سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
اۋەلدەن قازاق اقىنى – ەپيك. ارىعا كەتسەك, العاشقى شىعارمالار ەپيكالىق داستاندار, پوەمالار بولعاندۇر. گومەر شالدىڭ نەشەمە ۇرپاقتى تاربيەلەگەن «يليادا» مەن «وديسسەيى» ەپيكالىق تۋىندىلار. بورحەس سوزىنە سەنسەك, العاشقى تۋىندىلار سوعىس, شايقاس حاقىندا بولىپتى. ءومىر ءۇشىن, ۇلت ارى, جەر داۋى ءۇشىن بولعان كۇرەستەر جىر بولىپ تۋىپتى, حاتقا ءتۇسىپتى. ۇلتىمىزدىڭ اۋىز ادەبيەتىنە باجايلاساق, «قوبىلاندى», «الپامىس باتىر», «ەر تارعىن» جىرلارى باتىرلىق داستاندار. عاشىقتىق داستاندار, «بوزجىگىت», «سەيفۇلمالىك», «تاھير-ءزۇحرا», ء«لايلى-ءماجنۇن» سىندى شىعىستىق داستاندار ءبىر توبە. ال الدىڭعى باستاۋ بۇلاقتاردان ءشولى قانا سۋسىنداعان «قۇلاگەر» پوەماسىنىڭ اۋقىمى بولەك. ءبىر ءوزى ءبىر داۋىردەي, ءبىر ءوزى زامان سۇسىن, قوعام كەلبەتىن, قازاق جانىن سۋرەتتەگەن ءىرى شىعارما.
پوەمادا تۇيەنىڭ شۋداسىنداي تىعىز, ات جاعىنداي ءىرى-ءىرى سوزدەر ورگەن. ءبىر ءارىبى تۇسسە ءبۇتىن ماعىناسى جوعالار نىعىزدالعان تارماقتار, ءبىر-بىرىنەن اجىراعىسىز بوي-بوي سۋرەتتەر كەسكىندەلگەن.
قىرداعى قارا سويىل باقانداعان,
قارادا قارا جۇرەك قاھارلانعان.
تۇسىندا سەرى بولسىن, پەرى بولسىن,
ۇنايدى ومىرىمەن اقان ماعان.
تازا تاس سياقتانعان كۇمىس كەسەك,
جاپىراق سەكىلدەنگەن تازا توسەك.
جۇرەگىن جۋىقتاسا جارالاعان,
كىر ءومىر, تىكەن تۇرمىس, ۋلى وسەك.
اقىن وبرازىن سومداۋدا اقىن شەبەرلىگى انىق اڭعارىلادى. جالپىدان شىققان جالقىنىڭ جان كۇيى, توسىن سەزىمدەرى, «تازالىقتى قولىنا ۇستاعان تەكتى قۇستاي» بولمىسىن اسقاقتاتا, شابىتتان شىرقايدى. ورتاسىن ولقى كورگەن دارا, شومىشتىلەرگە باس يمەگەن دارقان سەرىنىڭ جالعىزدىعىنىڭ ءمانىن اشادى.
ايتەۋىر قۇلاگەردى ءمىنىپ باپتاپ,
جالعىز جان جاپان تۇزگە
كەتكەن اقتاپ.
اق كوڭىل, اسقار جانىن
الىپ قاشقان,
ارامنان, اينالادان, كىردەن ساقتاپ.
مىنە, وسى شۋماقتا اقان بار, ونىڭ تاعدىرى, ءبىتىمى بار. سونىمەن اقان سەرى وسىندا تۇرا تۇرسىن, ءبىز كەلەسىگە كوشەيىك.
پوەمانىڭ «اس» اتتى بولىمىندە قازاقتىڭ دارحان كوڭىلى, اسقان پەيىلى, كەمدىك كورمەي تۇرعانداعى كەڭشىلىگى بىلىنەدى. قۇرىق تيمەگەن, قىلاۋ تۇسپەگەن كوڭىلدەردىڭ ديدار-عانيبەتى, استا-توك داستارقان, الىس-جاقىننىڭ باۋىرمال, بەرەكە-بىرلىگى بايان ەتىلەدى.
بىرەۋدى بىلمەسە دە ءنان دەسەدى –
شىرەنىپ ناسىبايدى اتۋىنان.
مىنە, بۇل قازاققا عانا تۇسىنىكتى, قازاققا عانا جاراسار ولپى-سولپى ارەكەت پەن تۇسىنىكتەر.
توياتتاپ قازى, قارتا, تۇيە كەكىرىك,
قىپ-قىزى بيلەر جاتىر
قىمىز قۇسقان.
جانسۇگىروۆ پوەماسىنان تۇتاس دالا اۋەنىن, ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, قىپ-قىزىل بيلەردىڭ قىمىز قۇسقان, تۇيە كەكىرىككە تويعان سۇلباسىن كورەسىز. اقىن نازارىنان ەڭ ۇساق بولشەكتەر دە تىس قالمايدى. ء«جۇز-جۇزدەن جۇرگەن جىگىت داياشىعا, اق كوبىك مىنگەن اتتىڭ جاياسىندا», «مىرزالار كۇمىس تۇرمان شالقالاپ ءجۇر, كەدەيلەر وتىن شاۋىپ ارقالاپ ءجۇر», ء«بىر جەردە تاباق تەۋىپ ەتكە وكپەلەپ, بوقتاسىپ ءبىر ءۇي جاتىر جەردى ساباپ», ء«بىر كەزدە بەبەۋ قاعىپ, كۇشىكتەي بوپ, قىڭسىلاپ, سىڭسىعانداي كۇي جىلاعان», «ساۋداگەر ماتا ساتقان ءسوز قاتىپ تۇر, قىلجاقتاپ ءبىر توقالعا تۇشتاقتاعان».
قۇلاگەر تاعدىرى – سول تۇستاعى قازاق تاعدىرى, ەل تاعدىرى ىسپەتتەس. قارا بۇلتتاي قاقىراي تونگەن ەزگىشىل بيلىك جاعاعا قول سالىپ, مامىراجاي قازاقتى تالان-تاراجعا سالۋعا تاقاۋ كەزى ەدى بۇل. زالىمدىققا سەنبەگەن اقەدىل, ارامدىققا اس اتقان الپامسا ەل رۋحىن اقان سىندى ەرلەر قوعاداي سىلكىپ, ازاتتىق سۇيگىشتىگىن قىمسىنباي تانىتقان تۇس ەدى.
«قۇلاگەر» پوەماسى – ۇلتتىق پوەزيانىڭ شىڭى». بۇگىن اعالارىمىز ايتقان تياناقتى, كەسىمدى پىكىردى ماقۇلداماۋعا شارامىز جوق. ءسوز قۇدىرەتىن بىلگەن, انا سۇتىنە جارىعان ءار قازاق ءوز جانىن «قۇلاگەر» سۇزگىسىنەن وتكىزىپ السا ارتىق ەمەس.
