ءىرى قارانىڭ مەكەنىنە اينالدى
اباي وبلىسىنىڭ ورتالىعى سانالاتىن شاھاردا رەتكە كەلتىرىلگەن, حالىق كوپ جۇرەتىن جەر ساۋساقپەن سانارلىقتاي. مىسالى, بەيبىتشىلىك ارالىن (بۇرىنعى تۇيەمويناق ارالى) الىپ قارايىق. سەمەيگە كەلەتىن ىشكى جانە شەتەلدىك تۋريستەر مىندەتتى تۇردە وسى ارالعا سوقپاي قويمايدى. نەگە دەسەڭىز, ەلىمىز بويىنشا مۇنداي بىرەگەي لاندشافتىق اۋماقتى كەزدەستىرۋ قيىن. ونىڭ ەرەكشەلىگى سول, تەڭىزى مەن كولى جوق قالادا ورنالاسقان ارال ەرتىس وزەنىنىڭ قاق ورتاسىندا تۇر. ءدال وسىندا سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ قۇرباندارىنا ارنالعان «ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتى اشىلىپ, بۇل قالا تۇرعىندارى مەن كەلگەن قوناقتاردىڭ سۇيىكتى ورىندارىنىڭ بىرىنە اينالدى. ارالدىڭ اتىن بەيبىتشىلىك دەپ وزگەرتۋى دە وسىعان بايلانىستى. اينالاسى جاسىل جەلەكپەن كومكەرىلگەن اتالعان اۋماقتا حالىقتىڭ سەرۋەندەۋى ءۇشىن ساياباق قاراستىرىلعان. سونداي-اق سالاماتتى ءومىر سالتىن سەرىك ەتكەندەرگە بۇقارالىق سپورتقا ارنالعان ينفراقۇرىلىم دا جولعا قويىلعان. وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار الەمىن زەرتتەۋمەن اينالىساتىن بيولوگيالىق ورتالىق تا وسى ارالدا.
الايدا ارالدا كوپ جىلدان بەرى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان تۇيتكىلدى ماسەلە بار. اتاپ ايتقاندا, بۇل اۋماقتا بىرنەشە جەكە تۇرعىن ءۇي ورنالاسقان. بۇل تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى مال اسىراپ, جان باعىپ كەلەدى. بىراق سول ءتورت ت ۇلىك جايىلىم جەر از بولعان سوڭ قورشاۋسىز جاتقان مونۋمەنتتىڭ ماڭايىن جاعالاپ جايىلادى. سونىڭ سالدارىنان جايقالىپ تۇرعان وسىمدىكتەر مەن ەگىلگەن كوشەتتەن تۇك قالمايتىن سىندى. بۇعان تاياۋدا وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسىنىڭ ءوزى دە كوز جەتكىزدى.
«كەيىنگى ۋاقىتتا حالىقتان تۇرعىن ءۇي ماسسيۆتەرىندەگى سيىرلار مەن جىلقىلارعا قاتىستى شاعىمدار ءجيى تۇسە باستادى. جۇمىستان كەيىن بەيبىتشىلىك ارالىندا سەرۋەندەپ ءجۇرىپ, سيىرلاردىڭ اباتتاندىرىلعان كوگالدا جايىلىپ, ەگىلگەن گۇلدەردى جەپ جاتقانىن بايقادىم. ال بۇل جەرگە حالىق دەمالىپ, بالالارىن سەرگىتۋگە كەلەدى.
قالاداعى كەنتتەر مەن شەتكى اۋدانداردا ءۇي جانۋارلارى قوقىس جاشىكتەرىنەن ازىق ىزدەپ, ەكولوگيالىق احۋالدى ودان سايىن كۇردەلەندىرىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بۇل رەتتە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەت, قالالىق پوليتسيا, ۆەتەرينارلىق ينسپەكتسيا قىزمەتى وسى ماسەلەنى قولعا الىپ, ءتارتىپ ورناتقانى ءجون بولار ەدى.
البەتتە, ءتورت ت ۇلىك مالدى اسىراعان دۇرىس جانە وعان قارسىلىعىم جوق. بىراق مۇنى ءوزىڭنىڭ بەلگىلەنگەن ۋچاسكەڭدە, جازعى ۋاقىتتا جايىلىمدىق جەرلەردە جۇزەگە اسىرعان ابزال. مۇنى بيزنەسكە باعىتتالعان كەدەرگى دەپ قابىلداماعان ءجون. تەك بەلگىلەنگەن زاڭنىڭ ەرەجەلەرى مەن نورمالارىن ساقتاپ, اينالاداعى ادامدارعا سىيلاستىقپەن قاراۋعا شاقىرامىن. ويتكەنى جوعارىداعى كورىنىستى تۇركىستان مەن اتىراۋدان كەلگەن قوناقتار بايقاپ, تاڭعالدى», دەدى اباي وبلىسى ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى قۋانىش سۇلەيمەنوۆ.
قاڭىراپ قاراۋسىز جاتىر
ءوڭىر دەپۋتاتتارى سەمەيدە قالالىقتارعا ارنالعان دەمالىس ورىندارىنىڭ جەتىسپەيتىنىن مويىنداپ وتىر. اسىرەسە بالالار مەن جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قوعامدىق كەڭىستىكتەر جوقتىڭ قاسى.
«ەگەر دە بالالار جاستايىنان بەلسەندى ءومىر سالتىن ۇستانىپ سپورتقا دەن قويسا, ودان مەملەكەتتىڭ ۇتارى كوپ. دەمەك اۋرۋشاڭ ۇرپاق از بولادى. بۇل ورايدا ىسكەر ازاماتتار ءبىر ەمەس بىرنەشە زاماناۋي سپورت ورتالىعىنىڭ قۇرىلۋىنا اتسالىسسا ەكەن دەگەن تىلەگىمىز بار», دەدى ق.سۇلەيمەنوۆ.
ساياباقتاردىڭ ماسەلەسىن جەرگىلىكتى جاس بەلسەندى جاسۇلان قۇرمانعاليەۆ تە كوتەرگەن بولاتىن. ول 343 كۆارتال شاعىن اۋدانىنداعى بۇرىنعى گايدار اتىنداعى ساياباقتى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن جەتكىزدى.
«كەزىندە نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىن سالۋ ءۇشىن مۇندا بۇكىل ساياباقتى قيراتتى. ءدال وسىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان بولەك قالا قوناقتارى دا كەلىپ دەمالاتىن. راس, ساياباقتىڭ كوركى كەتىپ تۇرعان ەدى. بىراق بۇل №8 بەن №9 مەكتەپتىڭ وقۋشىلارىنا سپورتتىق ءىس-شارالار مەن جارىستاردى وتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرمەيتىن. زياتكەرلىك مەكتەپ قاراعايلىعا كوشىرىلگەندىكتەن مۇندا ەكونوميكالىق ليتسەي ورنالاستى. ەندى بۇل ليتسەي مەن دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى اراسىندا شاعىن ساياباقتى قالپىنا كەلتىرەتىندەي اۋماق تۇر. جەرگىلىكتى حالىق كەزىندە جاسىل جەلەگىمەن ەرەكشەلەنگەن ساياباقتان ايىرىلعان سوڭ ونىڭ قازىرگى قاڭىراپ تۇرعان ورنىنا مەكتەپتىڭ جابىق قورشاۋىنان قاراۋعا ءماجبۇر. ليتسەيدە وزدەرىنە تيەسىلى سپورتزال مەن ىرگەلەس ماڭدا جاسىل الاڭ بار. سونداي-اق دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىندە دە جاتتىعۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان. ولارعا بۇرىنعى ساياباق اۋماعىنىڭ قاجەتى جوق. بۇل ارقاشان دا بوس جاتادى. تاياۋ ماڭداعى كوز اۋرۋلارىن ەمدەيتىن ورتالىقتا ەسكى سۋبۇرقاقتى قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى. اتالعان ساياباق نە ءۇشىن قاجەت؟ وسى اۋداندا سيليكات زاۋىتى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن ەسكەرسەك, كاسىپورىننان شىعاتىن زياندى قالدىقتان جەرگىلىكتى حالىقتى قورعاۋ ءۇشىن جاسىل ايماق بولۋعا ءتيىس», دەدى ج.قۇرمانعاليەۆ.
ميللياردتار ءتيىمسىز جۇمسالعان جوبا
سەلقوستىقتىڭ سالدارىنان جۇمىس ىستەپ تۇرعان ساياباقتىڭ قىزمەتىن جولعا قويۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولىپ تۇر. ماسەلە ورتالىق ساياباققا قاتىستى. وسىدان 3 جىل بۇرىن بۇل نىسان جوندەۋ جۇمىستارىنا جابىلىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن وسى ماقساتقا شامامەن
1 ملرد-تاي تەڭگە بولىنگەن ەدى. مەردىگەر رەتىندە «ەڭبەك سەمەي» تاڭدالعان-دى. بىراق جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ مەرزىمى تاقاعاندا, مەردىگەر اكىمدىكتەن قوسىمشا اقشا سۇراسا كەرەك. بۇعان جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىلىق تانىتقان. ءتيىستى قۇرىلىستى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى دەپۋتاتتار قالانى سول كەزدە باسقارعان نۇرىمبەت ساقتاعانوۆتان قوسىمشا 30 ملن تەڭگە ءبولۋدى سۇراپتى. دەسە دە ەكس-اكىم جوباعا سايكەس قاجەتتى سوما بولىنگەنىن جانە بۇل قاراجاتتىڭ ءار تيىنى قالاي يگەرىلگەنى مايشاممەن تەكسەرىلەتىنىن جەتكىزگەن بولاتىن.
«بىرىنشىدەن, توسەلگەن تاس توسەمشەلەرىنىڭ ساپاسى مەن سانى كۇمان تۋدىرادى. مىسالى, جوبادا 14 646 شارشى مەترى تولەنۋى كەرەك دەپ كورسەتىلسە, ولشەگەندە – 13 مىڭداي مەترى انىقتالدى. ياعني مىڭداعان شارشى مەتر جەتكىلىكسىز. ۆەلوسيپەدكە ارنالعان جول قاراستىرىلماعان. سۋارۋ جۇيەسىنىڭ قوندىرعىسى جۇمىس ىستەمەيدى. باسقا دا ماسەلەلەر بار. وسىنىڭ ءبارىن بەلگىلەپ, سوتقا جانە قوسىمشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرىلىپ وتىر. ولار وسى ماسەلەمەن اينالىساتىن بولادى», دەگەن ەدى قالانىڭ بۇرىنعى اكىمى.
سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ ۇسىنىلدى
ءوز الدىنا وبلىس بولىپ, قالا اكىمشىلىك ورتالىققا اينالعاندا ءوڭىر باسشىلىعىنا تاعايىندالعان نۇرلان ۇرانحاەۆ ءبىرىنشى كەزەكتە وسى ساياباقتىڭ قىزمەتىمەن تانىستى. جاعدايدان حاباردار بولعان وبلىس اكىمى ورتالىق ساياباقتىڭ جۇمىسىن جولعا قويۋ ءۇشىن ونى بيزنەسكە, سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋدى ۇسىندى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي تاجىريبە باسقا قالالاردا كەڭ قولدانىستا جانە ءوزىن اقتاپ كەلەدى.
«كەز كەلگەن جاعدايدا بيزنەس بۇل جەردى الدەقايدا جاقسى دامىتادى دەپ ويلايمىن. ارينە, ساياباققا كىرۋ ەشقاشان اقىلى بولمايدى. وعان ۋادە بەرەمىن. بۇل مۇمكىن ەمەس. سەبەبى بۇل مەملەكەتتىك جەر, مەملەكەتتىك ساياباق. سوندىقتان اقىلى بولمايدى جانە جەكەمەنشىككە دە بەرىلمەيدى. باسقارۋشى كومپانيا تەندەر ارقىلى كونكۋرستىق نەگىزدە تاڭدالادى», دەدى ن.ۇرانحاەۆ.
تىزبەكتەي بەرسەك, شاھاردا قوعامدىق ورىندارعا بايلانىستى وزەكتى ماسەلە كوپ. ەرتىس وزەنىنىڭ قوس جاعالاۋى زاماناۋي دەمالىس ورنىنا سۇرانىپ-اق تۇر. دەسەك تە 2017-2018 جىلدارى ارالىعىندا سول جاعالاۋدا جۇرگىزىلگەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي دەپ ايتۋ قيىن. ال وعان شامامەن 350 ملن تەڭگەدەي قاراجات جۇمسالسا كەرەك. اسىرەسە كەشكى ۋاقىتتاعى جارىق جۇيەلەرىنىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ماسەلە از ەمەس. قوش, سونىمەن جاڭادان قۇرىلعان وبلىس اكىمدىگى جوعارىداعى قوردالانعان پروبلەمالاردى شەشىپ, ەلىمىزدىڭ رۋحاني ورتالىعىنا بالانعان سەمەيدىڭ كوركىنە جان بىتەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
سەمەي
