وسى قاسيەتتەردى جۋرناليست, مەديامەنەدجەر دوسىمبەك قونىسبەك ۇلىمەن اڭگىمەلەسىپ نەمەسە ول جۇرگىزەتىن باعدارلامالاردى تىڭداپ وتىرعاندا اڭعاراسىز, ءسوزدىڭ ءۇنبوياۋىن, دىبىستالۋ اۋەزىن, داۋىستىڭ ءتۇسىن سەزەسىز. ءيا, داۋىستىڭ ادام ومىرىندە الاتىن ورنى ەرەكشە. ال ەرەكشە داۋىس يەلەرىنە ول – تابيعاتتان بەرىلگەن اللانىڭ سىيى. دوسىمبەكتى حالىققا جاقىن تانىتا تۇسكەن ينتەللەكتۋالدىق باعدارلامالار ەكەنى ءمالىم. اسىرەسە «ميلليون كىمگە بۇيىرادى؟» تەلەجوباسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى رەتىندە كەڭىنەن تانىلدى. دوسىمبەك قونىسبەك ۇلى الەمدىك دەڭگەيدە تانىمال فرانشيزانىڭ تەلەجوباسىن جۇرگىزگەندەگى شەبەرلىگى مەن ءوزىن ۇستاۋى, ءسوز ساپتاۋى جونىنەن وزگە ەلدەردەگى ارىپتەستەرىنەن, ونىڭ ىشىندە رەسەيلىك نۇسقاداعى دميتري ديبروۆ پەن ماكسيم گالكيننەن اسىپ كەتپەسە, كەم تۇسكەن جوق. دوسىمبەكتىڭ كەرەمەت تابيعي قوڭىر داۋسى جارناما سالاسىندا دا ناعىز برەندكە اينالعانىن اتاپ وتكەن ءجون. وسى داۋىس-پەن الەمدىك كوپتەگەن برەندتىڭ جارناماسى قازاق تىلىندە سايراپ شىعا كەلدى. ونى وسى ءبىر تابيعي دارىنى قازاق راديوسىمەن ءبىرتۇتاس ەسىمگە اينالعان داۋىلپاز ديكتور انۋاربەك بايجانباەۆ, ءوزىنىڭ عاجاپ سازدى داۋىسىمەن تىڭدارماننىڭ جۇرەگىنە جول تاپقان ساۋىق جاقانوۆا سىندى الدىڭعى بۋىننىڭ قاتارىنا قوسارى انىق.
ومىردە جانىڭا دەمەۋ, رۋحاني سىرلاس, تىرشىلىكتە تىلەكتەس, شىعارماشىلىقتا ۇندەس بولاتىن ازاماتتار سيرەك تە بولسا ۇشىراسىپ تۇرادى. سولاردىڭ ءبىرى دوسىمبەكپەن ءبىزدى تانىستىرعان دا, تابىستىرعان دا – جۋرناليستيكا. ايتپەسە باتىستاعى ولەڭتى وزەنىنىڭ بويىنداعى جىمپيتى اۋىلىنىڭ بالاسى مەن وڭتۇستىكتەگى قاسقاسۋ وزەنىنىڭ بويىنداعى جوعارعى قاسقاسۋدىڭ بالاسى قايدان كەزدەسە قويسىن. جۋرناليستيكاعا كەلۋىمىز دە ۇقساس. ول دا بىرنەشە, ناقتىراعىن ايتقاندا ءۇش تالپىنىستان سوڭ جۋرفاكقا تۇسكەن. قۇرىلىستا ىستەدى, ۋچيليششەنى ءبىتىرىپ الماتىدا ءبىر جىلداي شاشتاراز بولدى. گۇل بەزەندىرۋشى دەگەن ماماندىعى تاعى بار. دەگەنمەن بۇگىندە ول – جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ بىلىكتى دە, ناعىز كاسىپقوي مامانى. ەكەۋمىز ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتە, ءبىر ۋاقىتتا وقىدىق. بەرتىنىرەكتە جاقىن سىيلاستىعىمىز اينىماس دوستىققا ۇلاستى. دوستىققا ادال دوسىمبەك جۋرناليستيكانىڭ دامۋى مەن بەتالىسىنا قاتىستى سىني كوزقاراسىن, ايتار ويىن اشىق بىلدىرەدى. جالپى ويىنداعىنى, ەلدىك نەمەسە ۇلتتىق ماسەلەگە قاتىستى پىكىرىن باتىل دا اشىق ايتۋ – ونىڭ ومىرلىك قاعيداسى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ماماندىققا ماحابباتىنىڭ ءبىر كورىنىسى. ويىن اشىق ايتادى دەمەكشى, دوسىمبەكتىڭ پايىمىنشا, جۋرناليستيكادا اشىقتىق جەتىسپەيدى. «بۇگىندە تەلەارنالاردى قاراپ وتىرىپ, كەيدە ءبىر وي كەلەدى. قوعامدا, ەلدە بولىپ جاتقان وتكىر ماسەلەلەردى اشىق ايتىپ, ەركىن تالقىلايتىن ءبىر الاڭ بولسا ەكەن دەيسىڭ. نەگىزىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باستى ماقساتى حالىقتىڭ كوزى, قۇلاعى ءھام ءتىلى بولۋ عوي. ەگەر شىنىمەن سولاي بولسا, وندا ولار حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, پروبلەماسىن بيلىككە جەتكىزىپ, ال بيلىكتىڭ سول ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا اتقارىپ جاتقان جۇمىسىن حالىققا كورسەتىپ وتىراتىن كوپىر قىزمەتىن اتقارۋى كەرەك. ياعني ماسەلەلەر اشىق ايتىلىپ, اشىق تالقىلاناتىن باعدارلامالار بولعانىن قالايسىڭ. بىراق, وكىنىشكە قاراي, قازىر بىزدە ونداي فورمات جەتكىلىكسىز سياقتى. ارينە, ادامدار ونسىز دا ءتۇرلى قيىندىقتان شارشاپ جۇرگەندە, تەلەارنادان نەمەسە باسقا اقپارات كوزدەرىنەن تەك جاعىمسىز جاڭالىقتاردى ايتا بەرۋ دە دۇرىس ەمەس شىعار. دەگەنمەن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە اشىقتىقتىڭ بولعانى ماڭىزدى. سەبەبى شىنايى, دەموكراتيالىق جۋرناليستيكا ەلدىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان وسىنداي مازمۇنداعى باعدارلامالار بولسا ەكەن دەيسىڭ. ءبىزدىڭ قوعامدا بيلىككە نەمەسە جۇيەگە قاتىستى سىن ايتىلسا, بىردەن «وپپوزيتسيا», «بيلىككە قارسى» دەگەن قاساڭ كوزقاراس قالىپتاسقان. ال شىن مانىندە ماسەلە قارسىلىقتا ەمەس, ماسەلە – اشىقتىقتا. وكىنىشكە قاراي, وسى اشىقتىق جەتىسپەيدى», دەيدى دوسىمبەك دوس.
وسى اشىقتىق قاعيداتىن ۇستانعان ول ىلگەرىدە لاۋازىمدى قىزمەتتەن باس تارتقان دا بولاتىن. جالپى, دوسىمبەك قونىسبەك ۇلى ۇلتتىق جۋرناليستيكادا ەلەۋلى جەتىستىككە جەتىپ, ناعىز امبەباپ كاسىپقوي مامان رەتىندە وزىندىك ورنىن شەگەلەگەنىن اتاپ وتكەن ابزال. جۋرناليستيكانىڭ قارا قازانىندا قايناعان, ءتىلدىڭ تازالىعىنا, ارىپتەستەرىنىڭ ساۋاتتىلىعىنا ەرەكشە ءمان بەرەتىن ازامات كوپتەگەن جوبانىڭ تالانتتى جۇرگىزۋشىسى رەتىندە ەلگە كەڭىنەن تانىلدى. وتاندىق تەلەجۋرناليستيكانىڭ تارلانى اتاندى. جاڭالىقتاردى جۇرگىزۋدەگى ديكتورلىق ونەردىڭ ەتالونىنا اينالدى. ودان بولەك, «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىندا – «الاڭ», «زاڭ جانە ءبىز», «حابار» ارناسىندا – «بەتپە-بەت», «31 ارنادا» – «تۇجىرىم» سەكىلدى رەيتينگىسى جوعارى, ەل اراسىندا ەرەكشە ىقىلاسقا بولەنگەن حابارلاردى جۇرگىزدى. كەيىنگى جىلداردا بىرنەشە ءىرى باق-تا باسشىلىق قىزمەت اتقاردى. «رەسپۋبليكالىق راديو» جشس ديرەكتورى, ەلىمىزدەگى جەتەكشى سايتتاردىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «قازكونتەنت» اق باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. «زاڭ» مەديا كورپوراتسياسىن باسقاراتىنىن ەرەكشە ايتىپ وتەلىك. ونىڭ وزىندىك سەبەبى دە بار.
ءيا, ءبىز تاريحى 2017 جىلدان باس-تالاتىن بايقاۋ – «زاڭ» مەديا كورپوراتسياسىنىڭ ءتول جوباسى تۋرالى ايتپاقپىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنان بەرى «زاڭ گازەتى» مەن «يۋريديچەسكايا گازەتا» باسىلىمدارىن شىعارىپ كەلە جاتقان ۇجىمنىڭ باس-تاماسىمەن كەمەل توقاەۆ اتىنداعى دەتەكتيۆ شىعارمالار بايقاۋى بيىل توعىزىنشى مارتە ۇيىمداستىرىلعالى وتىر. شىعارماشىلىق بايقاۋ, ادەبي جوبا تۋرالى مەدياكورپوراتسيانىڭ باس ديرەكتورى دوسىمبەك وتەعاليەۆ بىلاي دەيدى: «دەتەكتيۆ شىعارمالاردىڭ بايقاۋىن ۇيىمداستىرۋ يدەياسىنىڭ اۆتورى – «زاڭ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى اينۇر سەمباەۆا. نەگىزى, دەتەكتيۆ اڭگىمەلەردى جاريالاۋ «زاڭ» گازەتىنىڭ العاشقى سانىنان باستالعان ءۇردىس. سوناۋ 1994 جىلدىڭ قاراشا ايىندا شىققان گازەتتىڭ العاشقى سانىندا دەتەكتيۆ اڭگىمە جاريالانعان. سول ءداستۇر ۇزىلمەي كەلە جاتقاندىقتان, نەگە تۇراقتى تۇردە بايقاۋ وتكىزبەسكە دەگەن ۇسىنىس ايتىلدى. تۇڭعىش رەت بايقاۋ 2017 جىلى ۇيىمداستىرىلدى. العاش رەت شىعارماشىلىق بايقاۋدىڭ جۇلدەگەرلەرىن 2018 جىلى ماراپاتتاپ, اقشالاي سىيلىقتى تابىس ەتتىك. ول كەزدەگى جۇلدە قورى ايتارلىقتاي كوپ ەمەس ەدى – شامامەن 2 ملن تەڭگە كولەمىندە. كەيىنگى جىلداردا بايقاۋدىڭ اۋقىمى دا كەڭەيدى, جۇلدە قورى دا مولايا ءتۇستى. جالپى, ءبىزدىڭ جوبا – ەلىمىزدە دەتەكتيۆ جانرىنىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتىر دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. اللا اماندىعىن بەرسە, كەلەسى جىلى بايقاۋدىڭ 10 جىلدىعىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سول ويىمىز ىسكە اسسا, قازاق دەتەكتيۆى جانر رەتىندە جاڭا بيىكتەردى باعىندىراتىنىنا سەنىمدىمىن», دەيدى دوسىمبەك قونىسبەك ۇلى.
جالپى, كەمەل توقاەۆ اتىنداعى دەتەكتيۆ شىعارمالارىنىڭ بايقاۋى قولعا الىنعالى بەرى تالاپكەرلەر تاراپىنان مىڭنان اسا شىعارما كەلىپ تۇسكەن. ولار كورپوراتسياعا قاراستى باسىلىمدار مەن سايتتاردا تۇراقتى تۇردە جاريالانىپ, وقىرمان تاراپىنان ءتيىستى باعاسىن الىپ ءجۇر. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن بايقاۋ جۇلدەگەرلەرىنىڭ ۇزدىك تۋىندىلارى توپتاستىرىلعان ارنايى «شىتىرمان» اتتى جيناق تا جارىق كورىپ, وقىرمانعا جول تارتتى. وسىلايشا, دوسىمبەك ادەبيەت جاناشىرى رەتىندە شەتەلدەردە ەڭ تانىمال, ەڭ كوپ تابىس اكەلەتىن دەتەكتيۆ جانرىنىڭ قازاق ەلىندە دە دامۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. بۇگىندە كەمەل توقاەۆتىڭ «تۇندە اتىلعان وق», «سارعاباندا بولعان وقيعاسىن» وقىعان, كەيىپكەرىن بىلەتىندەردىڭ قاتارى ارتقان. وعان دەتەكتيۆ شىعارمالاردى ناسيحاتتاپ, قالامگەرلەرگە قولداۋ كورسەتىپ, جانردىڭ دامۋىنا سەبەپشى بولىپ جۇرگەندەردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – دوسىمبەك قونىسبەك ۇلى.
ەلگە تانىمال دوسىمبەك – وتباسىنا عانا ەمەس, اۋلەتكە, قول ۇشىن سۇراعان ءاربىر ادامعا جاناشىر جان, اۋىلداعى اعايىنعا قامقورلىعى, قولداۋى ءبىر توبە. جۇبايى شىنار مەن ۇل-قىزى ادىلبەك پەن ەڭلىككە دەگەن ەرەكشە ماحابباتى, بالاجاندىلىعى, مەيىرىمى ء«ححى عاسىر كوشباسشىسى» تەلەجوباسىندا دا انىق بايقالىپ تۇرادى, ءار وقۋشىنىڭ ءىشى-باۋىرىنا كىرىپ, كوڭىلىن جىقپايدى, قاناتتاندىرادى. دوسىمبەك دوس – امبەباپ. تەلەجۋرناليست, اقپارات قۇرالدارىندا باسشى, كەيىنگى ۋاقىتتا تاعى ءبىر تاماشا قىرىنا كۋا بولىپ ءجۇرمىز. ونىڭ «سۇڭقاردىڭ سوڭى», «جولاۋشى جولى», «شوقاننىڭ ماڭگىلىك مەكەنى» اتتى دەرەكتى فيلمدەرىن تىڭ تاسىلدەرمەن دايىنداپ, جۇرگىزگەندە وبرازعا ەنىپ ەلدىڭ كوڭىلىن اۋداراتىنىن ايتپاي كەتۋگە بولماس. بۇگىندە مەرەيلى بەلەسكە كوتەرىلگەن دوسىمبەك قونىسبەك ۇلى جۋرناليستيكانىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە سالاسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. 30 جىلدان اسا تاريحى بار, سالالىق, ياعني قۇقىقتىق جۋرناليستيكانىڭ بەتكە ۇستار باسىلىمدارىن شىعارىپ كەلە جاتقان كورپوراتسيانىڭ ۇلكەن ۇجىمىن بىلىكتىلىكپەن باسقاراتىنى ءوز الدىنا, «حابار» تەلەارناسىندا ء«ححى عاسىر كوشباسشىسى» زياتكەرلىك سايى-سى مەن «حاقىڭ بار» اتتى قۇقىقتىق-اعارتۋشىلىق باعدارلاماسىن جۇرگىزەدى. سونىمەن قاتار دوسىمبەك وتەعاليەۆ ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا مەديامەنەدجمەنت پەن ماركەتينگتەن ستۋدەنتتەرگە ءدارىس بەرىپ, باي تاجىريبەسىمەن بولىسەدى. دوسىمبەكتەي ۇلتتىق جۋرناليستيكانىڭ مايتالمانىنان ءدارىس العان شاكىرتتەر اراسىنان ءالى تالاي مىقتى ماماندار مەن مەديامەنەدجەرلەردىڭ شىعاتىنىنا سەنىم مول.
