كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
بيىلعى تامىز كەڭەسى دە «Digital Kazakhstan: جاڭا زامانداعى ءبىلىم» تاقىرىبىندا وتكەن ەدى. پەداگوگتەر وسى باعىتتا جاساندى ينتەللەكتىنى مۇعالىمنىڭ كومەكشىسى رەتىندە قولدانۋدىڭ جولدارى مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ ەلەمەنتتەرىن ساباق بارىسىندا پايدالانۋ ءتاسىلىن تالقىعا سالدى. «زاماناۋي تەحنولوگيالار پەداگوگتەردەن جۇمىس بارىسىندا جاڭا ۇستانىمدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان مۇنى قولدانۋعا ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق ساتىسى دايىن بولۋعا ءتيىس. ەندى ءاربىر پەداگوگتىڭ ءىت-قۇزىرەتى ونىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋى شارت», دەدى وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ.
جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسى قازىردىڭ وزىندە ءبىلىم سالاسىنا ۇلكەن وزگەرىس اكەلىپ جاتىر. كۇندەلىكتى ساباق بارىسىندا جاساندى زەردەنى قولدانۋ ارقىلى پەداگوگتەر وقۋ ماتەريالدارىن وڭاي دايىنداپ, تاپسىرمالاردى ءار وقۋشىنىڭ دەڭگەيىنە ساي بەيىمدەي الادى. مىسالى, جي-گە نەگىزدەلگەن وقىتۋ پلاتفورمالارى ءار وقۋشىنىڭ ۇلگەرىمىن تالداپ, ولاردىڭ كۇشتى جانە ءالسىز جاقتارىن انىقتاپ بەرەدى.
«جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگىن كۇندەلىكتى ساباق بارىسىندا قولدانۋ – وتە ءتيىمدى شەشىم. ماسەلەن, بۇل تەحنولوگيا وقۋشىلاردىڭ «Gallup» سەكىلدى تەستىلەرىنە تالداۋ جاساپ, ءار بالاعا جەكە دامۋ جوسپارىن سىزىپ بەرەدى. ءبىر مەكەمەنىڭ كاسىبي باعدار بەرۋشىسى بۇل ۇدەرىسكە كەمىندە ەكى-ءۇش ساعات جۇمسايدى, ال جاساندى ينتەللەكت بۇنى ءبىر مينۋتتىڭ ىشىندە دايىنداپ بەرە الادى. ودان بولەك, جاساندى زەردە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن باعالاۋ مەن ولارعا كەرى بايلانىس بەرۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتەدى. بىلايشا ايتقاندا, بۇل تەحنولوگيا ءار ءبىلىم الۋشىعا جەكە ۆيرتۋالدى مۇعالىم سياقتى قىزمەت اتقارادى. ءبىر ايتا كەتەتىن ماڭىزدى نارسە – جاساندى زەردە مۇعالىمنىڭ ورنىنا جۇمىس ىستەمەيدى, تەك ونىڭ كومەكشىسى بولادى, ياعني پەداگوگتىڭ جۇگىن ءسال جەڭىلدەتەدى. جاڭا تەحنولوگيالار كۇننەن-كۇنگە دامىسا دا, جاساندى ينتەللەكت ءالى دە قاتەلەسۋى مۇمكىن», دەيدى جامبىل يننوۆاتسيالىق جوعارى كوللەدجىنىڭ مۇعالىمى الىشەر ءجۇنىسوۆ.
وسى كۇنى وقۋشىلار اراسىنداعى بايقاۋلاردىڭ دا دەنى ونلاين جۇيەگە اۋىستى. سايىستىڭ ءادىل ءوتۋىن قاداعالاپ, ناتيجەسىن شىعارىپ, جەڭىمپازداردى انىقتايتىن دا – جاساندى ينتەللەكت.
«قازىر «Daryn kz» اتتى دارىندى بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن تسيفرلى پلاتفورما ازىرلەتىپ جاتىرمىز. ونىڭ ەرەكشەلىگى – بالالار ەمتيحاندى ونلاين تاپسىرعان كەزدە, جاساندى ينتەللەكت قاتىسۋشىلاردىڭ باسقا براۋزەرگە كىرگەنىن نەمەسە الدەكىمنەن كوشىرگەنىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتايتىن بولادى. قىسقاسى تەستىلەۋدىڭ ءادىل ءارى ىڭعايلى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتەدى. تسيفرلاندىرۋ بۇرىن دا ءوز قارقىنىمەن كەلە جاتقان ەدى. بۇل ۇدەرىستى پاندەميا ودان سايىن جىلدامداتتى. ماسەلەن, ءبىز ۇيىمداستىراتىن «تاريح اتا», «كەنگۋرۋ», «اقبوتا», ء«تىل – تاۋەلسىزدىك تۇعىرى» سىندى ءبىلىم جارىستارى قاشىقتان ۇيىمداستىرىلادى. ودان بولەك, مامانداندىرىلعان مەكتەپتەردىڭ قابىلداۋ جۇمىستارىن وتكىزگەندە قاتىسۋشىلار قۇجاتتارىن ەلەكتروندى تۇردە تاپسىرادى. ال ەمتيحان بارىسى تىكەلەي ەفيردەن بەرىلەدى. ونى سىلتەمە ارقىلى اتا-انالار, قۇقىق قورعاۋشى ورگان وكىلدەرى كورە الادى. تسيفرلاندىرۋدىڭ تاعى ءبىر پايداسى – تەستىلەۋ ناتيجەسىنىڭ جاۋابى ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز انىقتالادى. ياعني جاساندى ينتەللەكت قاتىسۋشىنىڭ قانشا بالل جيناعانىن سول ساتتە-اق ەسەپتەپ بەرەدى. كەيىنگى كەزدە سايىس جەڭىمپازدارىنا بەرىلەتىن سەرتيفيكاتتارعا QR-كود قويىپ ءجۇرمىز. بۇل – ماراپاتتاردى كوشىرىپ, جالعان بايقاۋ ۇيىمداستىراتىن الاياقتارعا قويىلاتىن توسقاۋىل», دەدى «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان جۇماگەلدى.
ءبىلىم سالاسىنىڭ كوپ ماسەلەسىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن شەشۋگە بولادى. وسى باعىتتاعى ستارتاپتار دا از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – ء«Beyimاى». بۇل – وقۋعا ارنالعان الەۋمەتتىك جەلى. مۇندا ستۋدەنت نەگىزگى باعدارلامادان ءتۇرلى ءبىلىم الىپ, قوسىمشا ماتەريالدار الا الادى. اتالعان قولدانبانى قازىر ەلىمىزدە 25 مىڭ وقۋشى مەن 2 مىڭ مۇعالىم پايدالانىپ, يگىلىگىن كورىپ وتىر. ال «Beyim Synaq» قوسىمشاسى ءبىلىم الۋشىنىڭ ەمتيحانعا دايىندالۋىنا كومەكتەسەدى.
«BeyimTech» ستارتابىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى نۇرسۇلتان دۇيسەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بالالار ستاندارتتى وقۋلىقتاردىڭ ورنىنا وزىنە قاجەت جانە ەرەكشەلىگىنە ساي جەكە باعدارلامامەن وقيدى. ماقسات – ءار بالاعا قاجەت ۋاقىتتا ساپالى ءبىلىم ۇسىنۋ.
«پاندەميا كەزىندە ەلىمىزدە «OnlineMektep» پلاتفورماسى جاسالدى. ول نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى مەن «Bilim Media Group» كومپانياسىنىڭ بىرلەسكەن ءونىمى ەدى. پلاتفورمانى 2,5 ميلليونعا جۋىق وقۋشى مەن 200 مىڭ مۇعالىم قولداندى. پاندەميا اياقتالعاننان كەيىن بۇكىل الەمدە ونلاين وقۋ كۇندەلىكتى تىرشىلىكتىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى. ءدال 2021 جىلى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ بازاسىندا «BeyimTech» زەرتتەۋ جوباسى قۇرىلدى. ءبىز «بولاشاقتا ونلاين وقۋدىڭ يدەال پلاتفورماسى قانداي بولۋى كەرەك؟» دەپ ويلاندىق. ءبىزدىڭ كوماندا «Blackboard», «Duolingo», «Moodle» جانە «Canvas» سياقتى 40-تان استام ءبىلىم قىزمەتىن تالداپ, ادىستەمە مەن ءبىلىم باعدارلامالارىن زەرتتەپ, كەڭەس الۋ ءۇشىن شەتەلدىك مامانداردى ەلىمىزگە اكەلدى. ءبىر جارىم جىلعا جۋىق ۋاقىت زەرتتەدىك. سودان كەيىن ءبىز 20 مەكتەپپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەي باستادىق. ول جەرگە تاجىريبە رەتىندە بىرنەشە ءبىلىم قىزمەتىن ەنگىزدىك. ەلەكتروندى پلاتفورمالار وقۋ ۇدەرىسىن قالاي جاقسارتا الاتىنىن تالدادىق. وسىلايشا, 3 جىلدىق تەرەڭ عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ارقاسىندا ءبىز ونلاين وقىتۋ ادىستەمەسىن جاسادىق», دەيدى ن.دۇيسەباەۆ.
ءبىلىم سالاسىنداعى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى وقىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىنى انىق. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە قاراستى تسيفرلاندىرۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, 2024 جىلى مەكتەپتەردەگى جوعارى ساپالى ينتەرنەت كورسەتكىشى 3 ەسەگە ۇلعايتىلعان. قازىرگى تاڭدا ينتەرنەت جىلدامدىعى 89,5 پايىزدى قۇرايدى. مەكتەپتەردى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشۋ ءۇشىن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, قازىر ەكى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ماسەلەن, «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2066 مەكتەپكە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى 2027 جىلعا دەيىن جۇرگىزىلەدى. ودان بولەك, «Starlink» تەحنولوگيالارى قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا 1993 مەكتەپ جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسىلادى. قازىرگى تاڭدا 1757 مەكتەپ جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان.
تسيفرلاندىرۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مايرا مارالباەۆانىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك «eGov Mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا ءبىلىم تۋرالى بارلىق مالىمەت قولجەتىمدى جاڭا «Bilim» سەرۆيسىن ىسكە قوستى. بۇل سەرۆيستە ازاماتتار ءۇشىن قولجەتىمدى, ىڭعايلى بولاتىنداي ءبىلىم تۋرالى بارلىق قاجەتتى مالىمەت بەرىلگەن. اتالعان قوسىمشا ء«بىلىم بەرۋ ۇيىمىن بىتىرگەنى تۋرالى تسيفرلىق قۇجاتتار», «بالانىڭ ءپروفيلى جانە وقۋشىلار جايلى قوسىمشا اقپارات» سياقتى بىرنەشە بولىمدەردەن تۇرادى.
«سونداي-اق «eGov Mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا ء«بىلىم تۋرالى اقپارات» اتتى جاڭا تسيفرلىق قۇجات ىسكە قوسىلدى. بۇل بالاباقشادا, مەكتەپتە نەمەسە كوللەدجدە وقۋ فاكتىسىن راستايتىن ءبىلىم تۋرالى اقپاراتتى كورسەتەدى. اتا-انالارعا وقۋ ورنىنان قاعاز تۇرىندەگى انىقتاما الۋدىڭ قاجەتى جوق, «eGov Mobile» قوسىمشاسىنان ءبىلىم تۋرالى اقپاراتتى ۇسىنۋى جەتكىلىكتى. ودان بولەك, 2023 جىلدان باستاپ تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم تۋرالى ديپلومدار تسيفرلىق فورماتتا «eGov Mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا قولجەتىمدى بولدى. 2024 جىلى 2004–2023 جىلدار ارالىعىندا بەرىلگەن ديپلومدار, ال 2025–2026 جىلدارى – 2004 جىلعا دەيىنگى بەرىلگەن ديپلومدار تسيفرلىق فورماتقا اۋىستىرىلادى. كورسەتىلگەن مەرزىمدەرگە سايكەس تسيفرلىق قۇجاتتاردىڭ بولۋىن «eGov Mobile» قوسىمشاسىنداعى «تسيفرلىق قۇجاتتار» بولىمىندە نەمەسە «Bilim» سەرۆيسىندە تەكسەرۋگە بولادى», دەدى م.مارالباەۆا.
بالالاردى مەكتەپتەر اراسىندا اۋىستىرۋ بويىنشا دا مەملەكەتتىك قىزمەت اۆتوماتتاندىرىلعان. ەندى اتا-انالار مەن زاڭدى وكىلدەر بالانى ءبىر مەكتەپتەن ەكىنشى مەكتەپكە اۋىستىرۋدى ۇيدەن شىقپاي-اق, «eGov.kz» پورتالىندا جۇزەگە اسىرادى. وندا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا نەمەسە ودان تىس جەرلەردە كورسەتىلگەن كەز كەلگەن ءبىلىم ۇيىمىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى.
«مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ 100 پايىزى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلدى. ولار قازىرگى ۋاقىتتا 11 پلاتفورمادا قولجەتىمدى.سونداي-اق بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءتيىمدى قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا «بىرىڭعاي كەزەكتىلىك» بازاسى ازىرلەنىپ, ىسكە قوسىلدى. جاڭا ۇلگى ءاربىر وتباسىنا جەكە قاجەتتىلىكتەرى مەن قالاۋلارىنا قاراي ءتورت بالاباقشاعا دەيىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانىڭ جاڭا مودەلى 2023 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ شاحتينسك قالاسى مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ پەتروپاۆل قالاسىندا سىناقتان ءوتتى. قازىرگى تاڭدا ماسشتابتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار پەداگوگتەردىڭ بارلىق مالىمەتى «پەداگوگ پورتفوليوسى» مودۋلىندە كورسەتىلەتىن بولادى. سول ارقىلى مۇعالىمدەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كەزىندە قاعاز قۇجات اينالىمى مەن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن جويۋ جانە كونكۋرستىق راسىمدەردى اشىق وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى تسيفرلاندىرۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
