مۇنداي عالاماتتى كىم كورگەن, مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك «مۋزەي تۇنىنە» 47 مىڭنان استام ادام كەلگەن. بىلتىرعى جىلعى كورەرمەن سانى 30 مىڭ ادام بولعانىن توپشىلاساق, بيىلعى قورىتىندى جوعارى كورسەتكىشكە جەتىپ وتىر. مۇراجاي ءىشىن دۋمانعا اينالدىرعان جۇرتشىلىقتى ساراپتاي كەلە, مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اسحات ورالوۆ مەرەكەلىك كەش تۋرالى ويىن بىلايشا جەتكىزدى.
– ەلوردا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىمەن وسى مەرەكەلىك كەشتى ءبولىسۋ وتە قۋانىشتى. استاناداعى «مۋزەيلەر ءتۇنى» ەستەن كەتپەستەي دۋمانعا تولى بولدى دەسەم, قاتەلەسپەيمىن دەپ ويلايمىن. بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز مادەنيەتىنە, تاريحىنا جانە ونەرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز — وسىنداي ءىس-شارالار ارقىلى ادامدارعا ەلىمىزدىڭ رۋحاني مۇراسىن قولجەتىمدى ەتۋ».
شارادا تۇس-تۇستان اعىلعان كورەرمەندەرگە ءارتۇرلى قىزىقتى بولىمدەر ۇسىنىلىپ, كەش كورىگى قىزا ءتۇستى.
اتاپ ايتار بولساق, ۇلتتىق مۋزەي باسىلىمدارى مەن «الماتى كىتاپ» باسپاسىنىڭ كىتاپ كورمەسى, «تاريحي تۇلعالار: قۋىرشاق بەينەسىندە» اۆتورلىق قۋىرشاقتار كورمەسى, «كونەنىڭ كوزىن اشۋ» اتتى قر ۇلتتىق مۋزەيى كونسەرۆاتسيا جانە قالپىنا كەلتىرۋ قىزمەتىنىڭ كورمەسى مەن شەبەرلىك ساباقتارى, قولونەر جارمەڭكەسى, عىلىمي دارىستەر, تەاترلاندىرىلعان ەكسكۋرسيالار مەن ويىن-كۆەستتەر. ال «جۇلدىزدى گيد» جوباسىندا تاريحشىلار راديك تەمىرعاليەۆ, جاقسىلىق ءسابيتوۆ, مۇحيت-ارداگەر سىدىقنازاروۆ, مەديامەنەدجەر ارمانجان بايتاسوۆ, بلوگەر دياس كامەريدانوۆ پەن «Pygmalion» گالەرەياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى داناگۇل تولەپباي مۋزەي زالدارىندا ەكسكۋرسيا جۇرگىزدى.
مەرەكەلىك كەشتە ە.راحماديەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونياسىنىڭ ۇرمەلى اسپاپتار وركەسترى مەن «قورقىت» ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلى, بي ۇجىمدارى, ديدجەيلەر ءوز ونەرلەرىن پاش ەتىپ, سوڭىندا وتتى شوۋ كورسەتىلدى.
مۋزەيدە ۇلتىمىزدىڭ سان عاسىرلىق تاريحي جادىگەرلەرى مەن كونە بالبال تاستاردىڭ تۇپنۇسقاسى ساقتالعان. ءۇيسىن, ساق داۋىرىندەگى ەجەلگى ادامداردىڭ انتروپولوگيالىق بەت-بەينەسى, شەجىرەلى قالالار ماكەتى, بايىرعى بابالارىمىزدىڭ كيىم كيۋ ۇلگىسى, قوردالى استىق قامباسى مەن اشەكەيلى بۇيىمدارى كورسەتىلىپ, كورەرمەننىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزدى.
اسىرەسە پالەونتولوگيا زالى قوناقتار اراسىندا ەرەكشە تانىمالدىلىققا يە بولدى. ەرەسەكتەرمەن قاتار بالالاردىڭ ىقىلاسىن وياتقان «پالەونتولوگيا» زالى قازاقستان جانۋارلار الەمىنىڭ الۋان تۇرلىلىگى مەن بايلىعىن ناسيحاتتاۋعا, سونىمەن قاتار ءارتۇرلى گەولوگيالىق داۋىرلەردە ءومىر سۇرگەن ومىرتقالى تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ەۆوليۋتسياسىن كورسەتۋگە ارنالعان. مۇندا تيراننوزاۆر, ءۇش ساۋساقتى گيپپاريون جىلقىسى, ۇلكەن ءمۇيىزدى بۇعى, الىپ مۇيىزتۇمسىق, مامونت سەكىلدى ەجەلگى تاريحقا دەيىنگى كەزەڭ جانۋارلارىنىڭ جانە قازاقستان اۋماعىندا پالەونتولوگتەر مەن گەولوگتەر تاپقان باسقا دا تىرشىلىك يەلەرىنىڭ قاڭقالارى جيناقتالعان. ەكسپوزيتسيادا جالپى سانى 263 ەكسپونات ۇسىنىلىپ, اتالعان زال زاماناۋي اقپاراتتىق قۇرالدارمەن جابدىقتالعان.
ۇلتتىق مۋزەيدىڭ عىلىمي حاتشىسى سايلاۋبەك ماحامبەت ۇلى اۋقىمدى شاراعا توقتالا كەلە, بيىلعى «مۋزەي ءتۇنىنىڭ» ەرەكشەلىگىن اتاپ ءوتتى.
– بيىلعى «مۋزەي ءتۇنىنىڭ» ەرەكشەلىگى سول, ءبىز ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ءوز قۇندىلىقتارىن كورسەتۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز. سونىمەن بىرگە, كورەرمەن نازارىن مۋزەي ماماندارىنا اۋدارىپ وتىرمىز. ماسەلەن, حالىقارالىق مۋزەيلەر كۇنى «مۋزەيدىڭ قور ساقتاۋ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ: تەورياسى مەن پراكتيكاسى» اتتى سيمپوزيۋمنان باستالدى. ياعني قازاقستاننىڭ 28 مۋزەيىنەن 50-دەن استام قىزمەتكەرلەر كەلىپ, ولارعا ءبىزدىڭ قور ساقتاۋشىلار ءوز تاجىربيەسىن ۇيرەتتى. ەكىنشى ەرەكشەلىگى, «كونەنىڭ كوزىن اشۋ» اتتى كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, رەستاۆراترلارىمىز مەن كونسەرۆاترلار جۇيەلى ەڭبەكتەرىن جۇرتقا پاش ەتۋدە. ادەتتە, كورمە كەزىندە تەك قانا دايىن دۇنيەلەر قويىلسا, وسى جولى ءۇردىستىڭ ءوزى قوناقتار نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر. باستى ماقساتىمىز كورەرمەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسىن كوزبەن كورۋى, سەزىنۋى كەرەك دەگەن نيەتتەن تۋىنداعان بولاتىن, – دەدى ول.
كوپشىلىك قوشەمەتىنە يە بولعان «كونەنىڭ كوزىن اشۋ» اتتى كونسەرۆاتسيا جانە قالپىنا كەلتىرۋ قىزمەتى كورمەسى شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزۋمەن قاتار, ەلدىڭ قويعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
– ۇلتتىق مۋزەيدىڭ رەستاۆراتتسيا بولىمىندە جۇمىس ىستەگەنىمە ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. زەرگەرلىك ونەرمەن اينالىسىپ جۇرگەنىمە, مىنە, ون جىل. قازىر كورەرمەنگە زەرگەرلىك بۇيىمداردى جاساۋ, دانەكەرلەۋ ءىسىن كورسەتۋدەمىن. بۇيىمدى جاساۋدا ونىڭ قانداي ۇردىستەردەن وتەرىن, نەندەي قيىندىقتار تۋىندايتىنىن حالىققا كورسەتىپ جاتىرمىز, – دەدى زەرگەر باقىتجان دۇيسەنبەك.
كورەرمەنگە ۇسىنىلعان باستى نىساننىڭ ءبىرى – «قازاقستان تاريحى» زالى. قازاق جەرىنىڭ تاسقا تاڭبالانعان سوم تاريحى تانىستىرىلاتىن زالدىڭ جالپى اۋدانى 1481,5 شارشى مەتردى قۇرايدى. ەكسپوزيتسيا ۇلكەن جانە ەكى كىشى زالدا ورنالاستىرىلعان. ەكسپوزيتسيانىڭ نەگىزگى بولىگىندە XIII -XX ارالىعىندا قازاق دالاسىندا بولعان ساياسي وقيعالار, كوشپەلى مادەنيەتتىڭ قالىپتاسۋى مەن قازاق حالقىنىڭ رۋحاني ءومىر سالتى بەينەلەنگەن. ەكسپوزيتسيادا قازاق مەملەكەتىنىڭ قۇرىلۋى, مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى, قازاق رۋلارىنىڭ جوڭعار جاۋلاۋشىلارىنا قارسى كۇرەسى, ەلىمىزدىڭ رەسەي يمپەرياسىنىڭ قۇرامىنا كىرۋى جانە حح عاسىردىڭ اياعىنا دەيىنگى باسقا دا تاريحي ۇدەرىستەر تۋرالى باياندالعان. قوناقتارعا وتانشىلدىق رۋح بەرىپ, وتكەنىنە قادام باستىرعان تاعىلىمدى ءبولىم ىعى-جىعى حالىققا تولدى.
«مۋزەيلەر ءتۇنى» – ەلىمىزدىڭ مادەني ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا, كوپشىلىك اسىعا كۇتەتىن ءداستۇرلى شاراعا اينالىپ وتىر. اۋقىمدى شارانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى الەۋمەتتىك-مادەني مەكەمەسى رەتىندە مۋزەيگە دەگەن كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتۋ, تاريحي-مادەني مۇرالارعا ارنالعان بىرەگەي شارالار مەن باعدارلامالار ارقىلى مۋزەيدىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ. بىرەگەي شارا جاستاردىڭ شىعارماشىلىعىن دامىتۋعا, مادەني ورتا قۇرۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى. ەلوردامىزدىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن اتالعان شارا مۋزەي الەمىمەن تانىسۋعا, مۋزەي كوللەكتسيالارى مەن ەكسپوزيتسياسىن كورۋگە, مادەني باعدارلامالارعا قاتىسۋعا جانە كوڭىلدى دەمالىپ قايتۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى.
استانا
