قوعام • 25 قىركۇيەك, 2024

فيزۋلي فەنومەنى

151 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ورتا عاسىردا اراب ءتىلى – عىلىم ءتىلى, پارسى ءتىلى – پوەزيا, تۇركى ءتىلى جاۋىنگەرلىك ءتىل سانالدى. وسى ءبىر ۇدەرىستەن بولار, تۇركى اقىندارى شىعارمالارىن پارسى تىلىندە جازا باستادى. الايدا قالىپتاسقان قاتاڭ قاعيداتتى بۇزىپ, تۇركى ءتىلىنىڭ داڭقىن اسىرعان الىپ اقىنداردىڭ بىرەگەيى – مۇحاممەد فيزۋلي. شاندوز ­شايىر مۇراسى بۇگىنگە دەيىن تۇركى الەمىنىڭ ەڭسەسىن بيىكتەتىپ, رۋحانياتىنا شام جاعىپ كەلەدى.

فيزۋلي فەنومەنى

ەلوردادا ازەربايجاننىڭ قازاق­ستانداعى مادەني كۇن­دەرى اياسىندا «مۇحاممەد فيزۋلي. عازالدار, حاسيدالار – 530 ولەڭ جولى» اتتى جيناقتىڭ تانىس­تىرىلىمى بولىپ ءوتتى. ءىس-شاراعا ەكى ەلدىڭ ءبىر توپ زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن مادەنيەت قايراتكەرلەرى قاتىستى. تۇساۋكەسەر تىزگىنىن قولعا العان ازەر­بايجان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, اقىن, جازۋشى يلحام فاحمي شىعىس جۇلدىزىنىڭ جىرلارىن جاتقا وقىپ, قوناقتارعا سوزدەن مارجان شاشتى.

ءىس-شارادا العاشقى بولىپ ءسوز العان مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى قۇجاتتاما جانە كىتاپ ءىسى كوميتەتىنىڭ توراعاسى رۋستام ءالي قوس حالىقتىڭ رۋحاني تۇبىرىنە ءۇڭىلىپ, مادەني بايلانىسىن اتاپ ءوتتى.

– ءبىز ازەربايجان مەن قازاقستان باۋىرلاس ەلدەر دەيمىز. بۇل جاي عانا ءسوز ەمەس, ەكى ەلدىڭ تامىرى تەرەڭ تۋىس­تىعىنىڭ دالەلى. قوس حالىقتىڭ ادەبي, مادەني ورتاق دۇنيەلەرى مول, سولار­دىڭ قاتارىندا «قورقىت اتا كىتابى», ماحمۇد قاشقاريدىڭ «ديۋاني لۇعات ات-تۇرك», ءجۇسىپ بالاساعۇني مەن يما­دەددين ءناسيميدىڭ فيلوسوفيالىق ەڭبەكتەرىن ايتۋعا بولادى. ال تۇركى ءتىلىنىڭ جەر جۇزىنە تانىلۋىنا ۇلەس قوسقان, ازەربايجان حالقىنىڭ كلاسسيك اقىنى مۇحاممەد ءفيزۋليدىڭ بۇل جيناعىن تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورى شىعارىپ وتىر. اقىن مۇراسىن ناسيحاتتاۋدا بۇل ەڭبەكتىڭ ورنى ەرەكشە,– دەدى ول.

ازەربايجان مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى ولەگ اميربەكوۆ ءوز سوزىندە مۇحاممەد فيزۋلي شىعارماشىلىعى حاقىندا, ەكى ەلدىڭ باۋىرلاستىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتى مەن مۇراسى قورىنىڭ پرە­زيدەنتى اقتوتى رايىمقۇلوۆا جارىققا شىعىپ وتىرعان جيناقتىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.

– بۇگىنگى تاڭدا ۇيىمىمىز تۇركى ما­دەنيەتىنىڭ مۇرالارىن ىلگەرىلەتۋ بو­يىنشا بىرقاتار جوبالاردى ىسكە ­اسى­رىپ جاتىر. تۇركى حالىقتارى­نىڭ باي مۇراسى مەن مادەنيەتىن ساق­­تاۋ, قورعاۋ جانە جاڭعىرتۋ ءبىز­دىڭ قو­رىمىزدىڭ باستى ميسسياسى. بيىل­عى 25 قاڭتاردا ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى, اسا قۇرمەتتى يلحام گەيدار­ ۇلى اليەۆ مۇحامەد ءفيزۋليدىڭ 530 جىلدىعىن تويلاۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعان بولاتىن. بۇل ءوز كەزەگىندە ءفيزۋليدىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋ بارى­سىنداعى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى دەپ ويلايمىن, – دەدى اقتوتى رايىمقۇلوۆا.

رۋحاني ءىس-شارادا ازەربايجان اك­تەر­­لەرى گۋسەيناگا اسلانوۆا مەن دجالى نوۆرۋز شايىردىڭ قازىنالى جىرىنان ءۇزىندى وقىپ, كورەرمەن جۇرەگىنە مەيىرىم مەن ۇندەستىك ءدانىن ەكتى.

مۇنان سوڭ ءسوز العان بەلگىلى ادە­بيەت­تانۋشى, قالامگەر, مەملەكەت­تىك سىي­لىق­تىڭ لاۋرەاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ابايدىڭ فيزۋلي ەسى­مىن شىعىس اقىن­دارىنىڭ ىشىنەن العاش­قى بولىپ اتاپ, مەدەت تىلەگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. سونى­مەن قاتار تۇڭعىش كلاس­سيكالىق پروزا ازەربايجاندا ەرتە كەزدەن قالىپ­تاسقانى مەن قوس حالىق­تىڭ مادەني بىرلىگى جونىندە ايتتى.

شارادا ن.گانجاۋي اتىنداعى ازەر­­بايجان ۇلتتىق عىلىم اكادە­ميا­سى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى فارانگيز ازي­زوۆا «تۇركى الەمىندەگى فيزۋلي شىعار­ماشىلىعىنىڭ مانىنە» توقتالسا, اقىن كىتابىنىڭ كەڭەسشىسى, ادەبيەتتا­نۋ­­شى ديدار قۇلكەنوۆ «قازاقستانداعى فيزۋلي شىعارماشىلىعىنىڭ تانىلۋى» تۋراسىندا جان-جاقتى بايان ەتتى.

مادەني كەشتە فيزۋلي جىرلارى ازەربايجاننىڭ تانىمال اسپابى مۋگام ارقىلى سازدى اۋەنمەن شىرقالىپ, كورەرمەندەر ىقىلاسىنا بولەندى. 

سوڭعى جاڭالىقتار

نەسيە الۋ نەگە قيىندادى؟

قوعام • بۇگىن, 17:38