سۋرەت: qazaq1913.com
ەلورداداعى «ەسىل» ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇلت ۇستازدارى احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ قوعامدىق-ساياسي قىزمەتى مەن شىعارماشىلىق مۇراسىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
ءىس-شاراعا اقىن-جازۋشىلار مەن اكادەميك-عالىمدار, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, سونداي-اق ەلىمىزگە بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى. باعدارلاما باسىندا كەلگەن قوناقتار كوشپەلى مۇراجاي سالتاناتىن تاماشالاپ, احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلى اتىنداعى ءدارىسحانالاردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا كۋا بولدى. دارىسحاناعا الاش ارىستارىنىڭ ەسكى قولجازبالارى مەن سۋرەتتەرى, جاڭادان تابىلعان تىڭ تۋىندىلارى قويىلعان.
پلەنارلىق وتىرىستا زيالى قاۋىم وكىلدەرى جان-جاقتى پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, زەرتتەۋشىلەر بايانداما جاسادى. العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءسوز سويلەگەن كورنەكتى جازۋشى تولەن ابدىك مىرجاقىپ تۇلعاسىنا توقتالىپ, ولەڭىن وقىپ بەردى.
– ۇلى ادامدار حالىق پەن حالىقتى, ۇرپاق پەن ۇرپاقتى بىرىكتىرەدى. مىرجاقىپ – الاشتىڭ وزىنە اينالىپ كەتكەن تۇلعا. الاش ءداۋىرى قازاق تاريحىن جاڭا ساتىعا كوتەرگەن قۇبىلىس ەكەنى داۋسىز. بۇلاي ەلدىڭ سونى سۇرلەۋىن جاساۋ ءۇشىن قىرۋار ءبىلىم, ۇلكەن تالانت قاجەت ەدى. مىنە, سول الاشتىقتار ءبىزدىڭ اقىل-وي ىرگەتاسىمىزدى قالادى. ءالتىنساريننىڭ مەكتەبىنەن قۋاتتانعان ولار ۇلكەن سارا جولعا ءتۇستى. دۋلات ۇلى قازاق ساناسىن جەدەل وياتۋ ءۇشىن بايتۇرسىن ۇلىمەن بىرگە «قازاق» گازەتىن شىعاردى. جۇرگەن جولىنا قاراپ وتىرساق, مىرجاقىپ وتە قايسار, بىلگىر, تاباندى ادام. ونىڭ «قايدا ەدىڭ؟» دەگەن بەس-التى اۋىز ولەڭىنە بۇكىل قازاق تاعدىرى سىيىپ تۇر, – دەدى جازۋشى.
وتىرىستا احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ تاريحي رولىنە, ادەبي جانە عىلىمي مۇراسىنا تالداۋ جاسالىپ, ەڭبەكتەرىنە جاڭاشا باعا بەرىلدى.
– مىرجاقىپ دۋلات ۇلى نەبارى 19 جاسىندا «ادەبيەتىمىز – قازاقتىڭ جانى بولۋى كەرەك» دەپ جازادى. سونىمەن قاتار رۋح بىرلىگىن قۋاتتاپ, ءوزىمىزدىڭ ەلىمىز, جەرىمىز, شەكارامىز بار ەكەنىن ايتادى. دۋلات ۇلى ءوز زامانىنا سىني كوزبەن قاراعان, ال قازاق تىلدىندە جازعان ماقالالارىندا بىردە-ءبىر ورىس نەمەسە لاتىن ءسوزىن قولدانبايدى, تازا قازاقشا جازعان. ايەل تەڭسىزدىگىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوتەرىپ, «قازاقتىڭ ايەلى كۇڭ بولسا, ودان كۇڭ ۇرپاق تۋادى» دەيدى. قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدە دە جاساعان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. ەسەپ تۋرالى وقۋلىق جازۋى, اباي مۇراسىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ باعا بەرۋى – تۇتاس ۇلتىمىزعا ەتكەن تولاعاي ەڭبەگى ەدى. سونىمەن قاتار تاريح سالاسىنا دا سىڭىرگەن ەڭبەگى زور. كەڭەستىك كەيبىر قيتۇرقى ساياساتشىلار ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى جوققا شىعارعاندا, مىرجاقىپ ۇلتتىق تاريحىمىز اقساقالداردىڭ, بابالارىمىزدىڭ ءسوزى ارقىلى جەتىپ وتىرعانىن جازادى, – دەدى الاشتانۋشى عالىم ايگۇل ىسماقوۆا.
سونىمەن قاتار جازۋشى, جۋرناليست قايسار ءالىمنىڭ «مىرجاقىپ دۋلات ۇلى» جانە «اتىلۋىن كۇتكەن التى كۇن» اتتى كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتىپ, كوپشىلىككە تانىستىرىلدى. جازۋشى 1992 جىلى بۇرىنعى تورعاي وبلىسىنان جاساقتالعان ارناۋلى ەكسپەديتسيا مۇشەسى رەتىندە 57 جىلدان سوڭ مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ مۇردەسىن تۋعان توپىراعىنا اكەلۋگە قاتىسقان. ناتيجەسىندە, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحىنداعى وسىناۋ وقيعادان العان اسەرىن الاش ارىسىنىڭ ومىرىمەن تىعىز بايلانىستىرا وتىرىپ, «مىرجاقىپ دۋلات ۇلى» اتتى ساپارنامالىق حيكاياتىن دۇنيەگە اكەلگەن.
– مىرجاقىپتىڭ ورالۋىنان سوڭ ونىڭ رۋح كۇشىنىڭ ەسەلەنە تۇسكەنىن سەزىنگەندەي كۇي كەشتىك. ونىڭ «ويان, قازاق!» دەپ سالعان باياعى دابىلى بۇگىندە ءار قازاقتىڭ جۇرەگىنە وزگەشە جىگەر بەرىپ, كۇش-قۋات قۇيدى. تاۋەلسىزدىككە سەرپىن, سەرگەكتىك, سەزىمتالدىق سىيلادى! ال مىرجاقىپتىڭ تۋعان قىزى, ەرەكشە جاراتىلىستى گۇلنار كەيۋانا كەشەگى ءاليحان, احمەت اتالارىنىڭ تىزەسىندە وتىرىپ, ءتورت-بەس جاسىندا ەستىگەندەرىن, ەسەيگەندە كورگەندەرىنەن تارقاتىپ توم-توم كىتاپ جازىپ, ءجۇز جاسىنا سىنىق سۇيەم قالعاندا «ارداقتاپ ءوتتىم الاشىمدى» دەپ كوز جۇمدى. ۇلت پەن مىرجاقىپ – ەگىز ۇعىم! ال الاش ارىستارى اللەياسى استانادا سالتانات قۇرسا دەگەن بۇكىلحالىقتىق ۇسىنىستار ۋاقىت وتە كەلە ءوز شەشىمىن تاۋىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر! – دەدى قايسار ءالىم.
ايتا كەتەيىك, جيىنعا تورعاي ەلىنەن الاش ارداقتىلارىنىڭ ۇرپاقتارى, مۇراجاي ماماندارى كەلگەن. ولار قوس تۇلعاعا قاتىستى قىزىقتى دەرەكتەرىمەن ءبولىسىپ, كوپشىلىك ىقىلاسىنا بولەندى.
