ويشىلدىڭ دۇنيە سىرلارىن ۇعۋعا دەگەن قۇشتارلىعى عىلىم تەرەڭىنە سۇڭگىگەن سايىن ارتا ءتۇستى. وسىنشاما كەڭىستىكتى, عالامدى جاراتقان جاراتۋشى بار ەكەنىنە اقىلى مويىنداپ كوزى جەتتى. ءماۋلانا رۋميمەن ۇندەس مىنا ءبىر ويى قىزىق: «ەگەر قۇداي جوق بولسا, مەن وعان سەنەمىن جانە ەشتەمە جوعالتپايمىن, ەگەر قۇداي بار بولسا, مەن وعان سەنبەيتىن بولسام, البەتتە, ءبارىن جوعالتامىن». ول بىردە «مەنى بۇل كەڭىستىكتەردىڭ ماڭگىلىك ۇنسىزدىگى ۇرەيلەندىرەدى...», «شىندىققا قۇمارتۋ – راحات سەزىمنىڭ ەڭ بيىگى» دەسە, ەندى بىردە, ء«وزىنىڭ نە ەكەنىن تۇسىنۋگە تىرىسپاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقاننىڭ سوقىرلىعى قانشالىقتى سۇمدىق بولسا, قۇدايعا سەنىپ جانە سوندا دا جاماندىقتا ءومىر سۇرەتىننىڭ سوقىرلىعىنىڭ سۇمدىعى ودان دا بەتەر» دەيدى.
ول ءار ادام قۇدايدى تازا اقىلىمەن, جانكەشتى ىزدەنىسىمەن تابۋ كەرەگىن ءتۇسىندى. بۇگىنگىدەي قۇراندى ولەڭ كىتاپتاي جىلدام وقىپ شىعىپ, كوپكە اقىل ايتاتىن عىلىمسىز ءدىنشىل, ءىلىمسىز حريستيانداردان بويىن اۋلاق ۇستادى. پاسكال تەرەڭ عىلىم ارقىلى ماتەماتيكالىق, فيزيكالىق جاڭالىقتار اشتى. رەنە دەكارتتىڭ اتەيستىك ويلارىنا جان-تانىمەن قارسى شىقتى. «دەكارتتى تۇسىنە المايمىن: ول ءوز فيلوسوفياسىن قۇدايسىز قۇرعىسى كەلدى, بىراق ونىسىنان تۇك شىقپادى, دۇنيەنى قوزعالىسقا كەلتىرۋ ءۇشىن قۇدايعا دۇنيەنىڭ باسىنان ءبىر شەرتكىزدى, ودان كەيىن قۇداي وعان كەرەك بولماي قالدى». ءوزىن-ءوزى اياماستان ۇزدىكسىز عىلىم ارباسىنا جەگۋ سالدارىنان پاسكال مي ىسىگى اۋرۋىنا شالدىعىپ, دەنەسى قوزعالىسسىز قالدى. ومىردەن وتەر الدىندا كۇندەلىگىنە اتاقتى ءسوزىن جازىپ قالدىردى:
«ادامداردىڭ ءۇش توبى بار: ءبىرىنشى توپ جاراتۋشىسىن ىزدەدى جانە تاپتى. بۇلار اقىلدى ءارى باقىتتى ادامدار. ەكىنشى توپ جاراتۋشىسىن ىزدەپ ءجۇر, بىراق تاپقان جوق. بۇلار اقىلدى, بىراق ءالى باقىتسىز ادامدار. ءۇشىنشى توپ جاراتۋشىنى ىزدەپ تە جۇرگەن جوق, تاپقان دا جوق. بۇلار باقىتسىز ءارى اقىماق ادامدار...»
