جۇرتىمىز سپورت دەسە, سونىڭ ىشىندە وليمپيا ويىندارى دەگەندە اتويلاپ شىعاتىنى بەلگىلى. ءجون دەيىك. سپورت – ساۋلىعىمىزدىڭ كەپىلى. الايدا اقىل-ويدى شىنىقتىرىپ, شىدامدى شىڭدايتىن شاحماتقا قىزىعۋشىلىعىمىز قانداي؟ «رەال» مەن «بارسەلوناعا» جانىمىز كۇيگەندەي جانكۇيەر بولا الامىز با؟
ەستە بولسا, وتكەن جىلى سوچيدەگى الەم كۋبوگىنا قازاقستاننان ەڭ تاڭداۋلى دەگەن «شارشى تاقتا» شەبەرلەرى ءتورت كوزى تۇگەل قاتىستى. قارشاداي قارىنداستارىمىز تالاي مىقتىنى تاس-تالقان ۇتىپ جاتتى. ءتىپتى الەم جۇرتشىلىعى ناعىز سەنساتسياعا ساناعان ويىن دا ءبىزدىڭ جەرلەسىمىزدىڭ جەڭىسى ەدى. ەرلەر اراسىنداعى ۇزدىگىمىز رينات جۇماباەۆ الەمنىڭ ۆيتسە-چەمپيونى فابيانو كارۋانانىڭ «قالپاعىن قايىرىپ» جارىس جولىنان شىعارىپ تاستادى. سوندا دەيمىن-اۋ, وتانداستارىمىزدىڭ وسىنشا ويىنىن كورىپ, كوزايىم بولارعا ەلىمىزدەگى قاپتاعان تەلەارنادان قاعاجاۋ بولار ءبىر ەفير تاپپاي قالدىق (ارينە, مۇندايدا FIDE-ءنىڭ عالامتورداعى تىكەلەي ەفيرى ازدىق ەتەدى).
دۇنيەجۇزىلىك شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ (FIDE) مالىمەتىنشە, الەمدە 600 ميلليوننان استام ادام شاحماتتى زور قىزىعۋشىلىقپەن تۇراقتى ويناۋدى جانىنا سەرىك ەتكەن. ءبىزدىڭ ەلدە «شارشى تاقتا شايقاسىنا» قىزىعۋشىلار سانىن 300 مىڭ ادام شاماسىندا دەپ ەسەپتەپ ءجۇرمىز. بىرەۋلەر از دەر, بىرەۋگە كوپ كورىنەر. ماسەلە باسقادا: اقيقاتى سول, قازاقستاننان ءالى كۇنگە كلاسسيكالىق شاحماتتان رەسمي الەم چەمپيونى شىققان جوق. ال باۋىرلاس وزبەك جۇرتى 2004-2005 جىلدارداعى الەم چەمپيونى رۋستام كاسىمدجانوۆتى ماقتان ەتەدى. سولتۇستىكتەگى كورشىمىز شاحماتتاعى ەڭ ءىرى دەرجاۆالاردىڭ ءبىرى سانالادى. اناتولي كارپوۆ, گارري كاسپاروۆ, ۆلاديمير كرامنيك – ءبارى دە شاحمات تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازىلاتىن داڭقتى ەسىمدەر. كەلەسى ءبىر ىرگەلەس ەل قىتاي شاحماتشىلارى دا, اسىرەسە قىزدارى «كلاسسيكادان» چەمپيوندىق تيتۋلدى ۋىستان شىعارماي كەلەدى.
وسىنداي اقىل-وي سپورتىندا دەس بەرمەي تۇرعان مەملەكەتتەرمەن ارالاس-قۇرالاس وتىرىپ, بىزدەن رەسمي الەم چەمپيونى شىقپاۋى مۇمكىن بە!؟
ارينە, جەتىستىككە كەندە ەمەسپىز. اتاپ ايتقاندا, شاحماتتىڭ بليتس تۇرىنەن ەڭ جاس الەم چەمپيونى – ءبىزدىڭ ءبيبىسارا اساۋباەۆا. تالاي دۇنيەجۇزىلىك جارىستا الدىنا جان سالماعان جانسايا ابدىمالىك پەن ازيا چەمپيونى, 20 جاسقا دەيىنگى جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى دينارا سادۋاقاسوۆا بار. بيىلدىڭ وزىندە جەرلەسىمىز قازىبەك نوگەربەك جاسوسپىرىمدەر اراسىندا شاحماتتىڭ راپيد جانە بليتس تۇرلەرىنەن الەم چەمپيونى اتانسا, وسى جاستاعى قىزدار اراسىندا بليتستە نازەركە نۇرعاليعا تەڭ كەلەر قارسىلاس بولمادى. ءبارى دە جاس, كەلەشەگى زور شاحماتشىلار.
بۇگىندە بارشا جانكۇيەر اتاۋلىنىڭ نازارى يسپانيا استاناسى مادريد قالاسىنا اۋعان. وندا الەمنىڭ 8 ۇزدىك شاحماتشىسى 14 تۋردان تۇراتىن تۋرنير بارىسىندا قازىرگى «شاحمات كارولى» نورۆەگيالىق ماگنۋس كارلسەنگە كەزەكتى قارسىلاستى انىقتايدى (كەزەكتى دەپ وتىرعانىمىز, ول العاش رەت 2013 جىلى چەمپيوندىق ءتاجدى يەمدەنىپ, ودان بەرى ءتورت دۇركىن قورعاپ شىقتى). وسى تۇستا ايتا كەتەيىك, اتالعان سەگىزدىكتىڭ ىشىندە باۋىرلاس ازەربايجان جۇرتىنىڭ ۇكىلەگەن ءۇمىتى تەيمۋر رادجابوۆ تا بار. بولاشاقتا ءبىز دە ءوز شاحماتشىلارىمىزعا وسىنداي بايراقتى باسەكەلەردە جانكۇيەر بولعىمىز كەلەتىنى ءسوزسىز. بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تۇنەۋگۇنى سپورتتىڭ وسى ءبىر ەرەكشە تۇرىنە قولداۋ كورسەتۋدى نيەت ەتكەن مالىمدەمەسى ءۇمىت شىراعىن ۇرلەي تۇسكەنى ءسوزسىز. الماتىدا وتكەن BalaFest فەستيۆالىندە شاحماتتى دامىتۋعا نازار اۋداراتىنىن ايتتى. ارادا ءبىر اي وتكەندە اقورداعا بىلىكتى ماماندار مەن مىقتى شاحماتشىلارىمىزدى ارنايى قابىلدايىن دەپ وتىر. ەندەشە, بىزدەن دە ءبىر رەسمي الەم چەمپيونى شىعاتىن كۇن تۋار…
قازاقستان شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ جۇمىسىن باستاعانىنا بيىل 30 جىل تولادى. وسى وتىز جىلدا اۋىل بالالارىنا بۇيرەگى ءبىر بۇرىلماي كەلەدى. شارشى تاقتانىڭ اپپاق جەمىن شىعارىپ, بوياۋىن وشىرگەنشە وينايتىن وجەت بالالاردى اۋىل-اۋىلدا تالاي كورەمىز. ءوز بەتىنشە ۇيرەنگەن. سۇراساڭ – تۋرنير كورمەگەن. باسشىسى جاڭارعان فەدەراتسيا ەندىگى جەردە وسىنداي شالعايداعى «شاحماتشىلارعا» دا كوڭىل بولسە دەيمىز…
تاريحتان تابارىك:
- 1970-1980 جىلدارداعى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى كەزىندە كونە تالحيز (تالعار) قالاسىنىڭ جۇرتىنان ءپىلدىڭ سۇيەگىنەن جاسالعان 6 شاحمات فيگۋراسى تابىلدى. زەرتتەۋشىلەر ولاردىڭ ءحى – ءحىىى عاسىرلاردا جاسالعان بۇيىم ەكەنىن انىقتاعان. دەمەك شاحمات ويىنى ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزعا ەجەلدەن تانىس بولسا كەرەك.
- قازاقستانداعى تۇڭعىش شاحمات ۇيىرمەسى 1889 جىلى سول كەزدەگى ۆەرنىي قالاسىندا (قازىرگى الماتى) اشىلدى. وعان جەرگىلىكتى ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرى قاتىسقان
- شاحماتتان العاشقى قازاقستان چەمپيوناتى 1934 جىلى ءوتتى. بۇل جارىستا ورالدىق يسيدور لوپاتنيكوۆ جەڭىمپاز اتانعان.
بەسبوعدا التاي,
«Egemen Qazaqstan»
