سپورت • 15 ناۋرىز، 2021

UFC-ءدى مويىنداتا الامىز با؟

161 رەت كورسەتىلدى

ارالاس جەكپە-جەك الەمىندەگى ەڭ بەلدى ۇيىم – UFC (Ultimate Fighting Championship) ەكەنى ەش داۋ تۋعىزباسا كەرەك. شتاب-پاتەرى اقش-تىڭ نەۆادا شتاتىنداعى لاس-ۆەگاس قالاسىندا ورنالاسقان ايگىلى پروموۋشەندە سايدىڭ تاسىنداي ىرىكتەلگەن سايىپقىراندار عانا ونەر كورسەتەدى. ونداي قۇرمەتكە بولەنۋ ءۇشىن ءتۇرلى حالىقارالىق دودادا دارا تالانتىڭمەن تانىلىپ، كوپتەگەن سىناقتان مۇدىرمەي وتۋگە ءتيىسسىڭ. ال UFC-ءدىڭ چەمپيوندىق بەلبەۋى تەك «مىڭنان تۇلپار» شىققان مار­قاسقالارعا عانا بۇيىرادى. ايتۋلى ۇيىمنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن ءوتىپ جۇرگەن جارىستاردا اتوي سالعان سپورتشىلاردىڭ بەدەلى بۇگىنگى تاڭدا شارىقتاپ تۇر دەسەك، اسىرا ايتقانىمىز ەمەس.

UFC 1993 جىلى قۇرىلدى. تۇساۋى كەسىلگەن كەزدەن باستاپ ءوز قاتارىنا الەمنىڭ ءار قيىرىنان مىقتى جەكپە-جەك شەبەرلەرىن جيناپ، ءتۇرلى جارىستار ۇيىمداستىرا باستادى. وسى ءىستىڭ باسى-قاسىندا ايگىلى سپورتشى روريون گرەيسي، اتاقتى كينورەجيسسەر دجون مي­ليۋس، بيزنەسمەن ارت دەۆي مەن بوب مەيروۆيتس، پروديۋسەر كەمپ­بەلل ماكلارەن جانە مەدياماگنات دەۆيد ايزەكس سىندى باي-قۋاتتى ازاماتتار بولدى. العاشقى ۋاقىتتا ولاردىڭ جۇلدە قورى اسا قوماقتى ەمەس ەدى. سول سەبەپتى دە داڭقى دۇركىرەپ تۇرعان بوكسشىلار مەن بالۋاندار UFC-دە كۇش سىناسۋعا اسا ءبىر قۇلشىنىس تانىتا قويمادى.

ءححى عاسىر تابالدىرىقتان اتتاعان تۇستا ايتۋلى ۇيىمدى «Station Casinos» كازينولار جەلى­سىنىڭ قوجايىندارى – لورەنتسو مەن فرەنك فەرتيتتالار ساتىپ الىپ، باسشىلىق قىزمەتكە بيزنەسمەن ءارى بوكس پروموۋتەرى دەين ۋايتتى تاعايىنداعاننان كەيىن UFC-ءدىڭ تاسى بىردەن ورگە دومالادى. بۇگىنگى تاڭدا كۇللى الەمدە بۇل پروموۋشەننىڭ الدىنا تۇسەتىن ەشكىم جوق. وسى ۇيىمدا ونەر كورسەتىپ، تولاعاي تابىسقا جەتكەن سپورتشىلاردىڭ ەسىمىن قازىرگى كەزدە ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارتقا دەيىن جاتقا بىلەدى.

ارالاس جەكپە-جەكتىڭ قازاق­ستاندا دا دامىپ، وركەندەپ جات­قانىنا تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. كەزىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار وڭىرىندە «جابايى جارىستاردىڭ» ۇيىمداستىرىلعانىن كوزى قاراقتى كورەرمەن ۇمىتا قويعان جوق. ول كەزدە نە قالىپتاسقان جۇيە، نە بار­شاعا ورتاق ەرەجە بولما­دى. اركىم ءوز بىلگەنىن ىستەدى. قارجىلداندىرۋ جاعى دا ءماز ەمەس ەدى. سپورت­شى­لاردىڭ شەبەرلىك دەڭگەيى مەن تورەشىلەردىڭ بىلىكتىلىگى دە كەمشىن سوقتى. دەسەك تە ۋاقىت وزا سول ول­قىلىقتاردىڭ ورنى تولىپ، بىر­تە-بىرتە كوش تۇزەلە باستادى. ەل-ەلدە، جەر-جەردە ارالاس جەكپە-جەك ونەرىن وركەندەتۋگە ىنتا-نيەت بىلدىرگەن اۋقاتتى ازاماتتار تابىلدى. سونداي جانداردىڭ جومارتتىعىنىڭ ارقاسىندا بىر­قاتار وڭىردە كاسىبي كلۋبتار اشىلىپ، وسى باعىتتاعى قاۋىرت جۇمىس جاندانا ءتۇستى.

جەرلەستەرىمىز قازاقستان اۋما­­عىندا وتكەن جارىستارعا قا­تى­سۋمەن عانا شەكتەلىپ قال­عان جوق. شەت مەملەكەتتەردە ۇيىم­داستىرىلعان تۋرنيرلەردە جاسىنداي جارقىلداعاندار دا بولدى. كەزىندە دانەش دۇنگەنباەۆ، ارداق پەن بەيبىت نازاروۆتاردىڭ حالىقارالىق ارەنالاردا قوماقتى تابىستارعا قول جەتكىزگەنىن قالىڭ جانكۇيەر ۇمىتا قويعان جوق. وسىدان 10 جىلدان اسا ۋاقىت بۇ­رىن الماتىدا ىرگەتاسى قالانعان «الاش پرايد» كلۋبىنىڭ سا­پىن­داعى سپورتشىلاردىڭ دا قان­جىعاسى مايلاندى. اتوي سالعاندار اراسىندا اسلان توقتارباەۆ، قۋات حاميتوۆ، قايرات احمەتوۆ، ەرجان ەستانوۆ، تولەگەن اقىلبەكوۆ، ەر­مەك تلاۋوۆ، شاحمارال جەت­پىسوۆ، ارمان وسپانوۆ جانە تاعى باسقا «سەن تۇر، مەن اتايىن» دەگەن جىگىتتەر بولدى.

كەزىندە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك بەستىكتىڭ قاتارىنا ەنگەن سين­گاپۋردىڭ ONE Championship ۇيى­مىنىڭ جارىستارىندا يگور سۆيريد پەن قايرات احمەتوۆ قارسى كەلگەندەردى قوعاداي جاپىرىپ، التىن بەلبەۋدى يەلەنگەندە بارشا قازاقستاندىق جانكۇيەر بورىكتەرىن اسپانعا اتىپ قۋاندى. رەسەيدىڭ م-1 پروموۋشەنى ۇيىمداستىرعان تۋرنيرلەردە ارمان ءاشىموۆتىڭ اتوي سالعان ساتتەرىن كورگەندە دە ەرەكشە شاتتاندىق. كۇن ساناپ بەدەلى ارتىپ كەلە جاتقان چەشەنستاننىڭ اسا تۋرنيرىندە قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ بىرنەشە ورەنى كۇش سىناسىپ ءجۇر. ءبىر كەزدەرى ار­مان وسپانوۆتىڭ ونەرىنە تام­سانساق، بۇل كۇندەرى ارتەم رەز­نيكوۆ، اسىلجان باقىتجان ۇلى، ەۆ­گەني ەگەمبەرديەۆ، نۇرسۇلتان قاسىمحانوۆ جانە قارشىعا داۋىت­بەكتىڭ قارقىنى قۋانتارلىق.

سوڭعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بۇل كۇندەرى جەڭىل سالماقتاعى ارتەم رەزنيكوۆ اسا رەيتينگىندە ءبىرىنشى ورىندى ولجالاۋدا. ەگەر ول ابدۋل-ءازيز ابدۋلۆاحابوۆتى ۇتسا، چەمپيوندىق بەلبەۋدى يە­لەنەدى. ياعني ارتەمنىڭ التىن تۇ­عىرعا كوتەرىلۋىنە ءبىر قادام عانا قالىپ تۇر. ال جارتىلاي اۋىر سال­ماقتاعى ەۆگەني ەگەمبەرديەۆ پەن اسىلجان باقىتجان ۇلى ۇزدىكتەر تىزىمىندە ءۇشىنشى جانە بەسىنشى ورىنداردى ەنشىلەۋدە. ارينە، بىلە بىلگەن ادامعا وسىنىڭ ءوزى دە ەلەۋلى تابىس. وعان داۋ جوق. الايدا ارالاس جەكپە-جەك ونەرىنىڭ ەڭ بيىك شىڭى – UFC ەكەنىن ءبىز جوعارىدا ايتتىق. سول سەبەپتى دە كوپشىلىكتىڭ ايتۋلى كومپانيا ۇيىمداستىرعان جارىستاردا جەڭىسكە جەتكەن ورەندەردىڭ عانا ونەرىن باس بارماقپەن باعالاۋعا تۇرارلىق دەپ ەسەپتەۋى زاڭدى.

اللاعا شۇكىر، UFC-دە كۇش سىناسىپ جۇرگەن قازاقستاندىقتار مەن قازاق جىگىتتەرىنىڭ قاتارى ۋاقىت وزعان سايىن كوبەيىپ كە­لەدى. سول كوشتىڭ باستاۋىندا جۇمابەك تۇرسىن تۇر. 1986 جىل­دىڭ ءساۋىر ايىندا قىتايدىڭ شىڭ­جاڭ-ۇيعىر ايماعىندا تۋىپ-وسكەن قانداسىمىز اسپاناستى ەلىندەگى ايقاستاردا قارسىلاس شاق كەلتىرمەگەن سوڭ الەمدەگى ەڭ بەلدى ۇيىم باسشىلارىنىڭ قىراعى نازارىنا ىلىكتى. 2014 جىلى ول ءۇش جەكپە-جەك وتكىزدى. وكىنىشكە قاراي، مارك ەدديۆا، لەوناردو يسسا جانە ماركۋس بريمەدج سىندى ساڭلاقتارعا جۇمابەكتىڭ ءالى جەتپەدى. ول ۇشەۋىنەن دە ۇتىلدى. دەسەك تە جۇمابەك تۇرسىننىڭ ەسىمى UFC-دە ونەر كورسەتكەن تۇڭ­عىش قازاق سپورتشى رەتىندە تاريحتا قالدى.

UFC وكتاگونىندا اتوي سالعان ەكىنشى قازاق – دامير يسماعۇلوۆ. ول رەسەي فەدەراتسياسىنا قا­راس­تى ورىنبور وبلىسىنىڭ پەر­ۆوماي اۋدانىنداعى ۋدارنىي اۋى­لىنىڭ تۋماسى. 2017 جىلدىڭ كوكتەمىندە م-1 نۇسقاسى بويىن­شا التىن بەلبەۋدى يەلەنىپ، سودان كەيىن بىرنەشە مارتە ءوز اتا­عىن ءساتتى قورعاعان سوڭ يسما­عۇ­لوۆ امەريكالىق ۇيىممەن كەلى­سىمشارتقا وتىردى. 2018 جىل­دىڭ جەلتوقسان ايى مەن 2019 جىلدىڭ تامىز ايى ارالىعىندا ول ءۇش رەت ايقاس الاڭىنا شىقتى. اۋستراليانىڭ ادەلايدا، چەحيا­نىڭ پراگا جانە قىتايدىڭ شەنچ­جەن قالالارىندا جالاۋى جەل­بىرگەن جارىستاردا الەكس گوردجيس، حوەل الۆارەس، تياگۋ مويزيس سىندى سپورتشىلاردى سان سوقتىردى. وسىلايشا، دامير UFC تۋرنيرىندە جەڭىسكە جەتكەن تۇڭعىش قانداسىمىز رەتىندە ءوز ەسىمىن سپورتتىق شەجىرەگە جازدى.

ال قازاقستاننىڭ ءوز ورەندەرى 2020 جىلدان بەرى UFC-دە بوي كورسەتە باستادى. ءبىر كەرەمەتى، بىلتىر ءتورت بىردەي وتانداسىمىز ايتۋلى جارىستا وزدەرىنىڭ تۇساۋكەسەر كەزدەسۋلەرىن وتكىزدى. بىراق بارلىعىنىڭ بىردەي «قادامى ءساتتى بولدى» دەپ ايتا المايمىز. ماسەلەن، اسا جەڭىل سالماق دارە­جەسىندە باق سىناعان 23 جاس­تاعى پاۆلودارلىق ماريا اگا­پوۆا بىلتىر شىلدە ايىندا حاننا سايفەرستى «قىلقىندىرۋ» ادى­سىمەن ۇتقانىمەن، تامىزدا شەنا دوب­سوننان وڭباي تاياق جەدى.

كەزىندە رەسەيدىڭ Fight Night Global تۇجىرىمى بويىنشا تەڭدەسسىز دەپ تانىلعان 32 جاستاعى اكتوبەلىك جالعاس جۇماعۇلوۆ UFC-دەگى ەكى كەزدەسۋىندە دە قار­سىلاستارىنا ۇپاي سانىمەن ەسە جىبەردى. ساقا سپورتشى بىلتىر جازدا راۋليان پەيۆا جانە بيىل قىستا ءامىر البازيدەن ايلاسىن اسىرا المادى. اقتوبە وبلىسىنىڭ تاعى ءبىر تۇلەگى سەرگەي موروزوۆ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا ءابۋ-دابيدە اتى اڭىزعا اينالعان حابيب نۇرماگومەدوۆتىڭ ءىنىسى ۋماردان ويسىراي ۇتىلدى. 31 جاستاعى سەرگەي دە وسىدان بىرەر جىل بۇرىن م-1 نۇسقاسىنىڭ التىن بەلبەۋىنە يەلىك ەتتى.

بۇگىنگى تاڭدا UFC-دە كۇش سىناسىپ جۇرگەن جەرلەستەرىمىزدىڭ اراسىنان شاۆقات راحمونوۆتى بولە-جارا اتاۋعا بولادى. وزبەكستاننىڭ سۋرحانداريا وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن ول كەيىننەن قازاقستانعا قونىس اۋداردى. 2014 جىلدان بەرى ارالاس جەكپە-جەك ونەرىن سەرىك ەتىپ جۇرگەن شاۆقات كوپ ۇزاماي ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزدى. ءبىر عاجابى، قانداسىمىز 13 كەزدەسۋىنىڭ بارلىعىندا ايقىن باسىمدىق تانىتتى. سول باسەكەلەردىڭ 75 پايىزىن ول ءبىرىنشى كەزەڭدە-اق اياقتادى.

بىلتىر 24 قازاندا ءابۋ-دا­بيدە حابيب نۇرماگومەدوۆ پەن دجاستين گەيدجي توبەلەسكەندە راحمونوۆ تا وكتاگونعا شىقتى. 26 جاستاعى ورەنىمىز برازيليادان كەلگەن وتە تاجىريبەلى سپورتشى الەكس وليۆەرانى ءبىرىنشى راۋندتا قىلقىندىرىپ تاستادى. قازاقتىڭ قايسار ۇلىنىڭ وسى ءادىستى ورىنداۋداعى اسقان شە­بەر­لىگى ۇيىمداستىرۋشىلار مەن باپ­كەرلەر جانە جۋرناليستەر مەن جانكۇيەرلەر تاراپىنان اسا جوعارى باعالاندى. تىپتەن، جەكپە-جەك ونەرىنىڭ قىر-سىرىنا ابدەن قانىققان مايتالمان مامانداردىڭ اۋزىنان «سول كەشتە داعىستاننىڭ دارابوزى حابيبكە قاراعاندا، قازاقتىڭ قايسار ۇلى شاۆقاتتىڭ ورىنداعان ءادىسى الدەقايدا اسەرلى شىقتى» دەگەن ماقتاۋ ءسوزدى ەستىپ، مارقايىپ تا قالدىق.

مىنە، قازىرگى كەزدە الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك پروموۋشەنىندە كۇللى قازاق ەلى سەنىم ارتىپ وتىرعان وسىنداي سايىپقىراندار ونەر كورسەتۋدە. دەسەك تە ءبىز ءوز ورەندەرىمىزدىڭ UFC-دە بۇگىنگىدەن الدەقايدا كوپ بول­عانىن قالايمىز. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن شىمكەنتتىك ارمان وسپانوۆ پەن تالدىقورعاندىق قاي­رات احمەتوۆكە قاتىستى «انە-مىنە امەريكاعا كەتكەلى جاتىر» دەگەن اڭگىمەلەر جەلدەي ەستى. ءيا، قازاقتىڭ قوس ورەنى ونداي دا قۇرمەتكە لايىق ەكەنىنە ەش كۇمانىمىز جوق. ەكەۋى دە ۇزاق جىلدار بويى مىڭداعان جانكۇيەردى ورەلى ونەرلەرمەن قۋانتىپ جۇرگەن كوكجالدار. «سۇڭقار» اتانعان ار­ماننىڭ دا، «قارا جورعا» بيلەيتىن قايراتتىڭ دا نامىستى قولدان بەرگەن كەزدەرى جوق. بىراق بۇل جوسپار جۇزەگە اسپادى. ءبارى ءسوز جۇزىندە قالدى. ال ۋاقىت بولسا، زىمىراپ ءوتىپ جاتىر. قازىرگى كەزدە وسپانوۆ 31 جاستان اسسا، احمەتوۆ 33 جاستى القىمدادى.

بۇل كۇندەرى ءتۇرلى حالىقارالىق دودادا ەلەۋلى تابىستارعا قول جەت­كىزىپ جۇرگەن جىگىتتەر اراسىندا جارتىلاي اۋىر سالماقتاعى ەۆ­گەني ەگەمبەرديەۆ پەن اسىلجان با­قىتجان ۇلى جانە جەڭىل سال­ماقتاعى ارتەم رەزنيكوۆتىڭ قار­قىنى كورەرمەندەر كوڭىلىنەن شىعۋدا. بۇل كۇندەرى ولار اسا ۇيىمىندا ونەر كورسەتۋدە. 36 جاستاعى ەۆگەني 15 كەزدەسۋدىڭ 12-ءسىن (9 نوكاۋت) ءوز پايداسىنا شەشتى. 27 جاستاعى اسىلجان 13 باسەكەنىڭ (9 نوكاۋت) تەك ەكەۋىندە ەسە جىبەردى. وسى كۇنگە دەيىن 28 رەت وكتاگونعا شىققان 29 جاستاعى ارتەم 22 مار­تە (17 نوكاۋت) ۇستەمدىك تانىت­تى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، ول قا­­تا­رى­نان سەگىز جەكپە-جەكتە قار­­سى­لاس­تارىنان بەت قاراتاپاي ۇتتى. ياعني سوڭعى ءۇش جىلدا رەز­نيكوۆ ەشكىمنەن جەڭىلگەن ەمەس. جوعا­رىداعى مالىمەتتەردەن-اق ەسىمدەرى اتالعان ءۇش جىگىتتىڭ ءداپ قازىر-اق امەريكادا اتوي سالۋعا دايار ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.

سونىمەن قاتار جاستار بۋىنى وكىلدەرى اراسىنان قارشىعا داۋىتبەك، مۇرات قاسىمباي، رۋسلان ساريەۆ، مۇقاعالي نەسىپباي سىندى قازاقتىڭ دارىندى جىگىتتەرىن ايرىقشا اتاپ وتسەك، كوپشىلىك بۇل پىكىرىمىزبەن كەلىسەدى دەگەن ويدامىز. مىنە، وسى سپورتشىلارعا بارىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ، ولار ايقاس الاڭىندا ايانباي ايقاساتىن بولسا، الداعى ۋاقىتتا UFC-دە كۇش سىناساتىن قانداستارىمىزدىڭ قاتارى ەداۋىر كوبەيەتىنى ءسوزسىز. سول كۇندى كورۋدى كۇللى قازاق ەلى جانكۇيەرلەرى تاعاتسىزدانا كۇتۋدە.

سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار