ءبىز ايگىلى اعىلشىن اقىنى ۋيستەن حيۋ ودەن ولەڭىنەن امەريكانىڭ تىنىمسىز ءومىرىن, تىڭعىلىقتى ادامىن تانىساق, يسپان اقىنى حيمەنەس مىنەزىنەن تۋعان جەرىنىڭ جەلى مەن قيىرسىز جازىعىن, باياۋ اققان سۋى مەن بايسالدى ادامىن كورەمىز. سول سەكىلدى الىپ گەتەنىڭ اسا مادەنيەتتى, سىپايى سىرشىلدىعىنان نەمىس ۇلتىنىڭ اسەم مادەنيەتىن اڭعاراسىز.
اقىن ابزال بوكەننىڭ بولمىسى, پاراسات پايىمى, شاشاۋسىز مىنەزى مەن بۇيىعى قوڭىرلىعى ءجىبى سوگىلمەگەن ۇلتتىق بولمىستى ەسكە تۇسىرەدى. ورىنسىز تاسۋ, كەرەكسىز كۇشەنۋ, ءجونسىز جىلتىرعا ساراڭ سامالالى جىرلار ءبىر كەزدە اۋىل شەتىندە قوي باققان ۇيالشاق ءۇنىڭدى, تابا نان ۇستاپ, تالدان تاياق مىنگەن, بەت دىردەگى بۇزىلماعان بيازى شاعىڭدى ساناعا اكەلەدى. راسىندا, ءبىز ءبارىمىز باستاپقى بولمىسىمىزعا ۇمتىلۋشىلارمىز. العاشقى باستاۋ – كۇللى تازالىق پەن تۇمالىقتىڭ, قۇداي ورناتقان قاسيەتتى زاڭداردىڭ بۇزىلماعان, بۇلجىماعان ورنى. ءرۋميدىڭ ولەڭىندە مەشىتتەن, شىركەۋدەن تاپپاعان قۇدايدى اقىرى جۇرەگىنەن تابۋىندا ۇلكەن سىر بار. اتاقتى بورحەس «مىڭ ءبىر تۇنگە ۇقساس الەمدە شەكسىزدىك شىڭدارىنىڭ باسى بولۋى مۇمكىن ەمەس ەشبىر ارەكەت جوق» دەگەن پىكىر ايتادى. شىنىندا بىزدەر ۇلكەن الەمدى, باستاۋ تۇنىعىمىزدى ءومىر بويى كوكسەپ وتەتىن كىشى الەمنىڭ پەرزەنتتەرىمىز. تۇركى الىبى الىشەر ءناۋايدىڭ تىلىمەن سويلەسەك, سوندا عانا اقىن جايقالعان باعىنا كۇتىممەن قارايتىن اقىلمان باعبانعا اينالماق.
«توقىراۋىن, مەن سەنەن الىس كەتتىم,
زەڭگىرىنە سىڭگەندەي عارىش كوكتىڭ.
ساعان دەگەن ساعىنىش – سارىۋايىم,
سارىۋايىم ءىشىپپىن, بال ىشپەپپىن.
شاعىرماقتا كۇيدىردى كەكىلدى كۇن,
سودان كەيىن سول كەكىل كەتىلدى مىڭ.
بالالىعىم – سەن جاقتا, ءوزىم – مۇندا,
ءبىر دەنەدە ەكى ادام سەكىلدىمىن».
تۇلعانىڭ ەكىگە جارىلۋى – ءارىسى بورحەستىڭ «ساعاتى» مەن بەرىسى جاڭا قازاق پوەزياسىندا ءجيى ۇشىراسادى. بىراق وسى ءبىر قوس شۋماقتىڭ جۇپ-جۇمىر قالىبى, ويشىل اتموسفەراسى سۇيكىمدى. اراسىنان قىل وتپەس تىعىزدىق, ۇلت پەرزەنتىنىڭ عانا جۇرەگىنەن تۋار «توقىراۋىن», «زەڭگىر», «سارىۋايىم», «شاعىرماق» سەكىلدى سوزدەر ولەڭنىڭ رابايىن اشىپ, قار جەگەندەي مامىق ۋىتى سەزىلەدى. تۋعان ولەڭنىڭ ءبىر سيپاتى ىشكى ۇيلەسىمىندە, ءتورت اياعى تەڭ تۇسكەن جورعاداي تايپالىپ تۇرۋىندا بولسا كەرەك. جاقسى ولەڭدى وقىعاندا وقىرمان ونى ءوزى جازا الاتىنداي بولىپ كورىنىپ تۇرادى دەپتى بەلينسكي. ءيا, جازا الاتىن سەكىلدىسىز, بىراق ول ءۇشىن نەشەمە عۇمىر, قانشاما سارساڭ ساعات كەرەگىن كەش بىلەسىز.
«…ۋاقىت شالعى ەكەن,
شاپسا, شارت كەتەم.
ءولىم الدا ەكەن,
ءومىر ارتتا ەكەن.
قاقتى ەسەمنەن
قارتتىق, قاراعىم.
كەلدىم دەسەم مەن,
كەتىپ بارامىن».
اقىن پوەزياسىنىڭ ءبىر قىرى, باستى قىرى – ويشىلدىق. بۇرىننان بوتەن, ەجەلگىدەن ەرەك, تەك ءوز قولتاڭباسى اڭعارىلار سونى ويشىلدىق.
«قۇدايىڭنان سوڭعى قۇداي – ۋاقىت,
سونى ۇقپاعان, نەنى ۇعاسىڭ, جانىم-اي؟!»
ەگەر وسى جىردى عىلىمسىز دىنشىلدەرگە وقىتساڭىز, قوس يت قوسىپ تابالاۋى ابدەن مۇمكىن. ال ۋاقىتتىڭ قۇدىرەتىن تانىتقان بۇل تەڭەۋ ويلى وقىرمانعا ۋاقىت قۇندىلىعىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى. ۋاقىت – بىزدەن كارى, بىزدەن دانا. ونى باسى دا, سوڭى دا ءبىز ەمەس. ءبىز وعان تەك تۋمىستاعى دارالىق ارقىلى ەرەك سيپات بەرە الامىز. الىپ بايروننىڭ «و, ۋاقىت! ءبارى جۇيتكىپ قاناتىڭنان, قالىقتاپ ءدال تۇسىڭنان زۋلار ءبارى» دەپ شارق ۇرۋى سوندىقتان دا بولار.
ءسىرا, قايبىر ادامعا دا وتانشىلدىق انا قۇرساعىنان بەرىلەدى. ەشكىم وقۋ-توقۋمەن, عايىپ بۇتاعىنا ءسۇرىنىپ وتانشىل بولىپ كەتپەيدى. ءبىز تانىعان ابزال اقىن – وتانشىل. اۋىز ادەبيەتىنىڭ ءباسى كەز كەلگەن ەلدىڭ فولكلورىنان قۇنارى ۇلىق, جان كۇيى ۇياتقا ورانعان, ءوزىنىڭ ۇلى حالىق ەكەنىن ءالى جەتكىلىكتى تانىماعان قاھارمان وتانىن سۇيەدى اقىن. سۇيگەندىكتەن سىنايدى, سىر ىزدەيدى, جارالانادى.
«اعىپ جاتقان ارناداي
ازانى مەن قازانى.
عايىپ بولدى, جالعان-اي,
بۇرىنعىنىڭ قازاعى.
...قايدا قالدى تاۋ ءىشىن
جاڭعىرىق قىپ ءبىر ءوزى;
سامبىرلاعان داۋىسى,
سالدىرلاعان مىنەزى؟!»
«باعزى قازاق» اتتى ولەڭدە كەشەگى قازاقتىڭ كەڭدىگى, ەسەبى جوق, ەسى جوق اڭعالدىعى, ايداي كەلىنى, قازيى مەن قازىسى, ىرىلىگى جوقتالادى. قازاق بالاسىنىڭ, شىنىندا, سوڭعى عاسىرداعى ارنەشىك ساياسات پەن قولدان جاسالعان قاعيداتتار بىرقاتار قۇندىلىعىن كەمىتتى. ءتىپتى وزىنەن-ءوزى ۇيالاتىن, جات تىلدە سويلەۋدى ماقتان كورەتىن ءتۇپسىز ىلديعا ءتۇسىردى. الايدا تاۋەلسىزدىك شۇعىلاسىمەن بىرگە جاڭا ۇرپاق دابىلى جەر سارايىن جاڭعىرتىپ, ساۋلەلى ۇمىتكە باستايدى. جاتسا تۇسىنەن, تۇرسا ەسىنەن كەتپەگەن ازات تاڭدى كورگەن ەلىمىز ويانا باستاعانداي, رۋح الداسپانى جالىن اتىپ, قانتامىرعا وت قۇيىلعانداي. كەيىنگى تولقىن تۇرپاتىنان بۇل ۇدەرىس ايقىن سەزىلەدى.
اسقار سۇلەيمەنوۆ: «جاقسى كىتاپ – ۇياتتىڭ انتولوگياسى» دەگەن-ءتىن. اقىن ابزال بوكەن جىرلارىنان قازاققا ءتان قويۋ ۇيات, مەيىرباندىق, ادامگەرشىلىك, پاراسات شوعى مازداپ تۇر. جۇلقىما جەلىك, جاتتاندى ۇران ىزدەسەڭىز بۇل جاققا قاراي باسپاعايسىز. بۇل بەكەت – ادامدىق كەمەلدىككە ۇمتىلۋشى, كوڭىلى ءتور, سازى قوڭىر, باستاپقى تۇما تازالىققا قۇشتار ىزگىلىكسۇيگىش جاندارعا ءتان, قادىرلى وقىرمان.
