باستاپقى كەزەڭدە قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس شتابىنىڭ قۇرامىندا ءبىرىنشى دارەجەلى كاپيتان ر.يسلاموۆتىڭ باسشىلىعىمەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى ءبولىمى قۇرىلادى. 1993 جىلدىڭ كۇزىندە اقتاۋ قالاسىندا ءبىرىنشى اسكەري-تەڭىز بازاسى جاساقتالىپ, ونىڭ كومانديرى بولىپ ءبىرىنشى دارەجەلى كاپيتان راتمير كومراتوۆ تاعايىندالادى. جامبىل قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن راتمير ءالىمحان ۇلىنىڭ جىلدار وتە كەلە قازاقتان شىققان تۇڭعىش كونتر-ادميرال بولاتىنىن ول كەزدە ەشكىم بىلمەگەن ەدى.
لەيتەنانت كومراتوۆ العاشقى اسكەري قىزمەتىن كامچاتكا اسكەري فلوتيلياسىنىڭ كرەيسەرلىك اتومدىق سۋ استى كەمەسى ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى بولىپ باستاپ, وسى قۇرىلىمدا ون جىلدان استام قىزمەت ەتەدى. كەيىن تىنىق مۇحيتى فلوتى سۋ استى كرەيسەرلىك توبىنىڭ, سۋ استى كرەيسەرلىك ديۆيزياسىنىڭ كومانديرى بولىپ تاعايىندالىپ, ەكيپاجدارمەن بىرگە سۋ استىندا 5 جىل 9 اي 23 كۇن جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالاردى ءمىنسىز اتقارادى.
ول – 1990 جىلى مارشال ا.گرەچكو اتىنداعى اسكەري-تەڭىز اكادەمياسىن ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ كسرو قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري وكىلدىگىنىڭ باستىعى لاۋازىمىنا تاعايىندالعان ءبىرىنشى قازاق. اسكەري تەڭىزشى رەتىندە مول تاجىريبە جيناقتاعان كومراتوۆ 1992 جىلى ەلگە ورالىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ونەركاسىبىنىڭ ەكونوميكالىق جوسپارلاۋ باسقارماسى, كەيىن قورعانىس ونەركاسىبى باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقارادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري-تەڭiز كۇشتەرى قۇرىلعان 1993 جىلى كاسپي فلوتيلياسىنىڭ ۇلەستەرىن قايتا ءبولۋ قولعا الىنادى. سول ۋاقىتتا ەلىمىزگە 18 اسكەري كەمە وتكەنمەن, ولاردى ورنالاستىراتىن پورت بولماعان. اتىراۋ پورتى وتە تاياز, ال اقتاۋ پورتى ارنايى جابدىقتالماعاندىقتان قىس كەزىندە كەمەلەرگە ۇلكەن زاقىم كەلە باستايدى. وسى كەزەڭدە اقش-تىڭ قازاقستانعا قايتارىمسىز بەرگەن التى پاترۋلدىك قايىعى دا ىسكە جارامسىز بولىپ قالادى. نە كەرەك, قازاقستاننىڭ جاڭادان قۇرىلعان اسكەري-تەڭiز كۇشتەرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاعىنان تولىق قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارۋعا تۋرا كەلدى. بۇل تۇستا راتمير ءالىمحان ۇلىنىڭ قوسقان ۇلەسى كوپ.
1999 جىلى 17 قاراشادا اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى تەڭىز شەكارا ديۆيزياسى بولىپ قايتا قۇرىلىپ, قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرامىنان شىعارىلىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا قىزمەتىنە بەرىلەدى. ال 2003 جىلى جەتىنشى مامىردا پرەزيدەنتتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعى شىعىپ, اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى قارۋلى كۇشتەردىڭ دەربەس قۇرىلىمى رەتىندە تۇپكىلىكتى قالىپتاسادى. بۇگىندە بۇل قۇرىلىم شىن مانىندە كاسپي وڭىرىندەگى تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
2003-2008 جىلدارى راتمير كومراتوۆ وسى «باتىس» وڭىرلىك اسكەريلەرىنىڭ قولباسشىسى بولعان كەزەڭدە كوپتەگەن كەشەندى تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋ وتكىزىپ, جەكە قۇرامنىڭ كاسىبي شەبەرلىگى شىڭدالا تۇسەدى. ەكىنشى دارەجەلى «داڭق» وردەنىنىڭ يەگەرى, كونتر-ادميرال راتمير كومراتوۆتىڭ تىكەلەي ۇيىمداستىرۋى جانە باسشىلىعىمەن قازاقستاننىڭ اسكەري-تەڭىز كۇشى تولىق قالىپتاسىپ, بىلىكتى دە ءبىلىمدى ماماندارمەن تولىعادى.
كومراتوۆ 2009 جىلدىڭ 17 شىلدەسىندە قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالادى. قارۋلى كۇشتەر قاتارىندا ۇزاق جىل قىزمەت اتقارعان ول 2010 جىلى 11 ناۋرىزدا قۇرمەتتى زەينەت دەمالىسىنا شىعادى.
زاپاستاعى كونتر-ادميرال زەينەتكە شىقسا دا, قادىرلى كادر رەتىندە 2010 جىلدىڭ 8 ساۋىرىنەن باستاپ «Kazakhstan Engineering» ۇلتتىق كومپانياسى اق-نىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى كىزمەتىن اتقارادى. كەيىننەن ۇلتتىق كومپانيا پرەزيدەنتىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, «Kazakhstan Engineering» ۇلتتىق كومپانياسى اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى – ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولادى.
2010 جىلعى اقپاندا پرەزيدەنت – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنە جاۋىنگەرلىك تۋدى تابىس ەتەدى. سول جىلدىڭ باسىندا اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى مەن قۇرالدارىن باسقارۋدىڭ ىڭعايلىلىعى ءۇشىن اقتاۋ قالاسىندا 29011 اسكەري ءبولىمى قۇرىلادى. «زەنيت» ورال زاۋىتى» اق قورعانىس مينيسترلەرىنەن شاعىن زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەنىڭ قۇرىلىسىنا تاپسىرىس الىپ, «ساپسان» جانە «شاگال» جوبالارى بويىنشا 16 كەمە قۇراستىرىلادى.
قازىرگى كەزدە اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىندا مەملەكەتتىڭ مىزعىماستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن, ەلدىڭ ەگەمەندىگى مەن ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن قورعاۋ بويىنشا كەڭ اۋقىمدى مىندەتتەردى اتقارىپ وتىر. اسكەري تەڭىزشىلەر كەمە قاتىناسىنىڭ ناۆيگاتسيالىق جانە گيدروگرافيالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تابيعاتتى قورعاۋ جانە باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جاردەمدەسەدى. كەمەلەردىڭ ەكيپاجدارى قازاقستاندا دا, ودان تىس جەردە دە اسكەري جاتتىعۋلارعا قاتىسادى. اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى وتاندىق جانە شەتەلدىك وندىرىستەگى زاماناۋي كەمەلەرمەن جابدىقتالعان. بۇل جۇمىس ۇدايى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ال ەلىمىزدە جاسالعان «قازاقستان» زىمىران-ارتيللەريالىق كەمەسى – فلوتتىڭ فلاگمانى.
مىنە, وسىنداي ماڭىزدى دا كەشەندى جۇمىستاردىڭ باسى-قاسىندا كونتر-ادميرال راتمير ءالىمحان ۇلى ءجۇردى. ول ءوزىن قاي قىزمەتتە بولسا دا بىلىكتى باسشى, ىسكەر ۇيىمداستىرۋشى, تاجىريبەسى مول مامان رەتىندە كورسەتە ءبىلدى.
قايرات باينازاروۆ,
زاپاستاعى ءبىرىنشى دارەجەلى كاپيتان
