رۋحانيات • بۇگىن, 08:50

بەس جىل كۇتكەن عاسىرلىق توي

10 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق گازەتى 1920 جىلى اشىلعان. الدىمەن «كەدەي ءسوزى», ودان «بوستاندىق تۋى», كەيىن «لەنين تۋى» اتالىپ, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرى «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتى اتالعان باسىلىمنىڭ تاريحى وتە باي. كەزىندە قازىرگى قاراعاندى, اقمولا, كوكشەتاۋ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا تارالعان گازەت. وسى وبلىس­تار «قاراعاندى وبلىسى» اتالىپ, ورتالىعى قىزىلجار قالاسى بولعاندا گازەت جارتى قازاقستانعا جايىلعان. مۇندا الاش ارىستارى قىزمەت ىستەگەن. سونىڭ ىشىندە العاشقى رەداكتورلارىنىڭ ءبىرى – ماعجان جۇماباەۆ.

بەس جىل كۇتكەن عاسىرلىق توي

حح عاسىر ادەبيەتىنىڭ كلاس­سيگى ءسابيت مۇقا­نوۆ, الاش ارىستارى سماعۇل سادۋاقاس ۇلى, قوشكە كەمەڭ­گەر ۇلى, ءابدىراحمان ايسارين, اقىن-جازۋشىلار ديحان ابى­لەۆ, جاقان سىزدىقوۆ, شاحمەت قۇسايىنوۆ, عالىم مالدىباەۆ, سافۋان شايمەردەنوۆ سياقتى مارعاس­قا­لار­دىڭ دا قولتاڭباسى قالعان. 

عاسىرلىق مەرەيتوي بۇدان بەس جىل بۇرىن اتالماق ەدى, بىراق سول جىلدارداعى حالىقتى ءبىر ۋىس قىلعان ىندەت توي جاساۋعا مۇم­كىندىك بەرمەدى. ودان ءارى ءتورت جىلدا ءۇش اكىم اۋىسىپ, ايتەۋىر اتاپ ءوتۋ كەيىنگە قالا بەرگەن. ەندى, مىنە, 105 جىل تولعاندا سۇيىكتى گازەتىمىزدىڭ عاسىرلىق تويىن رەس­پۋبليكالىق دەڭگەيدەگى «ماع­جان­نان باستالعان جول» اتتى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا تۇرىندە اتالىپ ءوتتى.

ەسەسىنە, بۇل تويدا پرەزي­دەنتتىڭ, سەنات پەن ءماجىلىستىڭ اتىنان قۇت­تىق­تاۋلار كەلدى. پرە­زيدەنتتىڭ كەڭەس­شىسى مالىك وتارباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ, گازەتتىڭ قازىرگى باسشىسى ەرباقىت امانتايدىڭ يىعىنا شاپان جاپتى. ال باسى­لىمنىڭ بايىرعى قىزمەتكەرى زاراپ قۇسايىنوۆ پەن باس رەداكتور نۇرگۇل وقاشەۆاعا «قۇرمەت» وردەنىن تاپسىردى. جاۋاپتى حاتشى جادىرا قانافينا «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مە­دا­لىمەن, ال گازەتتىڭ كوپجىلدىق رەداك­تورى جاراسباي سۇلەيمەنوۆ العىسحاتپەن ماراپاتتالدى.

وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبە­توۆ­تىڭ سىيلىعى دا از بولعان جوق. ەكونوميكاسى قارىشتاپ, دامىپ كەلە جاتقان وبلىس رۋحاني-مادەني سالاعا دەگەن قامقورلىعىن اياماۋعا ءتيىستى دەي كەلىپ اكىم گازەت رەداكتسيا­سىنا سۋ جاڭا اۆتوكولىكتىڭ كىلتىن تابىستادى. 18 جىل بويى جوندەۋ كورمەگەن گازەت عيمارا­تىن كۇردەلى جوندەۋگە قاراجات بولىنەتىنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە ول وبلىس اكىمىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن گازەتتىڭ بايىرعى قىزمەتكەرلەرى نۇرسايىن ءشارىپ پەن ءومىر ەسقاليدى ماراپاتتاپ, يىقتارىنا شاپان جاپتى. باسقا دا بىرنەشە قىزمەتكەرگە العىسحات تاپسىردى.   

«ماعجاننان باستالعان جول» عىلىمي-پراكتيكالىق كون­فە­رەن­­تسياسىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۇۋ پروفەس­سورى ساعىمباي جۇماعۇل «الاش ءباسپا­سوزى جانە «بوستاندىق تۋى» گازە­تىن­دە جاريالانعان ماعجان شى­عار­مالارى» , «ماعجان ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى جاراسباي سۇلەيمەنوۆ «ماعجان جانە ۇلتتىق باسىلىم», ەكس-سەناتور جابال ەرعاليەۆ «ايماقتىق گازەتتەر: كەشە, بۇگىن, ەرتەڭ», ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى قايىربەك كەمەڭگەر «قوشكە كەمەڭگەر ۇلىنىڭ قىزىل­جارلىق كەزەڭى», م.قوزىباەۆ اتىنداعى سقۋ پروفەسسورى جانار تالاسپاەۆا «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ قازىرگى كەلبەتى: ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق ساباقتاستىعى» دەگەن تاقىرىپتاردا بايانداما جاسادى. «قازاق گازەتتەرى» جشس باسشىسى د.قامزابەك ۇلىنىڭ اتىنان «كازاحستانسكايا پراۆدا» رەسپۋبليكالىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ءسابيت مالدىباەۆ, «باس رەداكتورلار كلۋبى» مەن جۋرناليستەر اكادەميا­سى­نىڭ اتىنان قۇتتىق­تاۋدى ەرجان قالىمباي ۇلى جەتكىزدى. 

ء«وڭىرىمىزدىڭ شىنايى شەجىرەسى بولىپ تابىلاتىن گازەتىمىزدى العاش جارىق كورگەن كۇننەن باستاپ ۇلت­تىق رۋحىمىزدى اسقاقتاتىپ وتىرعان, باعى جانعان, باقىتتى قارا شاڭىراق دەپ سانايمىز. سە­بەبى گازەت تاريحىن ءسوز ەتكەندە, وسى باسىلىمدا ەڭبەك ەتكەن كورنەكتى تۇلعالاردى ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون», دەدى ءوزىنىڭ بايانداماسىندا جانار تالاسپاەۆا.    

«سولتۇستىك قازاقستان» گازە­تىن ۇزاق جىلدار باسقارعان رەداك­تور­­لاردىڭ اراسىندا ءۋاپ راحىم­جا­نوۆتىڭ, باقىت ءمۇستا­فين­نىڭ, كارىباي مۇسىر­مان­نىڭ, جاراسباي سۇلەيمەنوۆتىڭ ەسىمدەرى حالىقتىڭ جادىندا. ءارى ەكونوميكالىق داع­دارىس, ءارى دەموكراتيالىق جاڭعىرۋ جىلدارىندا گازەت تىزگىنىن ۇستاعان باقىت ءمۇستافيننىڭ ەرلىگى ۇمى­تىلمايدى. وسى جىلداردا گازەت­تىڭ شىعارماشىلىق كەلبەتىن اي­قىن­داپ, ادەبي-رۋحاني ورتاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا بولات قوجاحمەتوۆ, مالىك مۇقانوۆ, توقتار زىكىرين, اسكەر ابىلقايىروۆ, زەينوللا اكىمجانوۆ, نۇرسايىن ءشارىپ, مۇرات نۇرمۇقانوۆ, شاشۋباي مالدىباەۆ, زاراپ قۇسايىنوۆ, قۇرمان رامازانوۆ,  ءومىر ەسقالي, قوشان قالي سىندى قالامگەرلەر ەلەۋلى ۇلەس قوستى. ولاردىڭ ار­قاي­سىسىنىڭ قولتاڭباسى گازەتتە ەرەك­شە كورىنىپ, وقىرماندار تالقىلاپ جاتاتىن ەدى. اعا بۋىن قالىپ­تاستىرعان ونەگەلى جولدى نۇرگۇل وقاشەۆا, ارايلىم بەيسەنباەۆا, دياس اياعان, سامرات قۇسكەنوۆ, جادىرا قانافينا, اقمارال ەسداۋلەتوۆا سەكىلدى ال­عىر دا ىزدەنىمپاز جاس جۋرناليس­تەر لايىقتى جالعاستىرىپ, باسى­لىم­نىڭ بەدەلى مەن مازمۇن­دىق دەڭگەيىن جاڭا بەلەسكە كوتە­رىپ وتىر. گازەتتىڭ قازىرگى دامۋى ونىڭ رەداكتورى, جۋرناليست ەرباقىت امانتايدىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ول رەداكتسيا جۇمى­سى­نا تىڭ سەرپىن بەرىپ, باسىلىم مازمۇنىن جاڭعىرتۋعا, قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرەتىن ساراپ­تامالىق پۋبليتسيستيكانى دامى­تۋ­عا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى.

ءبىر جىلدارى سۋىرىلعان شەشەن, قاراسوزدەن قايماق ايىراتىن جابال ەرعاليەۆ اعامىز ۇل­كەن مىنبەرلەردىڭ بىرىنەن: «قازىر قازاقشا گازەتتەردى ەشكىم وقىمايدى, سوندىقتان ول تارالمايدى» دەلىنەتىن سوزدەرگە ەل گازەتى «ەگەمەن» قاقىراتا سوققى بەرىپ, تيراجىن 200 مىڭ داناعا جەتكىزىپ, ۇلتتىق نامىستى قورعاپ قالدى», دەگەن ەدى.  سول سوزدەردى بۇگىن «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنە قاراتا ايتۋعا بولادى. باسىلىم كەيىنگى بىرنەشە جىلدان بەرى وبلىستىق گازەتتەر اراسىندا تارالىمىن تۇسىرمەي, 9 مىڭ دانانىڭ توڭىرەگىندە ۇستاپ كەلەدى. بۇل, ارينە, گازەت ساپاسىنىڭ جوعارىلىعى, سونىمەن بىرگە ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋشىلىقتىڭ ارقاسى.

وبلىس شەجىرەسىنىڭ الداعى عاسىر­لاردا ءومىرلى بولىپ, ەل­مەن بىرگە ماڭگىلىك جاساعانىن تىلەيمىز.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى 

سوڭعى جاڭالىقتار