعا باتاتىنى دا, جۇيكە جۇقارتاتىنى دا وسى. نەگە دەيسىز بە؟ سەبەبى بۇگىنگى قوعام «ادىلدىك كىمنىڭ جاعىندا؟» دەپ ەمەس, «بيلىك كىمنىڭ قولىندا؟» دەپ, جوعارعى جاققا جالتاقتاپ, جاعىمپازدانۋمەن ءومىر ءسۇرۋدى ادەتكە اينالدىرىپ الدى. ال وزگەلەر مۇنى قالىپتى قۇبىلىس رەتىندە قابىلدايتىنداي كۇيگە تۇستىك.
الەمدىك ساياساتتا دا, باستان وتكەرگەن ءوز تاريحىمىزدا دا جارامساقتىقتىڭ ەڭ قورقىنىشتى فورماسىن كورسەتەتىن وقيعالار از ەمەس. اكەسىن ايداۋعا جىبەرىپ, اعاسىن اتۋ جازاسىنا كەسكەن ءستاليندى «كۇننەن جارىق تۇلعاعا» بالاپ, «دانىشپان كوسەم» ساناعانىمىز دا بەلگىلى. اشتىق پەن قۋعىن-سۇرگىن كەزەڭىندە شىن قۇرمەتتەن ەمەس, امان قالۋ ءۇشىن ماداق ايتىپ جارىستى جۇرت. بۇل – اششى دا بولسا اقيقات.
ادام اقيقاتتى ەمەس, بيلىك نە ايتسا سونى شىندىق دەپ قابىلداي باستاعان كەزدە قوعام تازا پسيحولوگيالىق باعىندىرۋعا مويىنۇسىنادى. ەگەر جۇيە «2 × 2 = 5» دەگىزسە, جانە ونى بارشا جۇرت ماقۇلداسا, بۇل جاي عانا ابسۋرد ەمەس. بۇل قوعامنىڭ قۇلدىراپ بارا جاتقان اۋىر اتموسفەراسىن كورسەتەدى. ال بۇل – الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ ايتىپ وتىرعانى.
جوعارعى جاققا قاراپ ويىن دا, بويىن دا تەز تۇزەي قويىپ, پىكىرىن وزگەرتە سالاتىن, ۇستانىمىنان وپ-وڭاي تايقىپ كەتەتىندەرگە قاراپ وتىرىپ, الەمدىك ساياساتكەرلەردىڭ «بيلىككە ەڭ قاۋىپتى ادام – جاۋ ەمەس, ءبارىن ماقۇلدايتىن ادام» ەكەنىن ىشتەي بولسا دا مويىندايسىڭ. اباي ايتپاقشى, «جاقىنىن تىرىدە اڭدىپ, ولسە وكىرىپ…» جۇرگەندەر قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە دە جەتىپ ارتىلادى.
ەستەرىڭىزدە مە؟ بەيىمبەت ءمايليننىڭ «شانشار مولداسى», «كۇلپاشى» مەن «مىرقىمبايىنداعى» كەيىپكەرلەر بولىسقا, اۋىلنايعا, وكىمەت وكىلىنە جاعىنۋشى ەدى عوي. جان-جاعىڭا باجايلاپ قاراساڭ, جازۋشىنىڭ سول «پىسىق», «يكەمدەلگىش», «جاعىنعىشتارى» بۇگىن دە ءتىرى سياقتى. تەك ولاردىڭ ۇرپاعى الەۋمەتتىك جەلىگە كوشكەن. ايىرماشىلىعى – ولار بۇگىندە شاپان كيمەيدى, ستوريس سالادى, پوست جازادى.
قازاق بۇرىن جارامساق ادامدى «پىسىق» دەپ كەكەتەتىن. ويتكەنى ەل ىشىندە جاعىمپازدىق ۇيات سانالاتىن. قازىر كەرىسىنشە, كىم كوپ ماقتاسا, كىم كوپ قوشەمەت ايتسا, سول «مادەنيەتتى», ء«پوزيتيۆتى», «دۇرىس ادام» بولىپ كورىنەدى. كىم ءبىلسىن, ءمايليننىڭ كەيىپكەرلەرى ءبىزدىڭ زامانعا تاپ بولسا, بالكىم, بلوگەر بولار ما ەدى؟..
