سەنت-ەكزيۋپەريدىڭ كىشكەنتاي حانزاداسى ەكەۋمىز. جوق, مەنىڭ, ءبىزدىڭ كىشكەنتاي حانزادامىز ەكەۋمىز ساپارعا شىقتىق. قايدا؟ ادامداردىڭ جالعىزدىعىنا, جالعىزدىعىنىڭ جۇزىنە ۇڭىلۋگە.
بىردە جۇمىس باستى ءىستىڭ ادامىنىڭ جالعىزدىعىنا قوناققا كەلدىك. ول بۇكىل ءومىرىن ساندارعا, ەسەپ-قيساپقا ارناپتى. كىشكەنتاي حانزادا وعان «قايىرلى كۇن» دەپ دىبىستادى. ال ول بولسا:
ء«ۇش تە ەكى – بەس. بەس تە جەتى – ون ەكى. ون ەكى دە ءۇش – ون بەس. قايىرلى كۇن, ون بەس تە جەتى – جيىرما ەكى. سىرىڭكە تۇتاتۋعا مۇرشا جوق. جيىرما التىدا بەس – وتىز ءبىر. ۋھ! ءبارىن قوسقاندا بولادى ەكەن – بەس ءجۇز ءبىر ميلليون التى ءجۇز جيىرما ەكى مىڭ جەتى ءجۇز وتىز ءبىر.
– بەس ءجۇز ميلليونىڭىز نە؟
– ءا, سەن مۇندا ما ەدىڭ؟
– بەس ءجۇز ميلليون... نە ەكەنىن دە بىلمەيمىن... جۇمىسىم سونداي كوپ! مەن بايسالدى كىسىمىن, مىلجىڭداسۋعا ۋاقىتىم جوق! ەكى دە بەس – جەتى...»
نەتكەن كۇڭگىرت! نەتكەن كوڭىلسىز جالعىزدىق! شىنىندا, ومىردە ەسەپ-قيساپ پەن سانداردى عانا باعالى تۇتاتىن ادامدار بار. ولار ءۇشىن ءومىردىڭ ءمانى – تسيفر. ال ادامدىق قۇندىلىق, ار, ۇيات, جۇرەك نۇرى, ىزگىلىك سىندى كوزگە كورىنبەيتىن دۇنيەلەردى جوق دەپ ەسەپەيدى. جوق دۇنيە جايلى بوس سويلەۋشىلەر, ارينە, قياليلار. بىراق «ەڭ ماڭىزدىسى – كوزبەن كورە بىلمەيتىن نارسە» ەمەس پە؟
كەلەسى جالعىزدىق شەڭبەرىندە اتاققۇمار ادام ءومىر سۇرەتىن. جەبۋاز, داڭعوي, ەسىرىك شالعان اتاققۇمار تالما اۋرۋداي ارنەگە سىزدانىپ, كۇنشىلدىكتەن اسا الماس ەكەن. كىشكەنتاي حانزادا ەكەۋمىزدى كورگەندە:
– «و, تابىنۋشىلار كەلدى! – دەدى ول ءسۇيىنىپ...
اتاققۇمار ادامدار وزدەرىنە جۇرت تۇگەل سۇيسىنەدى دەپ ويلايدى عوي.
– قايىرلى كۇن – دەدى كىشكەنتاي حانزادا. – قالپاعىڭىز قانداي قىزىق ەدى.
– ىزەت ءۇشىن كەرەك قالپاق, – دەدى اتاققۇمار. ماعان جۇرت جاپىرىلا سالەم بەرگەندە, ءيىلۋىم كەرەك قوي. باقىتسىزدىققا قاراي, بۇل جەرگە ەشكىم كەلمەيدى.
– قول شاپالاقتاشى,–دەدى اتاققۇمار.
كىشكەنتاي حانزادا قول شاپالاقتادى. اتاققۇمار باسىنان قالپاعىن الىپ تومەن ءيىلدى».
كەۋدەمدە اتاققۇمار ادامعا دەگەن ايانىش تۇردى. ول بىلمەيدى عوي... ەگەر بىلسە عوي, ءداننىڭ توپىراقتىڭ استىنا جاسىرىنعان سوڭ عانا گۇلدەپ ءبۇر اتارىن... ەڭ سۇيىكتى ءىس ادامدارعا ەمەس, قۇدايعا ۇناۋ ەكەنىن. ادامداردىڭ پىكىرىنە بايلانۋ – جۇرەك دەرتى ەكەنىن ول قايدان ءبىلسىن؟ ال جوعارىداعى ءىس ادامى مەن اتاققۇماردىڭ دەرتتى جالعىزدىعىنا قامالىپ, جازيرا عۇمىرىن تەككە سارپ ەتەرىن ويلاساڭىز, قانداي ايانىشتى ەدى. مۇنىڭ ءبارىنىڭ ءتۇبىرى بىلمەۋدەن تۋىنداپ وتىر. ەندەشە, سوكرات ءجون ايتادى: «جالعىز عانا يگىلىك بار, ول – ءبىلىم, جالعىز عانا جاماندىق بار, ول – ناداندىق». بىلمەۋدىڭ سالدارىنان ءومىر بويى كۇيزەلىسپەن, بوس ساعىمعا قۇمارتىپ, كىپ-كىشكەنە الاشۇبار سانا تۇنەگىنە قامالىپ وتكەندەرگە نە راۋا؟ كۇن سەكىلدى جۇرەگىنە جالىنداي شاشىراپ ساۋلە تاراتۋعا مۇمكىندىك بەرمەي, ونى ءارتۇرلى جاعىمسىز عادەتتەر مەن مىنەزدەرگە تۇتقىنداعان تاسىر ادامنىڭ ازابىنا وزىنەن وزگە كىم جازىقتى؟ ماڭىندا شاشىلعان التىن تۇيىرشىكتەرىن بايقاماستان, توماردىڭ قارا كۇيەسىنە نازار سالىپ, ءومىردى «تۇنجىر» دەپ كىنالايتىن جاندار نەگە عالامعا قاراپ وي جۇگىرتپەيدى؟
كەلەسى جالعىزدىق قامالىندا شىراقشىنى جۇزدەستىردىك. ول الدىنداعى شىراعدانىن ۇزدىكسىز جاعىپ, قايتا سوندىرۋمەن اينالىسادى ەكەن. «كىشكەنتاي حانزادا قۇيتتاي عالامشاردىڭ دەڭگەيىنە كەلدى دە, شىراقشىعا تاعزىم ەتتى.
–قايىرلى كۇن,–دەدى ول. –شىراعدانىڭدى نەگە ءوشىردىڭ؟
–كەلىسىم سولاي,–دەدى شىراقشى. –قايىرلى كۇن.
– قانداي كەلىسىم؟
– شىراعداندى ءسوندىرۋدىڭ كەلىسىمى. قايىرلى كەش.
ول شىراعداندى قايتا جاقتى.
– نەگە قايتادان جاقتىڭ؟
– كەلىسىم سولاي,–دەپ جاۋاپ بەردى شىراقشى».
ال كىشكەنتاي حانزادانىڭ جانىندا تۇرعان مەن بولسام شىراقشىعا ۇزاق ءۇنسىز قارادىم. ول تەك ادامداردىڭ دەگەنىمەن عانا كۇن كەشەتىن, جەكە ويلاۋ جۇيەسى جوق جان ەدى. كەزى كەلگەندە شىراعداندى ءوشىرىپ, قايتا جاعىپ تۇرۋعا بۇيرىق العان ول ادەتىنەن ءبىر ادىم دا تايمايدى. يگىلىك پەن ز ۇلىمدىق, ادەپ پەن يناباتسىزدىق, ءومىر مەن ءولىم جايلى وزىنە شاق پىكىر قالىپتاستىرا الماعان سوڭ جولداعىنىڭ ايداۋىنا, ىزەتسىزدىگىنە كونۋ بارىپ تۇرعان زالال ەمەس پە؟
توعاي-توعاي سۋ ەكەن, سۋدان ۇشقان بۋ ەكەن. قارساق جورتپاس قالىڭ ەكەن,تۇلكى جورتپاس تۇلەي ەكەن. كىشكەنتاي حانزادا ەكەۋمىز جول بويى قانشاما تاعدىردى كوردىك. كوردىك تە اسەر الدىق, وي تۇيدىك. ءسىرا, ادام جالعىزدىعى بارىنەن قىمبات, بارىنەن اسىل. نەگە دەسەڭىز, ءوز جالعىزدىعىنان اجىراپ قالعان ادامدار دا بار. ولار قايتادان ءوز كۇلكىسى مەن شاتتىعىن, وكسىگى مەن شىنايى مۇڭىن ىزدەۋگە ءماجبۇر. سىرتقى سۋىق جەلدەرگە ۇرلانعان بويىنا عانا ءتان سۇيكىمدى كورىنىستەرىن قايتارىپ الۋ جولىنداعى كۇرەس – ادىلەتتى, جىگەرلى كۇرەس.
كىشكەنتاي حانزادا ەكەۋمىز سوڭىندا ءبىر قورىتىندىعا كەلدىك. ناقتىراق ايتساق, تۋا سالا جاراتقاننان بەرىلگەن رۋحىمىزداعى رايحان گ ۇلىن سۋىق جەلدەر وتىندە سولدىرماۋ كەرەگىن ۇعىندىق. ويتكەنى «رايحان گ ۇلىن جالماپ قويسا, ءسىز بەن ءبىز ءۇشىن الەم باسقاشا بوپ كورىنەر ەدى».
«زەڭگىر كوككە كوز سالىڭىزشى. وزىڭىزدەن: «سول رايحان ءتىرى مە, الدە ءولىپ قالدى ما؟ قوشاقان جالماپ قويعان جوق پا؟» – دەپ سۇراڭىزشى. سوندا كوزىڭىز جەتەدى: ءبارى-ءبارى باسقاشا كۇيگە تۇسەدى...»
