مەملەكەت باسشىسى بىلتىر قىركۇيەكتە جاريالاعان جولداۋىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاعان ەدى. «تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى قاشاندا قازاقستاننىڭ جاڭا يندۋستريالدى قالىبىنىڭ سەنىمدى تىرەگى بولىپ كەلەدى. ونىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى – 8 پايىز. بىراق سالانىڭ دامۋ الەۋەتى زور. اسىرەسە تەرەڭ وڭدەلەتىن ونىمدەردى شىعارۋعا مول مۇمكىندىگى بار. جاھاندىق ۇدەرىستەرگە سايكەس, سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردىڭ جانە ايرىقشا قاجەت باسقا دا ماتەريالداردىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. بۇل سالاداعى الەمدىك وندىرىستەر مەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ جاڭا جەلىسىندە ءوز ورنىن نىقتاپ الۋىنا قازاقستاننىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار», دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى.
وسى مىندەت اياسىندا اباي وبلىسىندا بىرقاتار وندىرىستىك جوبا جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى – 2021 جىلى مەملەكەت باسشىسى قاتىسۋىمەن ىسكە قوسىلعان اقتوعاي كەن ورنى. بىلتىر مۇندا 60 ملن توننادان استام ءسۋلفيدتى كەن وڭدەلىپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە قولجەتكىزدى. ءبىز اقتوعاي تاۋ-كەن كەشەنىنە ارنايى بارىپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ بارىسىمەن تانىسىپ قايتتىق.
كەن ءوندىرىسىنىڭ تولىق تسيكلىن وسى كەن ورنىندا كوپ جىل جۇمىس ىستەگەن تاجىريبەلى كەنشى ەربولات تولەپوۆ تانىستىرىپ شىقتى. ماماننىڭ ايتۋىنشا, بۇل تاۋ-كەن ورنىنا قاراستى ەكى فابريكا دا ناتيجەگە تەڭ دارەجەدە ۇلەس قوسقان. ءار فابريكانىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 25 ملن توننا كەندى قۇرايدى. ال 2025 جىلعى قورىتىندىعا سايكەس, وڭدەۋ كولەمى №1 فابريكادا – 30,9 ملن توننا, №2 فابريكادا – 31,2 ملن توننا بولعان.
«جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا قاراي جيىنتىق وڭدەۋ كولەمى 62 ملن توننادان استى. بۇل – كەننىڭ ديىرمەندەردە ۇساقتاۋ كەزەڭىنەن وتكەن كولەمى. مۇنداي وڭدەۋ دەڭگەيى ەلىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, الەمدىك اۋقىمدا دا بىرەگەي كورسەتكىش بولىپ سانالادى. قازىر الەمدە وسى تيپتەگى شامامەن 25 ديىرمەن عانا جۇمىس ىستەيدى جانە ولاردىڭ ساناۋلىسى عانا جىلىنا 25 ملن توننادان استام كەندى وڭدەي الادى», دەيدى ول.
اباي وبلىسىندا ورنالاسقان اقتوعاي كاسىپورنى 2024 جىلى 229 مىڭ توننا مىس وندىرگەن. قازىرگى ۋاقىتتا مۇندا جوعارى ءسۋلفيدتى كەندى بايىتاتىن ەكى فابريكا, سونداي-اق وكسيدتى كەندى قايتا وڭدەۋ جەلىسى جۇمىس ىستەيدى. نەگىزگى ءونىم – مىس كونتسەنتراتى مەن كاتودتى مىس. سونىمەن قاتار التىن مەن مىرىش ءوندىرىسى دە بار. 2021 جىلى كەن ورنىن كەڭەيتۋ جوباسى اياسىندا وندىرىستىك قۋاتى ەكى ەسە ارتقان.
ء«بىزدىڭ كاسىپورىن ءۇشىن قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن قىزمەتكەرلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى – ەڭ ماڭىزدى ماسەلە. ستراتەگيامىز بەن ليتسەنزيامىز وسى باعىتتا جاسالعان. ەكولوگيالىق تالاپ, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك جانە باسقارۋ ستاندارتتارىن قاتاڭ ساقتاۋعا تىرىسامىز», دەيدى كاسىپورىن وكىلى.
ال اقتوعاي كەن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ وندىرىستىك باسقارما باسشىسى ەربول ابۋتاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىندا الەمدەگى ەڭ ءىرى كونۋستى ۇگىتكىشتەر, رەدۋكتورسىز وزدىگىنەن ۇساقتاۋ ديىرمەندەرى مەن جوعارى ءونىمدى جابدىقتار قولدانىلادى.
«بۇعان دەيىن دە كۇردەلى وندىرىستىك كەزەڭدەردەن وتتىك. جابدىق تۇراقتى جۇمىس ىستەپ, ۇدەرىستەر دۇرىس ۇيىمداستىرىلسا, جوسپار تولىق ورىندالادى. بيىلعى ناتيجە – تەحنولوگيا مەن كادر ساپاسىنىڭ جەمىسى», دەيدى ول.
ءبىرىنشى كەن بايىتۋ فابريكاسىنىڭ وندىرىستىك باسقارما باسشىسى نيكولاي تريزنوۆ تا ماقساتقا جەتۋگە دەگەن سەنىمى شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن ايتادى.
«رەكوردتىق ناتيجەگە جەتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى – الدىڭعى جىلدارى كەزدەسكەن جوسپاردان تىس جۇمىستىڭ توقتاپ قالۋى سەكىلدى جاعدايلار بولعان جوق. قۇرال-جابدىقتىڭ ۇتقىرلىعى, ديىرمەندەر مەن فلوتاتسيانىڭ تۇراقتى جۇمىسى ءوندىرىس ۇدەرىسىن ۇدەتە ءتۇستى. سونىمەن قاتار جوسپارلاۋ كەزەڭىندە كەن پارامەترلەرىن وڭتايلاندىرۋ ديىرمەندەردىڭ ءتيىمدى جۇمىسى كورسەتكىشتەرگە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى», دەيدى ول.
كاسىپورىن 2026 جىلدىڭ جوسپارىنا سايكەس, وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرا تۇسپەك. ماسەلەن, فابريكالار جوبالىق قۋاتتان شامامەن 25% ارتىق جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن ەسكەرە وتىرىپ, وڭدەۋ كولەمىن ودان دا ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىر. باسىمدىق – تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, جاڭا جوبالاردى ەنگىزۋ مەن كادرلىق رەزەرۆپەن جۇمىس ىستەۋ.
«اقتوعاي كەن ورنىنداعى رەكوردتىق كورسەتكىش – كاسىپورىننىڭ تاڭداعان ستراتەگياسىنىڭ تيىمدىلىگىن جانە وندىرىستىك كوماندانىڭ كاسىبيلىگىن دالەلدەدى. بۇل تاجىريبە ءوندىرىستى ءارى قاراي دا قاۋىپسىز ءارى تۇراقتى دامىتۋعا نەگىز بولادى», دەيدى كومپانيانىڭ باسقارما توراعاسى اندرەي ترەتياكوۆ.
اباي وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ دەرەگىنشە, وڭىردەگى 2025 جىلعى قاڭتار-مامىردا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 2024 جىلعى قاڭتار-مامىرمەن سالىستىرعاندا 0,6%-عا وسكەن.
رەسمي دەرەككە سايكەس, ەلىمىزدە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنىنىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى – 8 پايىز, سالادا 224 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدى. 2024 جىلى مەتاللۋرگيا سالاسىنا 1,7 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ءبىر جۇمىسشىعا شاققانداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 102 مىڭ دوللارعا جەتىپ, 9,4 % ارتقان. قازىر ەلىمىزدە بارلىعى 2 907 ليتسەنزيا جانە 251 پايدالى قازبالار كەلىسىمشارتى بار.
اقتوعاي كەن ورنى ايماق ەكونوميكاسى مەن جەرگىلىكتى ەلدى مەكەندەر ءۇشىن ءىرى سالىق تولەۋشى ءارى الەۋمەتتىك سەرىكتەس سانالادى. كومپانيا رويالتي, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن تولەپ قانا قويماي, 3 مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر, ينفراقۇرىلىم مەن الەۋمەتتىك جوبالارعا قارجى بولەدى. الايدا وندىرىلگەن كەننىڭ نەگىزگى بولىگى – مىس كونتسەنتراتى شەتەلدە وڭدەلىپ, قوسىمشا قۇن سىرتتا قالىپ وتىر. ەگەر مەملەكەت مىس بالقىتۋدى لوكاليزاتسيالاپ, وڭدەۋدى ەلىمىزدە قولعا السا, بۇل ەكونوميكالىق پايدا كوپ ەسەلەنە تۇسەر ەدى.
اباي وبلىسى,
اياگوز اۋدانى
