ءادىل قوعام جاۋاپكەرشىلىكتەن باستالادى

وسى ورايدا قارۋلى كۇشتەر اسكەري پوليتسياسىنىڭ باس باسقارماسى پروفيلاكتيكا باسقارماسىنىڭ باستىعى, ادىلەت پودپولكوۆنيگى ءادىلحان قاليەۆ ارميانىڭ جاستاردى ادالدىققا تاربيەلەۋدەگى ءرولى, سونداي-اق جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە جازالاۋدان گورى الدىن الۋدىڭ نەلىكتەن ءتيىمدى ەكەنى جونىندە ويىمەن ءبولىستى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى جاستار اعا بۋىن وكىلدەرىنە قاراعاندا ادىلدىك پەن ادالدىققا سەرگەك قارايدى ءارى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ زيانى مەن سالدارىن ايقىن تۇسىنەدى. ولار الەۋمەتتىك جەلىدە دە, وزگە دە ورتالاردا اتالعان قوعام جەگىقۇرتى ەلدىڭ دامۋىن تەجەپ, مەم­لەكەتتىڭ تامىرىنا بالتا شاباتىنىن بەلسەندى تۇردە ايتىپ ءجۇر.

«دەگەنمەن قوعامدا بۇل دەرت جويى­ل­دى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. ادامدار كوبىنە وعان قۇقىق بۇزامىن دەپ ەمەس, «ماسەلەنى شەشۋ» ماقساتىندا بارىپ جاتاتىنى بەلگىلى. ءدال وسى «ماسەلە شەشۋ» قاعيداتى قوعامدا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ گۇلدەنۋىنە نەگىز قالاپ بەرىپ وتىر», دەيدى ول.

ادىلەت پودپولكوۆنيگى ءادىلحان قاليەۆ بۇگىنگى تاڭدا پروفيلاكتيكا باسقارماسىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەت جاستار بويىندا وسىنداي «قاعيداتتارعا» قارسى تۇراقتى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الايدا, ونىڭ ايتۋىنشا, ادام ادالدىق, ادىلدىك پەن جاۋاپ­كەرشىلىك دەگەن ۇعىمداردى ەڭ الدىمەن ەرتە جاستان وتباسىندا ساناسىنا ورنىقتىرۋى قاجەت. بۇل جەردە اتا-انا ينستيتۋتىنىڭ اتقارار ءرولى وراسان.

«سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت قالىپتاستىرۋدى ەڭ الدىمەن بالالار مەن جاستاردى تاربيەلەۋدەن باستاۋىمىز قاجەت. بالا ۇلكەندەردەن كورگەنىن ىستەيدى. اتا-اناسى, اعا بۋىن وكىلدەرى زاڭدى قۇرمەتتەپ, ادالدىق قاعي­داتىن ۇستانعانىن كورگەن جاس ەرتەڭگى كۇنى ءوزى دە قۇقىقبۇزۋشىلىققا بارمايدى. ودان كەيىن, ارينە, مەكتەپ پەن ءبىلىم الۋ ورتاسىنىڭ ىقپالى زور. بۇل جەردە ادام قوعاممەن ءوزارا ارەكەت جاساۋدى, مىنەز-ق ۇلىق ەرەجەلەرى مەن نورمالارىن ءتۇسىنۋدى ۇيرەنەدى. جاستايىنان بويىنا دارىعان بۇل ۇستانىمدار ۇلكەن ومىردە ودان ءارى نىعايا تۇسەدى. ادام ولار­دى ءىس جۇزىندە – جۇمىستا, كاسىبي قىز­مەتىندە, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار­مەن قارىم-قاتىناستا قولدانا باستاي­دى. سوندىقتان وتباسىنان باستاپ كاسى­بي قىزمەتكە دەيىنگى بارلىق كەزەڭدە زاڭ­دى قۇرمەتتەۋ, ادالدىق پەن جەكە جاۋاپ­كەرشىلىك قاعيدالارىن ناسيحاتتاۋدىڭ  ماڭىزى زور», دەيدى مامان.

ءا.قاليەۆتىڭ  ايتۋىنشا, ەگەر ادام زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستانىمدارى, ياعني سىبايلاس جەمقورلىققا دەگەن قارسىلىق بولماسا, ەشقانداي قاداعالاۋ ورگانى مەن قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى بۇل دەرتكە قارسى كۇرەسىپ, ناتيجەگە جەتۋى مۇمكىن ەمەس.

بۇگىندە قارۋلى كۇشتەردە جەمقور­لىققا قارسى مادەنيەت قالىپتاستىرۋ جۇمىسىنا اسا قاتتى ءمان بەرىلىپ كەلەدى. بۇل جۇمىس قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سايا­ساتىنىڭ 2022–2026 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى مەن زاڭناماعا سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءا.قاليەۆتىڭ ايتۋىن­شا, مۇندا نەگىزىنەن جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت قالىپتاستىرۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. وسى ورايدا كەيىنگى ەكى جىلدىڭ ىشىندە 4 مىڭنان اسا ءىس-شارا وتكىزىلگەن. ونىڭ ىشىندە 3 262 جالپى اڭگىمەلەسۋ, 2 955 جەكە كەزدەسۋ, قۇزىرەتتى ورگاندار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 174 دوڭگەلەك ۇستەل, 133 جيىن مەن كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلعان.

«قورعانىس سالاسى قۇرىلىمدارىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتىر دەگەنگە كەلسەك, ەڭ الدىمەن, جەمقورلىققا قارسى مونيتورينگ پەن جەمقورلىق قاتەرلەرىن تالداۋ جۇمىسىن ايتۋعا بولادى. كەيىنگى ەكى جىلدا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ التى وتىرىسى ءوتتى. وسى وتىرىستاردىڭ قورىتىندىسىندا جەمقورلىق قاتەرلەرىن جويۋ مەن اسكەري باسقارۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان 117 ۇسىنىم ازىرلەندى. سو­نى­مەن قاتار گارنيزوندىق سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كوميسسيالار 787-دەن اسا وتىرىس وتكىزىپ, وندا 535 ماسەلە قارالىپ, 874 ۇسىنىم قابىلداندى», دەپ اتاپ ءوتتى ءا.قاليەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, قوعام دەرتىنە قارسى كۇرەستە جازالاۋدان بۇرىن الدىن الۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى زور. ويت­كەنى جازالاۋ قىلمىس ورىن العاننان كەيىن جاسالاتىن بولسا, الدىن الۋ – سول قىل­­مىسقا الىپ باراتىن سەبەپتەردى جويا­دى.

«ەگەر سىبايلاس جەمقورلىق قاتەر­لەرىن دەر كەزىندە انىقتاپ, نورماتيۆتىك قۇجات­تارداعى ولقىلىقتى جويىپ, رە­سىمدەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرسا, قۇقىق­بۇزۋشىلىقتى جاساۋ ىقتيمالدىلىعى الدەقايدا تومەندەيدى. مىندەتىمىز – سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنىڭ تۋىنداۋىنا مۇلدەم مۇمكىندىك بەرمەيتىن جۇيە قالىپتاستىرۋ», دەيدى ول.

سونداي-اق ادىلەت پودپولكوۆنيگى ارمياداعى تاربيە جۇمىسى دا جەم­قور­لىقتىڭ الدىن الۋعا وراسان زور ۇلەس قوساتىن ءومىر مەكتەبى ەكەنىن ايتادى. جاۋىنگەرلىك قىزمەت ادام ساناسىندا ەرەجەلەرگە قۇرمەت پەن ءاربىر امالدىڭ سالدارى بولاتىنى تۋرالى تۇسىنىكتى قالىپتاستىرادى. بۇل, ءوز كەزەگىندە, ادالدىق پەن ادىلدىك سەزىمدەرىنىڭ ويانۋى­نا ىقپال ەتەدى.

«بۇگىندە تالدامالىق قۇرالدار مەن ىشكى باقىلاۋ تەتىكتەرى بەلسەندى قول­دانىلادى. قورعانىس مينيسترلىگى, باس شتاب پەن قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرى­لىمدىق بولىمشەلەرىندە سىبايلاس جەمقورلىق قاتەرلەرىنە تۇراقتى تۇردە ىشكى تالداۋ جۇرگىزىلەدى. وسىنداي تالداۋدىڭ ناتيجەسىندە ىقتيمال پروبلە­مالىق سالالار ايقىندالادى. ولاردىڭ باسىم بولىگى ادەتتە كادرلىق جۇمىسقا, جەرگىلىكتى اسكەري باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە, كۇردەلى قۇرىلىس پەن جوندەۋ جۇمىسىنا, تۇرعىن ءۇيدى بولۋگە, سونداي-اق اسكەري ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا قاتىستى بولىپ كەلەدى. ءاربىر انىقتالعان جاعداي بويىنشا سىبايلاس جەمقورلىقتى بولدىرماۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار قابىلدانادى», دەيدى ءا.قاليەۆ.

ول كەز كەلگەن سالادا قۇجات اينالىمى رەسىمدەرىنىڭ اشىقتىعى زاڭ تالاپتارىن بەلشەسىنەن باسۋ مۇمكىندىگىن بارىنشا ازايتاتىنىن ايتادى. وسى ورايدا تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسى سىبايلاس جەمقورلىق قاتەرلەرىن بولدىرماۋعا ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزىپ وتىر. ويتكەنى بۇل راسىمدەردىڭ ادام فاكتورىنسىز جاسالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

ءا.قاليەۆ كوپتەگەن مەكەمەدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە فورمالدى كوزقاراسپەن قاراۋ ونىڭ ءالى دە ساقتالىپ قالۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. راسىندا, شارالار نەگىزىنەن ەسەپ بەرۋ ءۇشىن عانا قابىلدانىپ جاتاتىنى اقيقات. ال نەگى­زىندە جەمقورلىققا قارسى ساياسات ءاربىر قاتەر مەن وزگەرىستى قالت جىبەرمەي قاداعالاپ وتىراتىن ءتىرى جۇيە بولۋعا ءتيىس.