كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
اتالعان جاڭاشىلدىق قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىنىنا داۋ جوق, ايتسە دە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك پەن جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ ماسەلەسى دە قوعامدى ويلاندىرماي قويمايدى.
Bluescreen جاساعان زەرتتەۋدە «Tarlan Payments» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى اندرەي سەدەنكو بيومەتريالىق تولەمدەردىڭ شىنايى جاعدايىن جان-جاقتى تالداپ, ونىڭ مۇمكىندىگى مەن تاۋەكەلىن قاتار كورسەتەدى.
«بيومەتريالىق تولەمنىڭ تارالۋى مەن ادامداردىڭ ونى قابىلداۋى تەڭەسە قويمادى. تەحنولوگيا دايىن, جۇمىس ىستەپ تۇر, الايدا حالىقتىڭ سەنىمى ءالى تولىق قالىپتاسپاعان. سەبەبى ادام ءوزىنىڭ جەكە دەرەكتەرىن جۇيەگە تاپسىرادى. سوندىقتان نەگىزگى ماسەلە «قولدانۋ وڭاي ما؟» دەگەندە ەمەس, «قاۋىپسىز بە؟» دەگەن سۇراقتا جاتىر. بيومەتريانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونى كەيىن وزگەرتە المايسىڭ. مىسالى, كارتا جوعالسا جاڭاسىن الاسىڭ, پارول بۇزىلسا اۋىستىراسىڭ. ال بيومەتريالىق دەرەك – ادامنىڭ ءوزى. ەگەر ول تاراسا, ونى قايتارۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك قاجەت. ەلىمىزدە بۇل باعىت ءالى تولىق رەتتەلگەن جوق. بيومەتريالىق دەرەكتەر جەكە مالىمەت رەتىندە قاراستىرىلعانىمەن, ونى ناقتى قورعايتىن ارنايى زاڭ جوق», دەپ ءتۇسىندىردى ا.سەدەنكو.
الەمدىك تاجىريبە دە بۇل تۇجىرىمدى دالەلدەيدى. مىسالى, «Amazon» ىسكە قوسقان «Amazon One» جۇيەسى الاقان ارقىلى تولەم جاساۋدىڭ العاشقى ءىرى جوبالارىنىڭ ءبىرى بولدى. تەحنولوگيا تامىر قۇرىلىمىن ينفراقىزىل كامەرا ارقىلى انىقتاپ, بيومەتريالىق پروفيل قالىپتاستىرادى. بىرنەشە جىل ىشىندە جۇيە ميلليونداعان ترانزاكتسيا جاساپ, جۇزدەگەن دۇكەندە قولدانىلدى. الايدا كەڭ اۋقىمدا تارالۋىنا قاراماستان, بۇل جۇيە قوعام تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپپادى. قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى كوپتەگەن ەلدە قارسىلىق تۋدىردى. كەيبىر جوبالار ءتىپتى توقتاتىلعان.
«قىتايدا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا, حالىقتىڭ 95,7%-ى QR-كودپەن تولەۋدى ءجون كورەدى. ويتكەنى ول – قاراپايىم, ۇيرەنشىكتى ءارى سەنىمدى ءتاسىل. ال بيومەتريالىق تولەم كوپشىلىككە ازىرگە قوسىمشا تاۋەكەل سياقتى كورىنەدى. ياعني تەحنولوگيا بار بولعانىمەن, وعان دەگەن ناقتى سۇرانىس تولىق قالىپتاسپاعان. ەۋروپا مەن جاپونيادا دا جاعداي وسىعان ۇقساس. جاڭا جۇيەلەر ەنگىزىلىپ جاتىر, بىراق كەڭ تارالۋى باياۋ. بۇعان قۇرىلعىلاردىڭ قىمباتتىعى, تىركەۋدىڭ كۇردەلىلىگى, ادامداردىڭ ساقتىقپەن قاراۋى اسەر ەتەدى. بىزدە دە جاعداي سونداي. بىراق »Kaspi Alaqan« سەكىلدى جۇيەلەر الاقانداعى تامىر قۇرىلىمىن سكانەرلەۋ ارقىلى تولەم جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, قاۋىپسىزدىگى جوعارى ادىستەردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانىپ وتىر», دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.
راسىندا, قازىر دۇكەندەردە كەڭ قولدانىسقا ەنگەنى – «Kaspi Alaqan». بۇل جۇيەنى قالاي قوسۋعا بولاتىنىن ءبىلۋ ماقساتىندا رەداكتسيامىزعا جاقىن ماڭداعى بانك بولىمشەسىنە باردىق. بايقاعانىمىز, ۇدەرىس كۇردەلى ەمەس, بىرنەشە مينۋتتىڭ ىشىندە اياقتالادى. قىزمەتتى 16 جاستان باستاپ پايدالانۋعا بولادى. الاقاندى تىركەۋدىڭ ەكى جولى بار ەكەن. ءبىرىنشىسى – بانكومات ارقىلى مازىردەن «Alaqan» ءبولىمىن تاڭداپ, نۇسقاۋلاردى ورىنداۋ قاجەت. ەكىنشىسى – دۇكەندەگى ارنايى قۇرىلعى ارقىلى «قوسۋ» باتىرماسىن باسىپ, QR-كودتى قوسىمشا ارقىلى سكانەرلەپ, تىركەۋدى اياقتايسىز. قاجەتتى بانكوماتتى تابۋ ءۇشىن «Maps» سەرۆيسىن پايدالانۋعا بولادى. جۇيەنى قوسىپ بولعان سوڭ, بانك قىزمەتكەرلەرىنەن تولىق اقپارات الدىق.
«الاقانمەن تولەم جاساۋ وتە جىلدام جۇزەگە اسادى. پايدالانۋشى الاقانىن قۇرىلعىعا جاقىنداتادى, سودان كەيىن ەكراننان تولەم ءتاسىلىن تاڭدايدى: Kaspi Gold, Kaspi Red+, نەسيە نەمەسە ءبولىپ تولەۋ, نە بولماسا Kaspi Pay شوتى. تاڭدالعاننان كەيىن قاراجات بىردەن شەگەرىلەدى, قوسىمشاعا PUSH-حابارلاما كەلەدى. 50 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تەلەفونسىز تولەۋگە بولادى. بۇل سومادان اسسا, حابارلاما ارقىلى راستاۋ قاجەت بولادى. قىزمەت تولىقتاي تەگىن. ياعني قوسىلۋ دا, پايدالانۋ دا ەشقانداي كوميسسياسىز,» دەپ ءتۇسىندىردى اسىلتاس ەسىمدى قىزمەتكەر.
قازىر بۇل قىزمەت استانا مەن الماتى قالالارىندا قولجەتىمدى. الداعى ۋاقىتتا تەحنولوگيا ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە دە تارالادى. دەگەنمەن جاڭا جۇيەگە بىردەن ۇيرەنىسە الماي جاتقان قولدانۋشىلار دا بار. كەيبىرى الاقانىن تىركەي الماي, ءتۇرلى قاتەلەرگە تاپ بولادى. بۇل جونىندە «Finratings.kz» ساراپشىسى گەننادي ساۆيتسكيدىڭ ايتۋىنشا, كەي ازاماتتاردىڭ بۇل قىزمەتتەن باس تارتۋىنىڭ سەبەبى كوبىنە تەحنيكالىق نەمەسە فيزيكالىق فاكتورلارعا بايلانىستى.
«كوپ جاعدايدا جۇيە الاقاندى دۇرىس كورمەگەندىكتەن تىركەۋ ءساتسىز اياقتالادى. مۇندا ادامنىڭ ءوزى بايقامايتىن قاراپايىم جايتتار ۇلكەن ءرول اتقارادى. مىسالى, الاقاننىڭ تەمپەراتۋراسى. ەگەر قول تىم سۋىق بولسا, كامەرا قان تامىرلارىنىڭ قۇرىلىمىن انىقتاي المايدى. سوندىقتان سكانەر الدىندا قولدى جىلىتىپ العان دۇرىس. سونىمەن قاتار الاقان كامەراعا تىم جاقىن نەمەسە تىم الىس ورنالاسسا دا, جۇيە ونى دۇرىس وقي المايدى. سونداي-اق الاقانداعى فيزيكالىق وزگەرىستەر دە اسەر ەتەدى. تەرەڭ كۇيىك, تىرتىق نەمەسە تاڭعىشتىڭ بولۋى تامىردى ءدال تانۋعا, جۇيەنىڭ قابىلداۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. ال تەرىنىڭ قاتتى لاستانۋى دا بيومەتريالىق دەرەكتەردى بۇرمالاۋى مۇمكىن», دەيدى گ.ساۆيتسكي.
جاڭا تولەم جۇيەسى ىسكە قوسىلعالى بەرى حالىق اراسىندا بۇل قىزمەتكە قاتىستى سۇراق كوبەيدى. اسىرەسە «ساۋلەسى زيان ەمەس پە؟», «جەكە دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى قالاي بولادى؟», «الاقاندى سۋرەتپەن الداۋعا بولا ما؟» دەگەن قيسىندى-قيسىنسىز ساۋالدار ءجيى ايتىلادى. ونىڭ جاۋابىن بانك قىزمەتكەرىنەن سۇراپ بىلدىك. ەڭ الدىمەن كوپشىلىكتى الاڭداتقان ماسەلە – دەنساۋلىققا اسەرى. كومپانيا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, الاقاندى سكانەرلەۋ ادام اعزاسىنا ەشقانداي زيان كەلتىرمەيدى.
«جۇيەدە قولدانىلاتىن تەحنولوگيا ينفراقىزىل جارىققا نەگىزدەلگەن. بۇل – قازىرگى فيتنەس-بىلەزىكتەر مەن سمارت-ساعاتتاردا جۇرەك سوعىسىن نەمەسە قانداعى وتتەگى دەڭگەيىن ولشەۋگە پايدالانىلاتىن سەنسورلارمەن بىردەي. مۇنداي ساۋلە تەرىگە تەرەڭ ەنبەيدى, ونى قىزدىرمايدى, ەشقانداي ءىز قالدىرمايدى. سوندىقتان الاقانمەن تولەمدى ءجيى قولدانۋ دەنساۋلىققا قاۋىپ توندىرمەيدى. دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇپيالىلىعىنا باسا ءمان بەردىك. بيومەتريالىق تولەم جۇيەسى ادامنىڭ الاقانىنداعى قان تامىرلارىنىڭ ىشكى قۇرىلىمىن سكانەرلەيدى. جۇيە تەك ء«تىرى الاقاندى» عانا تانيدى. ياعني تەك سىرتقى بەينەنى ەمەس, قان اينالىمى بار ناقتى تامىرلار ورنەگىن انىقتايدى. سوندىقتان جاي فوتو نەمەسە كوشىرمە ارقىلى جۇيەنى الداۋ مۇمكىن ەمەس», دەپ ءتۇسىندىردى بانك قىزمەتكەرى.
سونىمەن قاتار وتاندىق قارجى ۇيىمدارىنداعى تاعى ءبىر جاڭاشىلدىق – «Halyk Bank» بەت-الپەتتى تانۋ ارقىلى تولەم جاسايتىن «Face Pay» جۇيەسىن ىسكە قوستى. جۇيە جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن ادامنىڭ بەت-الپەتىن جىلدام تانىپ, بىرنەشە سەكۋند ىشىندە تولەمدى جۇزەگە اسىرادى. حالىقارالىق ساراپشىلار بيومەتريالىق تولەم جۇيەلەرىنىڭ بولاشاعىن جوعارى باعالايدى. ماسەلەن, «Visa» مەن «McKinsey» زەرتتەۋلەرىندە الداعى جىلدارى تولەمدەردىڭ ەداۋىر بولىگى ءدال وسىنداي سايكەستەندىرۋ تاسىلدەرى ارقىلى جۇزەگە اساتىنى ايتىلعان. سەبەبى بيومەتريا – جوعالمايتىن, ۇمىتىلمايتىن جانە كوشىرىپ الۋعا قيىن دەرەك. بۇل ونى ءداستۇرلى كارتا مەن پارولگە قاراعاندا الدەقايدا سەنىمدى ەتەدى. ال «Halyk Bank» باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جۇمابەك مامۋتوۆ بۇل جوبانىڭ ءمانىن كەڭىرەك ءتۇسىندىردى.
«Halyk» ەلىمىزدە العاش بولىپ بەت-الپەتتى تانۋ ارقىلى تولەم جاساۋ سەرۆيسىن ىسكە قوستى. بۇل جۇيە تولەمدى جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, ونى الدەقايدا جىلدام ءارى ىڭعايلى ەتەدى. مىسالى, تەلەفونىڭىز ءوشىپ قالسا نەمەسە كارتاڭىزدى ۇيدە ۇمىتىپ كەتسەڭىز دە الاڭداماۋعا بولادى. تەك «Face Pay» قىزمەتىنە قوسىلىپ, تۋرنيكەتكە جاقىنداساڭىز جەتكىلىكتى. جۇيە ءسىزدى تانىپ, تولەمدى اۆتوماتتى تۇردە جۇرگىزەدى. بۇل – كليەنتتەرىمىزدىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان تەحنولوگيالىق شەشىمدەرىمىزدىڭ ءبىرى», دەدى ول.
جۇيەنى پايدالانۋ ءۇشىن «Halyk» ءموبيلدى قوسىمشاسىنداعى «تولەمدەر» بولىمىندە «Face Pay« قىزمەتىن قوسىپ, بانك كارتاسىن بايلانىستىرۋ جەتكىلىكتى. ودان كەيىن تۋرنيكەتتەگى «Face Pay» ارقىلى تولەۋ بەلگىسىنىڭ الدىنا كەلىپ, قۇرىلعىعا قاراساڭىز بولعانى, تولەم اۆتوماتتى تۇردە جۇزەگە اسادى.
سايىپ كەلگەندە, بيومەتريالىق تولەم جۇيەلەرى قارجى سالاسىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ, كۇندەلىكتى وپەراتسيالاردى ەداۋىر جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك ۇسىنىپ وتىر. دەگەنمەن, بۇل باعىتتاعى ءاربىر قادام تەك تەحنولوگيالىق جاڭاشىلدىق تۇرعىسىنان عانا ەمەس, قاۋىپسىزدىك تالاپتارى تۇرعىسىنان دا جان-جاقتى سارالانىپ, قوعام سەنىمىنە يە بولۋى ماڭىزدى.
