سپورت • 25 اقپان، 2021

باقتيار بايسەيىتوۆ: تابىس تەك تاباندىلىق ارقىلى كەلەدى

314 رەت كورسەتىلدى

الاشتىڭ ماقتان تۇتار ازاماتى باقتيار بايسەيىتوۆتىڭ سپورتتىق عۇمىرىندا جارقىن جەڭىستەر از بولعان جوق. العاشىندا جاڭاباي وسپانوۆ، تاڭات ساعىندىقوۆ پەن مارات قوشاەۆ، كەيىنننەن داۋلەت تۇرلىحانوۆ سىندى بىلىكتى باپكەرلەردەن ءتالىم-تاربيە العان ول بوزبالا شاعىندا-اق دارا تالانتىمەن وقشاۋلاندى. 17 جاسىندا ەرەسەكتەر اراسىنداعى قازاقستان چەمپيوناتىندا توپ جارىپ، بىردەن قىراعى مامانداردىڭ نازارىنا ىلىكتى. 1991 جىلى كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىندا كۇمىس مەدالدى يەلەنىپ، بارشا جانكۇيەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن بايسەيىتوۆ كوپتەگەن ءدۇبىرلى دودادا قازاقستاننىڭ نامىسىن ابىرويلى قورعادى. اتاپ ايتساق، 1995 جىلى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتانسا، 1998 جىلى تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزى دەپ تانىلدى. ەكى رەت ازيا بىرىنشىلىگىندە الدىنا جان سالماسا، تاعى ەكى مارتە سول جارىستا قولا جۇلدەنى ەنشىلەدى. 1998 جىلى بانگكوكتا الاۋى تۇتانعان ازيا ويىندارىندا باقتياردىڭ الدىنا تۇسەتىن ەشكىم تابىلمادى. سول ساڭلاق بۇل كۇندەرى گرەك-ريم كۇرەسىنەن قازاقستان ۇلتتىق قۇراما كومانداسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى قىزمەتىن اتقارادى.

– 1998 جىلى شۆەتسيانىڭ ەۆلە قا­لاسىندا ءسىز جانە مكحيتار مانۋ­كيان الەم چەمپيونى اتانىپ، بارشا قازاقستاندىقتى قۋانىش پەن شات­تىققا بولەدىڭىزدەر. 1999 جىلى م.ما­نۋكيان ءدال سول بەلەستى ەكىنشى مارتە باعىندىردى. سودان بەرى تابانى كۇ­رەكتەي 21 جىلدان اسا ۋاقىت وتسە دە، جەرلەستەرىمىزدىڭ اراسىنان دۇنيە­جۇزىلىك دودالاردا دارالانعان بىر­دە-ءبىر بالۋان شىقپادى. نە سەبەپتى دەپ ويلايسىز؟

– تورتكۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزدەرى باس قوسقان جارىستا قازاقستاننىڭ بالۋاندارى سان مارتە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەنىن وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر. وكىنىشكە قاراي، 1999 جىلدان بەرى باس جۇلدە ءبىزدىڭ جىگىتتەرگە بۇيىرماي ءجۇر. سول ارالىقتا المات كەبىسباەۆ، مەي­رامبەك ايناعۇلوۆ، دوسجان قار­تىقوۆ جانە قورلان جاقانشا سىندى بالۋاندارىمىز اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتكەنىمەن، بارلىعى شەشۋشى تۇستا ۇتىلدى. مويىندارىندا قولا مەدالدى جارقىراتقان باسقا دا بالۋاندار جە­تەر­لىك. بىراق سولاردىڭ ەشقايسىسى التىن تۇعىرعا كوتەرىلە المادى. بۇل جاع­داي بارشامىزدى قىنجىلتىپ وتىر­عانى راس. مەنىڭ پايىمداۋىمشا، في­نالدىق ايقاسقا ءار سپورتشى ايرىقشا قۇلشىنىس، ىنتا-جىگەر، كەرەك دەسەڭىز اسقان جانكەشتىلىكپەن شىعۋى ءتيىس. بۇل ءوزىنىڭ بالۋاندىق عۇمىرىنداعى ەڭ سوڭعى جەكپە-جەك دەپ ويلاسا دا، ەش ار­تىقتىعى جوق. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگىن ءار ازامات جان-تانىمەن عانا ەمەس، جۇ­رەگىمەن دە سەزىنۋى كەرەك. سەبەبى ونىڭ سپورتتىق مانسابىندا ەندى ونداي ءساتتىڭ بولماۋى دا مۇمكىن عوي.

ماسەلەن، 1995 جىلى پراگادا وت­كەن الەمدىك دودادا مەن كەرەمەت بابىمدا بولعانىممەن، فينالدىق سايىستا ءسۇ­رىنىپ، ناتيجەسىندە كۇمىس مەدالدى قانا­عات تۇتتىم. سول ساتسىزدىكتەن ۇلكەن ساباق الدىم. ەسەسىنە ارادا ءۇش جىل وتكەن سوڭ ەۆلەدە كوزدەگەن ماقساتىما قول جەتكىزدىم. الدىمدا كىمدەردىڭ تۇر­عانىنا قاراماي، اتاقتارى دارداي اپاي­توستەرگە قاسقايىپ قارسى شىقتىم. بار­لىعىن جىقتىم دا الەم چەمپيونى اتاندىم. جەڭىس، تابىس، اتاق، داڭق ەرەن ەڭبەك پەن تاباندىلىقتىڭ ارقاسىندا عانا كەلەدى. شاكىرتتەرىمە وسىنى ۇعىن­دىرسام دەيمىن. قازاق ء«ۇمىتسىز شايتان» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. ءبىز – كەلەشەككە قاشاندا ۇلكەن ۇمىتپەن قاراعان حالىقپىز. بۇيىرتسا، الداعى جارىستاردا سول ولقىلىقتىڭ ورنى تولادى. وعان مەن سەنىمدىمىن.

– 1996 جىلى اتلانتادا الاۋى تۇ­تان­عان وليمپيا ويىندارىندا يۋري مەلنيچەنكو قارسىلاس شاق كەلتىرمەي، باس جۇلدەنى ولجالا­دى. سودان بەرى شيرەك عاسىر ۋاقىت وتسە دە قازاقستاندىق جانكۇيەرلەر ءالى التىن مەدالدىڭ سىڭعىرىن ەس­تىگەن جوق. بۇل كۇندەرى گرەك-ريم كۇرەسىنەن قازاقستان ۇلتتىق قۇرا­ما­سىنىڭ تىزگىنى ءسىزدىڭ قولى­ڭىز­دا. شاكىرتتەرىڭىزدىڭ قازىر­گى كەز­دەگى قارقىنى قالاي؟

– قازاقستان قۇراماسى ساپىنداعى بارلىق بالۋاننىڭ قارىم-قابىلەتى مەن الەۋەتىن جاقسى بىلەمىن. ولاردىڭ ارقايسىسىنان دا ۇلكەن ەرلىك كۇتۋگە بولادى. سول سەبەپتى دە ەشقايسىسىن بولە-جارا اتاعىم كەلمەيدى. ۇلتتىق كوماندانىڭ باس باپكەرى بولعاندىقتان، بارىنە بىردەي قارايمىن. بارلىعىنا ايرىقشا سەنىم ارتامىن. وسى ورايدا داڭقتى بالۋان جاقسىلىق ۇشكەم­پىروۆتىڭ ايتقان ءسوزى ويعا ورالادى. 1980 جىلى ماسكەۋ وليمپياداسىندا جەڭىمپاز اتانعاننان كەيىن ول كىسى «قازاق جاستارى اراسىنان دا وليمپيادا چەمپيوندارى كوپتەپ شىعاتىنىنا سەنەمىن» دەپ تەبىرەنە سويلەگەن ەدى عوي. اسىل اعامىزدىڭ بۇل پىكىرىمەن تولىقتاي كەلىسەمىن. مەن دە سول كۇننىڭ الىس ەمەستىگىنە ەش كۇمان كەلتىرمەيمىن.

– بالۋاندىق ونەردى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن زەرتتەگەن ۋكراينانىڭ اتاقتى ءجۋر­ناليسى يان دىموۆ ءوزىنىڭ ءبىر ما­قا­لاسىندا «وگينسكي ءوزىنىڭ پو­لو­نەزىمەن كۇللى الەمگە تانىلدى. كە­يىننەن ودان باسقا تۋىندىلار جازباسا دا، ونىڭ ەسىمى تاريحتا ماڭگى قالار ەدى. باقتيار بايسەيىتوۆتىڭ جاعدايى دا ءدال سولاي. يسكانداريانمەن جانە اسكۋيامەن بولعان بەلدەسۋلەردى قازاق بالۋانىنىڭ «پولونەزدەرى» دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى» دەپ تەبىرەنە جازعان ەدى. جوعارىدا ەسىمدەرى اتال­عان داڭقتى سپورتشىلارمەن سا­يىسقا تۇسكەن ساتتەرىڭىزدى اڭگى­مەلەپ بەرسەڭىز. الدىمەن 1995 جىلى پرا­گادا وتكەن الەم چەمپيوناتىن تىلگە تيەك ەتسەڭىز.

– قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ءبىراز ۋاقىت ساتسىزدىكتىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي ءجۇردىم. ول كەزدەرى 82 كيلو سالماقتا ونەر كورسەتەتىن ەدىم. ءۇش جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا ازيا چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەسىن يەلەنۋگە عانا جارادىم. ارينە، بۇل جاعدايدىڭ مەنى قاناعاتتاندىرماعانى انىق. سودان ويلانا-تولعانا كەلە، 74 كيلو سالماق دارەجەسىندە باق سىناۋعا بەل بۋدىم. ارينە، 10 كيلوداي ارتىق سالماقتان ارىلۋ وڭاي شارۋا ەمەس. العاشىندا قات­تى قينالدىم. بىراق جاتتىعۋ زالىندا ايانباي تەر توگىپ، بىرتە-بىرتە بابىما كەلدىم. 1995 جىلى ورلەۋ كەزەڭى باستالدى. كوكتەمدە مانيلادا ازيا چەمپيونى اتاندىم. كۇزدە دۇنيەجۇزىلىك دوداعا اتتاندىم. چەحيانىڭ استانا­سىندا وتكەن جارىستىڭ باستاپقى بەل­دەسۋلەرىندە جاپونيالىق تاكاماتسۋ كاتاياما، ۋكراي­نالىق ارتۋر دزيگاسوۆ، گرۋزيالىق گوچا دجەندجەلاشۆيلي سىن­دى جىگىتتەردى ۇتىپ، جارتىلاي في­­نالدا مناتساكان يسكانداريانمەن جو­­لىم قيىستى. بۇل بالۋاندى مەن جاق­سى بىلەمىن. رەسەيدىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن ارميان سپورتشىسىمەن 1992 جىلى بارسەلونا وليمپياداسى قارساڭىندا وتكەن تمد قۇراماسىنىڭ وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا بىرگە بولدىق. ول – ناعىز كەمەلدەنگەن شاعىنداعى جۇلدىز، ال مەن – 20 جاستان ەندى اسقان جىگىتپىن. جاتتىعۋ بارىسىندا يس­كانداريانمەن الىسقىم كەلەتىن. شىنى كەرەك، ۇلكەن الامانعا ەندى عانا قوسىلا باستاعان بىزدەي سارىاۋىز بالۋانداردى ول مۇلدە ەلەمەيتىن. «بۇل قازاق ماعان جارىتىپ قارسىلىق كورسەتە قويماس» دەگەندەي سىڭاي تانىتىپ، سان مارتە قاسىمنان كوز قىرىن دا سالماي ءوتتى. ارادا ءۇش جىلدان اسا ۋاقىت وتكەن سوڭ سول ساڭلاقپەن كۇش سىناسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. بۇل باسەكە 7:2 ەسەبىمەن مەنىڭ پايداما شەشىلدى.

– بارسەلونا وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى، الەمنىڭ ءۇش جانە ەۋرو­پانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى منا­تساكان يسكاندارياندى ۇتقا­نى­ڭىز­دان كەيىن ءسىزدىڭ باس جۇلدەنى ول­جا­لايتىنىڭىزعا كۇماندانعاندار كەم­دە-كەم بولعان شىعار؟

– جارتىلاي فينالدا كوپ كۇش جۇم­ساپ قويعانىمدى اقتىق ايقاستا انىق سەزىندىم. شەشۋشى تۇستا فرانتسۋز بالۋان­ى يۆون ريمەرگە ەسە جىبەرىپ، كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتىم. سول كەزدە ونىڭ تەك ەۋروپا چەمپيونى دەگەن اتاعى بولعانىمەن، كەيىننەن ريمەر تالاي بەلەستى باعىندىردى. اراعا جىلدار سالىپ، ەكەۋمىزدىڭ جولىمىز تاعى ەكى مارتە قيىستى. بۇل بەلدەسۋلەردە مەنىڭ مەرەيىم ۇستەم بولدى.

– ەسەسىنە شۆەتسيانىڭ ەۆلە قالا­سىندا باق جۇلدىزىڭىز جانىپ، باس جۇلدەنى ولجالادىڭىز. فينالدا وليم­­پيادا چەمپيونى فيليبەرتو اس­كۋي­دى ءارى دە، بەرى دە لاقتىرىپ، باس كو­تەرت­پەي ۇتقانىڭىز كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمىزدا...

– پراگانىڭ كۇمىسىن ەۆلەنىڭ التىنىنا ايىرباستاۋ ءۇشىن تۋرا ءۇش جىل تەر توكتىم. سول ارالىقتا اتوي سالعان كەزدەر دە، جەڭىلىستىڭ كەرمەك ءدامىن تاتقان ساتتەر دە بولدى. ال شۆەتسيادا جولىققان قارسىلاستارىمنىڭ بارلىعى دا قارۋلى بولدى. اۋەلى پولياك بالۋانى يۋزەف تراچپەن بەلدەستىم. ول – وليمپيادا چەم­پيونى جانە الەم چەمپيوناتتارىندا ءۇش رەت جۇلدەگەر اتانعان بالۋان. تراچتىڭ سول جولى التىن العىسى كەلمەدى دەيسىز بە؟! بىراق سكانديناۆيا تۇبەگىندە سورىنا قاراي مەن جولىقتىم. تراچ تىزە بۇكتى. كەلەسى قارسىلاسىم – نورۆەگيا سپورت­شىسى بورگە يوحانسسەن. ونى دا اسا قينالماي ۇتتىم. ءۇشىنشى كەزدەسۋدە ازەربايجاندىق كۆيتشا بي­چيناشۆيليدەن باسىم ءتۇستىم. جار­تىلاي فينالدا رەسەيلىك مۋرات كاردانوۆپەن كۇش سىناستىم. بۇل بەلدەسۋ تىم اۋىر بولعانىنا قاراماستان، ودان ايلامدى اسىردىم.

اقتىق ايقاستىڭ الدىندا ءبىراز قوبالجىعانىم راس. قانشا دەگەنمەن، كۋبالىق قابىلان – وليمپيادا جانە الەم چەمپيونى. ونىڭ ۇستىنە، فيلي­بەرتو اسكۋيمەن ەكى مارتە جولى­عىپ، ەكى رەتىندە دە ويسىراي ۇتىلعانمىن. بىراق بۇل جارىسقا مەن تەك التىندى اڭساپ كەلگەن ەدىم. قايتسەم دە سول بيىكتەن كورىنەمىن دەپ بوز كىلەمگە قۇل­شىنىپ شىقتىم. ءبىر مەزەتتە باپكەرىم، داڭقتى بالۋان داۋلەت تۇرلىحانوۆ مەنى توقتاتىپ: «باقتيار، سەن وسى جو­لى جەڭىسكە جەتۋگە ءتيىسسىڭ. اكەڭ مار­­قۇم سەنىڭ الەم چەمپيونى بولعان ءساتىڭدى كورۋدى ارمانداعان. ونى ءوزىڭ دە جاقسى بىلەسىڭ. مىنە، ەندى اكە اماناتىن ورىنداۋدىڭ وڭتايلى ءساتى كە­لىپ تۇر»، دەپ قايرادى. قاپەلىمدە نە دە­رىمدى بىلمەي قالدىم. جانارىما جاس تىعىلدى. ىشتە ءبىر ەرەكشە ەگەس پايدا بولدى. شىقتىم دا قارسىلاسىمدى ءارى-بەرى لاقتىردىم. ءاپ-ساتتە تابلوداعى ەسەپ 9:0-گە جەتتى. باسەكە قىزعان تۇستا كۋبا بالۋانى ەكى ۇپاي ولجالادى. سو­نىمەن ايقاس اياقتالدى. وسىلايشا اكەم­نىڭ اماناتىن ورىنداپ، الەم چەمپيونى اتاندىم. جەكپە-جەكتەن كەيىن جەرلەستەرىمنىڭ قۇشاعىنا ەنگەن بەتتە كەرى بۇرىلىپ قاراسام، وليمپيادا چەمپيونى بوز كىلەمنىڭ ۇستىندە ەڭكىلدەپ جىلاپ جاتىر ەكەن...

– اكەڭىز دە سپورتتىڭ ناعىز جاناشىرى بولعان ەكەن عوي.

– ءيا، ءدال سولاي. اكەم – باعاشار مەنىڭ ءار قادامىمدى ءجىتى قاداعالاپ، ۇنەمى جىگەرلەندىرىپ وتىراتىن. جەڭىسكە جەتسەم، بالاشا قۋانىپ، جەڭىلىس تاپسام، جەردەن الىپ، جەرگە سالاتىن. «بالا عوي، مەسەلى قايتىپ قالىپ جۇرەر» دەپ ەش ايامايتىن. ءالى ەسىمدە، بوزبالا شاعىمدا الماتىدا وتەتىن سۇل­تان بايماعامبەتوۆتى ەسكە تۇسىرۋگە ارنال­عان تۋرنيرگە قاتىستىم. باستاپقى بەل­دەسۋلەردىڭ بارىندە جەڭىسكە جەتىپ، فينالعا شىقتىم. فينالدىڭ العاشقى مينۋتتارىندا قارسىلاسىمنىڭ وسال تۇسىن تابا الماي قاتتى قينالدىم. كىلەمنىڭ شەتىندە تۇرعان اكەم: «كۇرەس دەيمىن، ءيتتىڭ عانا بالاسى، كۇرەس!»، دەپ ايقايلايدى كەلىپ. بارشا كورەرمەننىڭ نازارى بىزدە. اكەمنىڭ داۋسى ەستىلگەن سايىن مەن ودان ءارى ساسقالاقتاي بەرەمىن. ايتەۋىر، امالىن تاۋىپ، قارسىلاسىمدى قاپى قالدىردىم. بەلدەسۋ اياقتالعان بەتتە اكەمدى ىزدەسەم، ەش جەردە جوق. سويت­سەم، قىسىمى كوتەرىلىپ، مۇرنىنان قان كەتىپتى. اقىرى ونى جۋىناتىن بول­مەدەن تاپتىم. مىنە، اكەم وسىنداي جان ەدى.

اكەم جايىندا اڭگىمە قوزعالعاندا مىنا ءبىر وقيعا ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى: 1991 جىلى ۋكراينانىڭ زاپوروجە قالاسىندا وتكەن كسرو حالىقتارى سپار­تاكياداسىندا قازاقستان قۇراماسى وراسان زور ناتيجە كورسەتىپ، كوماندالىق ەسەپتە باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. مەن ءوز سالماعىمدا ەكىنشى ورىندى يەلەندىم. اسىرەسە، ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا «سۇ­يەك­سىز بالۋان» اتانعان نيكولاي پا­لاز­نيكتى ۇتۋىم ەرەكشە ەسىمدە قالدى. فينالدا ەكى دۇركىن الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى بيسولت ديتسيەۆكە ەسە جىبەردىم. كۇللى كەڭەس وداعىنىڭ كوكجالدارى جي­نالعان جارىستا كۇمىس مەدالدى يە­لەنۋ ءالى 20 جاسقا تولماعان سپورتشى ءۇشىن ۇلكەن دارەجە ەدى. ءسويتىپ، قۋانىشىم قوينىما سىيماي، ەلگە ورالدىم. شاڭىراعىمىزدىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان بەتتە اكەمنىڭ «نەسىنە قۋاناسىڭ، ەكىنشى ورىن دا ءسوز بولىپ پا؟! ەل ماق­تاعان بالۋان قانداي الامانعا قوسسا دا تەك التىن تۇعىردان كورىنۋى كەرەك. ەسىڭە ساقتا، كەلەشەكتە سەن الەمدىك دودالاردا دارالانۋعا ءتيىسسىڭ»، دەپ ايت­قانى بار. سول كەزدە اكەم ماعان بۇل دۇنيەدەگى ەڭ قاتال ادامداي بولىپ كورىندى. الايدا ەسەيە كەلە ءبارىن دە ءتۇسىندىم. قازىر ويلاپ وتىرسام، وسى ءبىر اۋىز عانا سوزگە اكەمنىڭ بار قۇدىرەتى، اسىل ارمانى سىيىپ تۇرعان ەكەن عوي. ول كىسى ۇلىنىڭ كەلەشەكتە الەم چەمپيونى دارەجەسىنە جەتە الاتىنىن ءوزىنىڭ ىشكى تۇيسىگى جانە جان-دۇنيەسىمەن سەزىنگەن ەكەن. بىراق سول كۇندەردى ول كورە الماي كەتتى. اسىل اكەم نەبارى 46 جاسىندا باقيلىق بولدى.

– الەمدىك ارەنادا مناتسكان يس­كان­دەريان مەن فيليبەرتو اسكۋيدان وز­گە تاعى قانداي كوكجالدارمەن جو­لى­­ڭىز قيىستى؟

– ءتۇرلى ءدۇبىرلى دودادا ولاردان دا باسقا كوپتەگەن ساڭلاقتارمەن كۇش سىناستىم. سولاردىڭ اراسىنان ماجار­ستاندىق تيبور كومارومي (سەۋل وليم­پياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى، ءۇش دۇر­كىن ەۋروپا جانە ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى)، مۋرات كاردانوۆ (سيدنەي وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى، الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى، ەۋروپا چەمپيونى)، يۋزەف تراچ (وليمپيادانىڭ ءۇش دۇركىن قولا جۇلدەگەرى، الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى)، تۇركيالىق نازمي اۆلۋدجا (بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ قولا جۇل­دەگەرى، ەكى دۇركىن الەم جانە ءتورت دۇر­كىن ەۋروپا چەمپيونى) سىندى اپاي­توستەرمەن ايقاسقانىم كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمدا.

– ارينە، ءار سپورتشى ءۇشىن الەم جانە ازيا چەمپيونى، ازيا ويىن­دارىنىڭ جەڭىمپازى اتانۋ ۇل­كەن ابىروي جانە زور مارتەبە ەكەنى ءسوزسىز. دەسەك تە سىزدەي دارداي اتاق-داڭقى بار، بولمىسى بولەك بالۋان­نىڭ وليم­پيادادا جۇلدە الا الماۋى وكى­نىشتى-اق! بۇل جايت ءسىزدى دە قىن­جىل­تاتىن شىعار؟

– ءيا، ءبىر وكىنىشتىڭ ىشتە كەتكەنى راس. 1996 جىلى اتلانتادا جولىم بولمادى. سول جارىستا كۋبالىق فيليبەرتو اسكۋي مەن پولشالىق يۋزەف تراچتان ۇتىلدىم. مەنەن ايلاسىن اسىرعان بالۋاننىڭ ەكەۋى دە ايتۋلى جارىستا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. اقش-تا جىبەرگەن ەسەمدى 2000 جىلى اۋستراليادا قايتارامىن دەپ ۇمىتتەندىم. بىراق سيدنەيدە دە ءسۇرىندىم. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىمدە فرانتسيالىق يۆون ريمەردى ۇتقانىممەن، كەلەسى اينالىمدا الەم چەمپيونى فينليانديالىق ماركو يۋلي-حاننۋكسەلاعا جول بەردىم. العاشقى كەزدەرى قاتتى قىنجىلدىم. ەكى بىردەي وليمپيا ويىندارىنان ولجاسىز ورال­عانىم جانىما باتتى. بىراق بارىنە ۋاقىت ەمشى. سيدنەي وليمپياداسىنان كەيىن تاعى ءبىر جىلداي ونەر كورسەتتىم. بىراق بۇرىنعى بابىما كەلە المادىم. ونىڭ ۇستىنە جاراقاتتار دا ءجيى مازالاي باستادى. بىرىنەن قۇتىلساڭ، ەكىنشىسى شىعادى. ءسويتىپ، 30 جاسىمدا سپورتتىق مانسابىمدى اياقتاۋىما تۋرا كەلدى.

– ودان كەيىن ءتۇرلى كاسىپتىڭ تۇتقا­سىن ۇستاعان كورىنەسىز.

– باستاپقى كەزدەرى ءتۇرلى كاسىپپەن شۇعىلدانعانىم راس. بىراق ءبارىبىر باۋىرى ىستىق بوز كىلەمنەن الىستاپ كەتە المادىم. ۋاقىت وزا ۇلكەن سپورتقا قايتا ورالىپ، باپكەرلىك قىزمەتتىڭ قامىتىن كيدىم. العاشىندا قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ اعا جاتتىقتىرۋشىسى بولدىم. كوپ ۇزاماي باس باپكەرلىك قىزمەتكە تاعايىندالدىم. وسىلايشا جىلدار بويى جيعان مول تاجىريبەمدى، بويىمداعى كۇش-جىگەرىم مەن قاجىر-قايراتىمدى وتاندىق گرەك-ريم كۇرە­سىنىڭ وركەندەۋىنە جۇمساپ جاتقان جايىم بار.

– كەزىندە بىرگە كۇرەسكەن ارىپ­تەس­تەرىڭىزدىڭ ايتۋىنشا، ءسىز 17 جاسى­ڭىزدا ەرەسەكتەر اراسىندا قازاقستان چەمپيونى اتانعان ەكەنسىز. بۇل اڭگىمە قانشالىقتى راس؟

– ەش وتىرىگى جوق. 1988 جىلى الما­تىدا ورنالاسقان قاجىمۇقان اتىن­داعى سپورت مەكتەپ-ينتەرناتىندا ءتالىم-تاربيە الىپ جۇرگەن ءبىر توپ وقۋ­­شىنى قاراعاندى قالاسىندا وتە­تىن ەرەسەكتەر اراسىنداعى ەل چەمپيو­ناتىنا اپاردى. ارالارىندا 11-سىنىپتا وقىپ جۇرگەن مەن دە بارمىن. باپكەرلەرىمىزدىڭ كوزدەگەنى – جەت­كىن­شەكتەر كوكجالدارمەن كۇرەسىپ كور­سىن، بىلمەگەندەرىن اعالارىنان ۇيرەن­سىن، شىن شەبەرلەردىڭ قانداي بولاتىنىن ۇعىنسىن دەگەن نيەت. «قايتكەن كۇندە دە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋگە ءتيىسسىڭ» دەپ تالاپ قويعان ەشكىم جوق. سودان بەلگىلەنگەن كۇنى قاراعاندىعا دا جەتتىك. جەرەبە تارتۋ راسىمىنە جينالعان ەڭگەزەردەي جىگىتتەر ماعان جالتاق-جال­تاق قاراپ قويادى. ولاردىڭ ء«اي، وسى بالا باستاپقى كەزەڭدە مەنىمەن جولىقسا ەكەن» دەپ تىلەپ تۇرعانىن ءىشىم سەزدى. ارينە، بالۋانداردىڭ ويى تۇسىنىكتى. كىم بولسا دا العاشقى اينالىمدا ازۋلى قارسىلاسپەن ارپالىسقاننان گورى وسالداۋ بىرەۋمەن كۇش سىناسقىسى كەلەدى. ال سول توپتىڭ ىشىندەگى «ەڭ وسالى» 17 جاستاعى بوزبالا ەكەنى بىلگىلى.

قاراعاندىدا ءبارى كەرىسىنشە بولدى. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىمدە تالدىقورعاننان كەلگەن بالۋانمەن كەزدەسىپ، ونى تازا ۇتتىم. ەكىنشى اينالىمدا وسكەمەننىڭ وكىلىنە دە ەش مۇمكىندىك بەرمەي، جا­ۋىرىنىمەن جەرگە قادادىم. ءۇشىن­شى كەزەڭدە قازاقستان چەمپيونى سۇل­تان مالاەۆتان مەرەيىم ۇستەم بولدى. جارتىلاي فينالدا وليمپيا ويىن­دارىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى، الەم­نىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى ۆالەري رەزانتسەۆتىڭ ۇلى لەونيدتى جولىمنان ىعىستىردىم. فينالدا قازاقتىڭ بەلدى بالۋانى رۋسلان جۇمابەكوۆتى جەڭدىم. وسىلايشا 17 جاسىمدا ەل چەمپيونى اتاندىم. مىنە، جوعارىدا ايتىلعان اڭگىمەنىڭ تاريحى وسىنداي.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار