مەديتسينا • 04 شىلدە، 2022

ءدارى مەن ءسوز ءدارۋى

55 رەت كورسەتىلدى

دارىگەرلەر – قوعامداعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن كۇزەتىپ، مەملەكەتتىڭ العا جىلجۋىنا ۇلەس قوسۋشى بىردەن-ءبىر ماماندىق يەلەرى. دارىگەرلىك سالا تەك ىسپەن ەمەس، سوزبەن دە تەرەڭ تامىرلاسىپ جاتادى. ويتكەنى «دارىگەر ناۋقاستى جارتىلاي ىسپەن ەمدەسە، جارتىلاي سوزبەن ەمدەيتىنى» تالاسسىز اقيقات. الايدا كەيبىر ناۋقاستاردىڭ اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ سالىڭقى قاباعى مەن تۇنجىر، نەمقۇرايدى كوزقاراسىنان دەرتىنە دەرت قوسىپ، كوڭىلى جارالانىپ جاتاتىنىن دا ەستيمىز.

بۇعان نە سەبەپ؟ مۇنىڭ سو­ڭىن­دا كەيبىر دارىگەرلەردىڭ قا­رىم-قاتىناس ادەبىنە ءجوندى ءمان بەرمەۋى جاتسا كەرەك. كونە يران دانالىعىندا «دارىگەردىڭ ءۇش قارۋى بار: ءسوز، ءشوپ جانە پىشاق» دەپ ايتىلادى. بۇل جەردەگى ءسوزدىڭ ءبىرىنشى ورىنعا قويىلۋى تەگىن­نەن-تەگىن ەمەس. ياعني «دارىگەردىڭ ناۋقاس پسيحيكاسىنا، ونىڭ ويىنا، كوڭىل كۇيىنە، ەرىك-جىگەرىنە ىقپال ەتۋى – ەڭ باستى قارۋى». قايسىبىر كەزەڭدە دە بىلىكتى دارىگەرلەر بۇل قاعيداتتى جادىندا ۇستاپ، ناۋ­قاس­تارمەن ءتيىستى دارەجەدە سوي­لەسىپ، قارىم-قاتىناس قۇرا بىل­گەن. كونفۋتسي ايتقانداي، ء«بىر سوزبەن ادامدى دانا نەمەسە اقى­ماق دەۋ­گە بولادى. سوندىقتان ءاربىر سوزىمىزگە اباي بولعانىمىز ءجون».

– مەديتسينا ماماندارىن ناۋ­قاس­تارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ جايلى ارنايى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا جۇرگەن ستۋدەنت كەزىنەن مەديتسينالىق دەونتولوگيا پانىمەن تانىستىرادى. سو­دان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىر­گەننەن كەيىن دارىگەرلىك قىز­­مەتكە ورنالاسقاننان سوڭ دا مە­دي­تسينالىق دەونتولوگيا جانە پا­تسيەنتپەن دۇرىس قارىم-قاتى­­ناس جاساۋ تۋرالى كۋرستار بار. مە­دي­تسينانىڭ قاي سالاسى بو­لسىن، ءبىرىنشى ساباق بارىسىنان مە­دي­تسينالىق دەونتولوگيا جايلى مالىمەت بەرىلەدى. كەيدە دارىگەر­لەر­دىڭ اگرەسسيۆتى كۇيى كورىنىپ جات­سا، بۇل ماسەلەگە ەكىجاقتى قاراۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. تەك قانا دارىگەرلەردىڭ تاراپىنان اگرەسسيۆتى مىنەز كورسەتىلۋى مۇم­كىن ەمەس. ويتكەنى ءوز باسىم دارى­گەر­لەردىڭ اگرەسسيۆتى مىنەزى جايلى پىكىر­لەردى ەستىگەن جوقپىن. «اۋىر­عان ادام قىرشاڭقى» دەگەندەي، كوبىنە بۇل پاتسيەنتتەردىڭ دۇرىس قارىم-قاتىناس جاساماۋى سالدارىنان تۋعان پىكىرتالاس دەپ ويلايمىن، – دەيدى №3 قالالىق ەمحانانىڭ دارىگەرى ديناگۇل اللابەرگەنقىزى.

راسىندا، ماسەلەگە ەكىۇشتى قارار بولساق، ەمدەلۋشىلەردىڭ ءبارى بىردەي ەتيكا تالاپتارىن ساق­تاي بەرمەيتىنى انىق. كوبىنە دەرت­كە شالدىققاننان سوڭعى كۇي­زەلىس جاعدايىندا، ءارتۇرلى اۋرۋ­عا تاپ بولىپ، ارىپ-اشىپ كەلە­تىن ناۋقاستاردىڭ كوڭىل كۇيى­نەن ناقتى ءبىر تەمپەرامەنت كۇتۋ دە قيىن. ەجەلگى دانالىقتىڭ بىرىن­دە ادامنىڭ شىن بەت-بەينەسى ءۇش جاعدايدا كورىنەتىنى جايلى ايتىلادى. سونىڭ ءبىرى – اۋرۋعا شال­دىققان ساتىندە دەلىنگەن. مۇن­داي اۋما-توكپە ساتتەردە اقىلى مەن سابىرىن سەرىك ەتىپ، قانداي سوزگە دە شاراسىز باس يزەيتىن دارىگەرلەر قاۋىمىن كەيدە ماقتان تۇتاسىز.

وسى ورايدا جوعارى ساناتتى پەدياتر راۋشان قۇلجاباەۆا دارى­گەر مەن ناۋقاستىڭ قارىم-قاتىناسى جونىندە اڭگىمە ءوربىتتى.

– اۋرۋدىڭ جاقسىسى جوق. دەسە دە، ەمى وتە قيىن جۇرەتىن، ۋاقىت پەن كۇتىمدى تالاپ ەتەتىن اۋرۋلار كەزىندە ناۋقاستاردىڭ كۇيگەلەكتىككە ۇرىناتىنى بەل­گىلى. الايدا بۇل پروتسەسس ءار ناۋ­قاستا ءارتۇرلى بايقالا­دى. سەبەبى ول ادامنىڭ ءوزىنىڭ پسي­حيكالىق قابىلداۋىنا بايلانىس­تى. اۋرۋدىڭ قانشالىقتى جەڭىل تۇردە وتەتىنى، ناۋقاستىڭ قاسىن­دا قولدايتىن ادامدارىنىڭ بار-جوعى، الەۋمەتتىك جاعدايى – وسىنىڭ ءبارى پسيحيكالىق تۇر­دە ناۋقاسقا اسەر ەتەدى. مۇن­داي ناۋقاستارمەن قارىم-قاتى­ناس جاساعاندا ەڭ ءبىرىنشى سول ناۋقاستىڭ دارىگەرگە دەگەن سەنىمى ارتۋى كەرەك. دارىگەردىڭ ءاربىر ءسوزى ەم بولۋعا ءتيىس. ياعني سول دارىگەردىڭ سەنىمدىلىگىن ناۋقاس سەزىنگەن كەزدە، اۋرۋدى جەڭۋىنە كومەك بەرگەن كەزدە عانا ەمدەلۋشى كەز كەلگەن ۇرەيدى جەڭە الادى. سەنىمدىلىك دەگەن دەرتتەن ءجۇز پايىز ايىعاتىنىنا كەپىلدىك بەرۋ ەمەس، سەنىمدىلىك دەگەن دارىگەر مەن ناۋقاستىڭ اراسىنداعى تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرۋ. مىنە، ناۋقاسپەن اشىق سويلەسۋ بارىسى مەن دارىگەردىڭ سەنىمى جوعارى بولعاندا عانا ناۋقاستىڭ وزىنە دەگەن سەنىمى ارتا تۇسەدى. كەز كەلگەن پەندەنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتى باسقاعا ارتىپ، ء«بارى جاقسى بولادى» دەگەن عاجايىپ ءسوزدى كۇتىپ جۇرەتىنى بەلگىلى. قاجەتتى سوز­دەردى ايتىپ جۇرەگىنە جەتكىزۋ – بۇل دارىگەردىڭ باستى بورىشى، – دەدى ر.قۇلجاباەۆا.

شىنىندا، ادام اۋىرعان شاقتا مىنەزى وزگەرىپ، ەموتسياسىن باسقارا المايتىن حالدە بولاتىنىن ءجيى بايقايمىز. ءتىپتى كەيدە مۇنىڭ سوڭى ۋشىعىپ، اسقىنىپ تا كەتىپ جاتادى. ماماندار وسىنداي كۇردەلى جاعداي كوپتەپ كەزدەسەتىنىن ايتادى. كەز كەلگەن اۋرۋ ءتۇرىن الساق تا، ءتىپتى تۇماۋ بولسىن ادامنىڭ پسيحيكالىق قابىلەتىن وزگەرتەدى. ماسەلەن، وندا دەنە قىزۋى پايدا بولىپ، السىزدىك بويىن باسادى جانە ءارى-ءسارى كوڭىل كۇيگە تۇسەدى. ادام ساۋ كەزىندە جىلدام ويلانىپ، ءار زاتتى جىلدام تارازىلاي بىلسە، ال وعان ۆيرۋستىق ينفەكتسيا جۇققان كەزدە ءوزىن جامان سەزى­نىپ، باياۋ ويلانا باس­تاي­دى. كوزقاراسى وزگەرىپ، ءارتۇر­لى كەرى ويعا قامالادى. مامان­دار جوعارىدا ايتىلعان ۇيقى جە­تىس­­­پەۋشىلىگى، وزىنە دەگەن كوز­­قاراستىڭ تومەندەۋى سىن­دى جاع­­دايلاردان زارداپ شەگىپ، قا­لىپ­­تان تىس مىنەزبەن ناۋقاس­تاردىڭ الدىنا كەلەتىنىن ايتادى. مۇنداي كەزدە ءومىر مەن ءولىم اراسىندا مايداندا جۇرگەن سار­بازداي ارپالىسقان دارىگەرلەر قاۋىمىنا كىنا تاعۋ رابايسىز ءىس ەكەنى ايقىن. كەرىسىنشە، قاي ورتادا دا اركىم مىنەز ساۋىتىنا ءتيىستى دەڭگەيدە باس-كوز بولىپ، كىنانى وزىنەن عانا ىزدەي بىلسە، قوعامنىڭ ەرتەڭى جارقىن بولارى ءسوزسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

2186 ادام كوروناۆيرۋستان جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:30

ەلوردا «جاسىل» ايماققا ءوتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:13

1/16 فينالعا شىعا المادى

تەننيس • بۇگىن، 08:45

ۇقساس جاڭالىقتار